Berrenur Yalçın, Berfin Yıldız, Fatma Betül Hakyemez, Mehmet Emin Sarıhan, Rafet Barkın Sarıhan Sedef Ülkü Yıldırım tarafından "Alaşehir Kent Merkezi Kentsel Tasarım Projesi Yarışması" için tasarlanan proje, eşdeğer mansiyon ödülü kazandı.
Proje Raporu: Alaşehir Yakın Çevre Bölge İlişkisiBölgesel Ölçekte Makro Entegrasyon Tarımsal Eşik Olarak Alaşehir
B(AĞ), Alaşehir’in bağlarla kurduğu tarihsel kültürel ilişkiden yola çıkarak; toprağı, üretimi, insanı, bilgiyi ulaşımı birbirine bağlayan çok ölçekli kentsel ağ önerir. Kavram, yalnızca üzüm bağlarını değil, bağların oluşturduğu ekolojik, sosyal, üretimsel lojistik ilişkiler bütününü ifade. Güçlü tarım havzası olmasına rağmen tarımsal kültürün kentin gündelik yaşamında yeterince karşılık bulmaması kent çeperlerindeki bağların artan imar baskısıyla parçalanma yok olma tehdidi altında olması, projenin temel çıkış noktalarını oluşturur. doğrultuda bağlar, kentsel gelişimin dışında kalan boşluklar olarak değil, kentin kurucu omurgası geleceğini besleyen üretim peyzajı olarak yeniden ele alınır. Bağlardan türeyen mekânsal örüntü, kent, mahalle okul ölçeklerinde bostanlar aracılığıyla yeniden üretilerek tarımsal hafızayı kentin gündelik yaşamına taşır. Burada bostan, yalnızca üretim alanı olmaktan çıkar; üretimin öğrenildiği, bilginin ıldığı, kuşakların buluştuğu ortak tarım kültürünün yeniden kurulduğu kamusal öğrenme etkileşim alanına dönüşür. sistemin lojistik sürekliliğini ise demiryolu üstlenir; yerel üretimi kentten bölgeye taşıyan demiryolu, B(AĞ)’ın fiziksel ekonomik bağlantısını kuran lojistik omurgaya dönüşür. Ağın bilgi yenilik odağını oluşturan inovasyon merkeziyle birlikte B(AĞ), topraktan bilgiye, bilgiden inovasyona, üretimden lojistiğe uzanan; Alaşehir’i yalnızca tüketen değil, üreten, öğrenen, an ürettiğini bölgesel ölçekte dolaşıma sokan canlı kentsel ekosistem olarak yeniden tanımlar.
Makro AnalizlerUlaşım
Gediz Ovası’nın doğu kesiminde yer alan, çevresindeki ilçe kentlerle hem karayolu hem demiryolu üzerinden bağlantı kuran stratejik merkezdir. Batıda Salihli, doğuda Sarıgöl Eşme, güneyde Nazilli Kuyucak, kuzeyde ise Kula çevrili olması, ilçeyi çevresel ulaşım ağları açısından bölgesel geçiş noktasına dönüştürmektedir. konum, Alaşehir’in özellikle tarımsal ürünlerin toplanması, pazarlanması kırsal nüfusun merkeze erişimi bakımından önemli çekim alanı oluşturmasını sağlamaktadır.
Tarımsal Üretim Lojistik
Alaşehir üzüm başta olmak üzere tarımsal ürünlerin toplanması, işlenmesi çevre kentlere dağıtımında, karayolu demiryolu bağlantıları sayesinde önemli lojistik düğüm işlevi görmektedir. Bölgenin tarımsal üretim kapasitesi ulaşım altyapısı arasındaki eşgüdüm, hem iç pazara hem liman kentleri üzerinden dış pazarlara erişimi kolaylaştırarak tarımın katma değerini artırma potansiyeli taşımaktadır.
