Animasyon tarihi, hak ettiği değeri vizyona girdiği dönemde alamamış ama arkasından gelen milyar dolarlık prodüksiyonlara adeta “dünya inşası ders kitabı” olmuş gizli hazinelerle. 1992 yapımı FernGully: The Last Rainforest, tam olarak tanımın karşılığı. Bugün dönüp baktığımızda, James Cameron’ın Avatar’ Pandora’yı kurarken ya Disney’in Pocahontas’ı kurgularken animasyonun not defterinden ne kadar çok sayfa kopardığını görmemek imkansız. Gelin, izole yağmur ormanının derinliklerine inelim; fantastik evrenin alt metinlerle nasıl ilmek ilmek işlendiğini hem dünya inşası hem karakter dinamikleri üzerinden inceleyelim.
Wood Wide Web: Büyüyü Biyolojiyle BirleştirmekFernGully’nin dünya inşasındaki en büyük başarısı, büyüyü havadan sudan element olarak değil, ekosistemin uzantısı olarak tasarlamış olması. Burası Avustralya’nın balta girmemiş yağmur ormanlarından ilham alan, dış dünyaya tamamen kapalı, kendi kuralları olan mistik havza.
- Organik Siber-Ağ: Filmde perilerin asalarından çıkan ışıklar aslında birer sihirbazlık numarası değil. Tohumun büyümesini hızlandıran, ağaçların kökleriyle konuşan, ormanın kendi kendini iyileştirme mekanizmasını tetikleyen tür “yaşam enerjisi”. Bugün botanikçilerin konuştuğu, ağaçların birbirleriyle mantar ağları üzerinden haberleştiği meşhur ortak bilinci (Wood Wide Web), film bize 92 yılında periler üzerinden anlatıyordu.
- Tezatlığın Estetiği: Evren tasarımı, görselliğin felsefeyle çarpışmasından besleniyor. tarafta perilerin dünyası var; yuvarlak hatlar, akışkan canlılık, yeşilin mavinin her tonu… tarafta ise insanların getirdiği The Leveler (Düzleştirici). Griler, paslı kırmızılar, dumanlar ormanı adeta canavar gibi yiyen mekanik vahşet. İki dünyayı çarpıştırırken seyirciye neyi kaybetmek üzere olduğunu görsel tezatlıkla çok iyi hissettiriyorlar.
- Yaşayan Mitoloji: Dünyanın geçmişi, “lore”u. Zamanında doğanın yıkım ruhu Hexxus’un ormanı kurutmaya çalışması, bilge Magi Lune tarafından baobab ağacına hapsedilmesi… Ormandaki ağaçların üzerindeki büyülü parlamalar aslında geçmişin yaraları. Yani dünya, dünü bugünü olan yaşayan organizma. Karakterler: Ekosistemin Antikorları Virüsleri
Hikayenin karakter kadrosu, sadece olay örgüsünü ilerleten figürler değil; devasa ekosistemin farklı felsefi biyolojik yönlerini temsil eden birer parça.
Crysta, konfor alanında kalmayı reddeden, sınırların ötesini merak eden kaşif. Ormanın koruyucu lideri Magi Lune’un veliahdı olarak karşımıza çıkıyor. Onun karakter arkı, pasif doğa sevgisinden, ormanın sesini gerçekten duyup aktif direnişçiye dönüşmesini anlatıyor. İnsan dünyasından gelen Zak’i gördüğünde onu yok etmek yerine anlamaya çalışması, doğanın muazzam adaptasyon iyileştirme yeteneğinin yansıması.
Hexxus (Kirliliğin Endüstri)Tim Curry’nin tekinsiz, karizmatik tüyler ürperten seslendirmesiyle devleşen Hexxus, animasyon tarihinin en metaforik kötü karakterlerinden biri olabilir. Hexxus katı form değil; petrol, egzoz dumanı, katran toksik. İnsanların makinelerinden çıkan zehirle besleniyor. Meşhur şarkısı “Toxic Love”ı söylerken, endüstriyel kirliliğin sadece yıkıcı değil, insanlığı köleleştiren baştan çıkarıcı gücünü simgeliyor. Tam ekolojik virüs.
Batty KodaRobin Williams’ın dahi işi doğaçlamalarıyla hayat bulan kaçık yarasa, filmin en trajik karakteri. Kafasındaki elektrotla ortalıkta gezinen, laboratuvardan kaçtığı her halinden belli olan Batty, dış dünyanın vahşetini ormanın kalbine taşıyan acı gerçeklik. Yaşadığı travmalar yüzünden aklını kaçırmış gibi görünse ormanda insanların ne kadar yıkıcı olabileceğini bilen tek figür. Onun absürt sahneleri, aslında hayvan deneylerine endüstriyel işkenceye çekilmiş sert birer manifesto.
Zak (Cahille Sohbeti Kestim)Ağaçları kesilmek üzere işaretleyen kereste şirketi çalışanı olan Zak, kazara küçülüp perilerin boyutuna indiğinde bizim ormandaki gözümüz oluyor. ağacın sadece “kereste” olmadığını, kökleriyle tüm dünyaya bağlı canlı sistem olduğunu Crysta sayesinde deneyimliyor. İnsanoğlunun cehaletini farkındalık kazandığında nasıl yıkıcı güçten koruyucu dosta dönüşebileceğini temsil ediyor.
Son SözFernGully, çocuklara yönelik çizgi film gibi paketlenmiş olsa arkasındaki dünya inşası karakter derinliğiyle tam ekolojik fantezi başyapıtı. Doğayı korunması gereken pasif yeşillik olarak değil; her karakterin, bitkinin hayvanın büyük sisteme hizmet ettiği devasa organizma olarak önümüze koyuyor. Fantastik dünyaların sadece büyüyle değil, altı dolu mitolojilerle felsefi tezatlıklarla nasıl kurulacağını görmek isteyen her fantastik kurgu severin ormana mutlaka uğraması gerekiyor.