Bağ Turizmi
Alaşehir, İncil’ adı geçen Yedi Kilise’den biri olan Philadelphia’ya ev sahipliği yapması, Gediz Havzası’ndaki üzüm bağlarıyla güçlü tarımsal peyzaj üretmesi Salihli–Alaşehir–Sarıgöl hattı boyunca bisikletle erişilebilir kırsal güzergâhlar sunması sayesinde, kültürel miras, bağ/agroturizm yavaş turizmi birlikte kurgulamaya elverişli potansiyele sahiptir. Üzüm odaklı deneyimsel ziyaretler ovaya yamaçlara açılan bisiklet rotalarının birbirine ağ mantığıyla bağlandığı planlama vizyonu, Alaşehir’i günübirlik geçiş noktası olmaktan çıkararak, konaklamalı, düşük karbon ayak izine sahip yerel ekonomiyi doğrudan besleyen turizm destinasyonuna dönüştürme potansiyeli bulunmaktadır.
Isı Adası Risk/Hassasiyet Analizi
Odak alandaki yoğun yapılaşma, yüksek orandaki geçirimsiz yüzeyler yetersiz gölgeleme kentsel ısı adası etkisini kritik seviyeye taşımaktadır. Beton, asfalt metal yüzeylerde biriken ısı özellikle açık otoparklar, pazar çatısı ana ulaşım akslarında yüzey sıcaklıklarını tırmandırırken; kütle yoğunluğu hava sirkülasyonunu sınırlandırmaktadır. durum mikroklimatik konforu zedeleyerek özellikle yaz aylarında kamusal alanların nitelikli kullanımını yaya sirkülasyonunu olumsuz etkilemektedir.
Isı Adasına Yönelik Müdahale Stratejileri
İklimsel hassasiyeti kırmaya yönelik tasarım kurgusu; yeşil altyapı, yüzey geçirgenliği açık alan sürekliliği ekseninde şekillendirilmiştir. Demiryolu hattı boyunca kesintisiz yeşil koridor kurgulanmış, ana yaya aksları iklimsel konfor sağlayacak nitelikte ağaçlandırılmıştır. Meydan, çarşı kavşak odaklarında sert zemin oranı azaltılarak gölgeli, geçirimli nefes alan yüzeyler artırılmıştır. Böylece ekolojik onarım kamusal dönüşüm eş zamanlı ele alınarak mikroklima konforu yüksek, dirençli yaşanabilir kentsel çevre hedeflenmektedir.
Sismik Kırılganlık Zemin Riski Analizi
Ege Bölgesi, aktif fay hatlarıyla çevrili graben sistemleri nedeniyle sismik açıdan Türkiye’nin en kırılgan bölgelerindendir. yapının merkezinde yer alan Alaşehir, Gediz Grabeni’nin dinamik tektoniği üzerinde bulunur. İlçenin tarımsal kalbi olan Büyükova; gevşek, suya doygun alüvyal toprak yapısıyla ciddi zemin tehlikesi barındırır. Olası depremde zemin, sıvılaşma riski sismik dalgaları büyüterek yapısal hasarı katlama potansiyeline sahiptir. Bereketli tarım arazilerinin yerleşime açılması, Alaşehir çevresinde afet kırılganlığını kritik seviyeye taşımakta; zemin mekaniğine uygun planlama dayanıklı yapılaşmayı zorunlu kılmaktadır.
Yeşil Ağ Sisteminde Bostan Kurgusu: Üretim, Hafıza Kamusal Ağ
Güçlü tarım havzasının merkezinde konumlanan Alaşehir’ tarımsal üretimin kentin gündelik yaşamından giderek kopması**, üretim kültürünün yeniden kentsel yaşama dahil edilmesini** temel tasarım meselesi olarak ortaya koymaktadır. doğrultuda proje, “Neden bostan?” sorusunu yalnızca tarımsal üretim alanı üzerinden değil; üretim, bilgi, hafıza kamusal yaşamı araya getiren mekânsal araç olarak ele almaktadır. Bostan; toprağın işlendiği pasif peyzaj parçası olmaktan çıkarılarak yerel bilginin aktarıldığı, farklı kuşakların karşılaştığı, üretimin deneyimlendiği kentsel hafızanın gündelik yaşam içinde yeniden üretildiği kolektif kamusal odak olarak kurgulanmaktadır. yaklaşım, kent, mahalle okul ölçeklerinde kademelenen üretim, mahalle bilgi bostanları aracılığıyla yeşil sistemin farklı ölçeklerde süreklilik kazanmasını hedeflemektedir. Böylece tarımsal üretim yalnızca kentin çeperlerinde gerçekleşen faaliyet olmaktan çıkarılarak, gündelik yaşamın içerisine taşınmakta; çocukların, gençlerin, üreticilerin kentlilerin araya geldiği öğrenme ım ortamlarına dönüşmektedir.
1. Çok Katmanlı Pazar Kurgusu Kamusal Odak PazarÖnerilen pazar alanı, sadece dönemsel alım-satım mekanı olmanın ötesine geçerek; üretim, yatırım, turizm kültür temaları ekseninde kendi sosyo-ekonomik ekosistemini üreten vizyoner kent katmanı olarak kurgulanmıştır. Haftalık kurulan geleneksel semt pazarı işlevinin yanı sıra; bünyesinde barındırdığı tiicaret alanlarıyla çarşı meydanı,Kent Oditoryumu gibi ikincil/kamusal fonksiyonlarla alanın 7/24 yaşayan çekim merkezine dönüşmesi hedeflenmiştir. Proje alanının mevcut topoğrafyası kot ilişkileri, mekânsal programı ayrıştıran akışkanlaştıran tasarım enstrümanı olarak kullanılmıştır. Tasarım, üst alt pazar olmak üzere iki ana düzlemde katmanlaşır:
1.1 Üst Kot (Süreklilik Arz Eden Çarşı Düzlemi): Kent Meydanı Turhan Alakent Caddesi üzerinden tanımlanan stratejik giriş-çıkış akslarıyla beslenen üst kot, pazarın kurulmadığı günlerde dahi kesintisiz şekilde işleyen, dinamik “Çarşı Meydanı” omurgası üretir. Kent dokusuna doğrudan eklemlenen düzlem, gündelik yaya sirkülasyonunu ticari canlılığı sürekli kılar.
1.2 Alt Kot (Sosyal Donatılarla Beslenen Pazar Düzlemi): Doğal kot farkının sağladığı mekânsal korunaklılıkla alt kotta konumlandırılan pazar yapısı, sadece alışveriş alanı değil; çevresindeki sosyal donatılardan, kültürel mekanlardan yeme-içme alanlarından beslenen, konforlu nitelikli etkinlik yüzeyine dönüşür.
2. Kent Oditoryumu: Çok Katmanlı Kültürel Odak Kamusal SahneEsnek nitelikli altyapısı sayesinde yerel festivallere, disiplinlerarası sahne sanatlarına, tematik film gösterimlerine geniş katılımlı panellere ev sahipliği yapar. çok katmanlı program yapısıyla; üreticilerin, genç girişimcilerin Alaşehir halkının rastlantısal olarak buluştuğu, kentsel aidiyeti toplumsal etkileşimi en üst düzeye çıkaran yaşayan kültürel katalizör işlevi görür
3. Sosyal İnovasyon Merkeziİlçenin en büyük problemi olan genç nüfus kaybını engellemek üzere tarımın teknolojiyle nitelik kazandığı ‘Agro-Kuluçka Merkezi’ modeli önerilmiştir. Genç nüfusu akıllı tarım uygulamaları, otonom sulama, dron teknolojileri tarımsal yapay zekâ bileşenlerinin Ar-Ge süreçlerine dahil eden merkez; kuşaklararası bilgi köprüsü kurarak yerel çiftçilere sürdürülebilir tarım, jeotermal sera teknolojileri dijital Pazar yönetimi eğitimleri sunar. Merkez bünyesindeki ortak çalışma alanları, gıda güvenliği laboratuvarları döngüsel ekonomi atölyeleri; genç tasarımcılar mühendislerin start-up girişimlerini filizlendirerek Alaşehir’i agro-teknoloji alanında bölgesel cazibe kariyer merkezine dönüştürmektedir
4. Ticaret / Ofis Alanları (Ticari Ofisler)Proje alanının batı çeperinde kurgulanmış olan Ticaret Ofis bölgesi; bünyesine dahil ettiği TARİŞ Ziraat Odası gibi köklü idari birimlerle kurumsal altyapısını güçlendirirken, ımlı esnek kiralık ofis mimarisi sayesinde ulusal uluslararası tarım markalarını yerel çiftçiyle aynı toplantı masasında buluşturan yenilikçi “Açık İnovasyon Platformu” üretir. Doğrusal kurgusu boyunca uzanan tarihi Metal İşleme Atölyeleri, özgün endüstriyel kimlikleri korunarak tarım aletleri teknolojik prototipler üretmeye devam eden aktif zanaat istasyonlarına dönüştürülmüştür.
5. Demiryolu Çevresi Yapısal Dönüşümü Kent MirasıKent morfolojisinde tarihsel olarak kuzey güney bölgeleri arasında keskin eşik oluşturan demiryolu hattı, koridor boyunca tanımlanan rekreasyonel fonksiyonel programlar sayesinde homojenize edilmiştir. Hat boyunca kurgulanan peyzaj düzenlemeleri, kuvvetli sınır etkisini kırarak çeperdeki yaya akışını maksimum seviyeye çıkarır kentin iki yakasını pazar alanı odağında bütünleştirir. Demiryolu aksında yer alan endüstriyel lojistik kültür mirasları titizlikle korunmuş; yapılar atıl bırakılmak yerine, çağdaş sosyo-kültürel programlarla yeniden işlevlendirilerek kentsel hafızanın günlük yaşamla kesiştiği kamusal nirengi noktaları olarak projeye dahil edilmiştir.
5.1 Su Kulesi
Su kulesi, Proje alanında bulunduğu önemli konumu ikonik görüntüsü kent belleğinde güçlü imgeye sahiptir. Mevcutta atıl olarak duran Su kulesi restore edilerek Sürdürülebilir tarım Su Kültürü konsepti müzeleştirilmiştir.
5.2 Torna
Dönen platform gibi halihazırda kullanılan miras değerleri mevcut işlevleri sürdürülerek açık hava sergi, sahne etkinlik gibi ek programlar zenginleştirilmiştir.
5.3 Çırçır Fabrikası Dönüşümü:
Endüstri mirası niteliği taşıyan proje alanının doğrusal morfolojik kurgusunda stratejik nirengi noktası oluşturan yapı, korunarak yeniden işlevlendirilmiştir. tüm muhdes eklerinden arındırılarak Endüstri hafızası/Üzüm bağcılık müzesi olarak yeniden işlevlendirilmiştir.
5.4 Cer Atölyeleri Dönüşümü:
Cer Atölyeleri, günümüzde işlevini yitirmiş lokomotif bakım birimleri olarak proje alanın içinde bulunan demiryolu hattı üzerinde konumlanmaktadır. 2 ayrı birim olarak konumlanan yapılar niteliksiz muhdeslerden arındırılarak yeniden işlevlendirilmiştir. Buna göre demiryolunun girdiği birimde trenlerin rutin bakımlarının sürdürülmesi karar verilmiş, böylece özgün işlevinin sürdürülmesi hedeflenmiştir. Rutin bakımın olmadığı zamanlar mekan geçici sergi alanı olarak hizmet vermektedir. Amfi etkinlik saçağı ise yapıya bitişik ek olarak kurgulanmıştır. birim ise Alaşehir kent belleği kütüphanesi çalışma alanı olarak kente kazandırılmış, böylece kentlinin Alaşehir’e ait yazılı kaynaklara doğrudan erişebileceği demiryolu mirası iç içe çalışma ortamı oluşturulmuştur.
Anı Kompartmanı: Cer atölyesinden kalkan proje alanın belirli yerlerine Alaşehir’in belirli köylerine seyahat eden gezgin kent sergisi vagonu olarak işlevlendirilmiş tren vagonudur.
