Atelier Birches tarafından "Balıkesir Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi Mimari Proje Yarışması" için tasarlanan proje, 1. mansiyon ödülü kazandı.
Proje Raporu:ÇARŞI-KENT: Üçüncü Katman: Zağnos’un “Avlusu”ndan, Milli Kuvvetler’in “Sokağı”na Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi
Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi önerisi, meydanı tanımsız boşluk ya yalnızca kitlesel etkinliklere ev sahipliği yapan ölçeksiz açık alan olarak görmek yerine, kentin gündelik yaşamını üreten mikro mekânsal ilişkilerin yoğunlaştığı çok katmanlı kamusal doku olarak ele. yaklaşımda meydan sosyal merkez birbirinden ayrışan iki program değil; sosyal merkez, meydanın içinde gerçekleşen tüm karşılaşmaların, geçişlerin, beklemelerin, oyunların gündelik yaşam pratiklerinin mekânsal örgütlenmesi olarak düşünülür.
Balıkesir’in kent morfolojisi, Zağnos Paşa Camii çevresinde şekillenen tarihî merkezden, yangın sonrası yeniden kurulan Yeni Çarşı’ya Cumhuriyet döneminde Milli Kuvvetler Caddesi boyunca genleşen ticari koridorla birlikte süreklilik içinde okunabilir. Şehrin çarşı kültürü üzerine kurulu kent makro/mikro formlarına baktığımızda, kamusallığı büyük tekil boşluklardan değil; sokaklardan, avlulardan, pasajlardan, meydancıklardan, taşlıklardan, gölgeliklerden eşiklerden oluşan yoğun mekânsal örüntüden beslenmektedir. Tasarım önerisi tarihsel birikimi üçüncü katman olarak yeniden yorumlar Cumhuriyet Meydanı’nı Balıkesir’in çarşı kültürünün çağdaş devamı olarak ele.
Meydanın geleneksel anlamı çoğu zaman kolektif iradenin temsil edildiği, iktidarın görünür kılındığı kitlesel törenlerin gerçekleştiği büyük boşluklar üzerinden tanımlanabilir. Ancak tür ölçeksiz açık alanlar, yaşayan kentin gündelik ritmiyle çoğu zaman uyum sorunu açığa çıkarır. Yaya hareketini seyrelten, karşılaşmaları azaltan kentin doğal akışını kesintiye uğratan mekânsal “düzenleme”, gündelik hayata dair kamusal yaşamın ihtiyaç duyduğu çeşitliliği üretmekte yetersiz kalmaktadır.
Proje tam nedenle, büyük tekil meydan üretmek yerine, çok sayıda küçük kamusal durumun yan yana gelmesiyle oluşan gözenekli morfoloji önerir. Kentin temel karakterini oluşturan hareketlilik, tesadüfi karşılaşmalar gündelik yaşamın sürekliliği; sokaklar, aralıklar, pasajlar, alt meydanlar, çayırlar gölgelikler aracılığıyla yeniden üretilir. Cumhuriyet Meydanı böylece boşluk değil, farklı ölçeklerde karşılaşmalar üreten mekânsal ilişkilerin oluşturduğu canlı örüntüye evrilir.
Açık alan sistemi iki temel odak etrafında biçimlenir: meydancıklar çayır. Alt meydanlar, insan ölçeğinde karşılaşmalara gündelik kullanımlara zemin olan açık alanlarken; çayır, kentin daha geniş kamusal yaşamına açılan esnek kapsayıcı yeşil doku olarak çalışır. iki odak, geleneksel çarşının en küçük mekânsal bileşenleri olan dükkân, tezgâh, saçak eşik elemanları; ahşap strüktürler, uzun ince saçaklar, arkadlar, taş duvarlar, taşlık zeminlerle birbirine geçerek “sosyal merkezi” inşa. Balıkesir’in eski çarşısının kaybı, son zamanlarda ticari dokunun AVM’leşme riskini göz önüne aldığımızda; öneri ne tam olarak ölçeksiz temsil-meydan ne yapının etrafında/içinde gelişen alışveriş odağı inşa. Bunun yerine bütün bunların iç içe geçtiği doku üreterek Balıkesir’in hafızasındaki “çarşı-kent” morfolojisine bağlamsal, ölçeksel materyel anlamda yaklaşır.
Tasarımın temel mekânsal fikri, küçük birimlerin tekrar etmesi değil, tekrar ederken sürekli kırılmasıdır. Birimler yan yana geldikçe sokaklar, aralıklar, pasajlar alt meydanlar oluşur; her kırılma yeni eşik, yeni karşılaşma yeni mekânsal deneyim üretir. Böylece proje, durağan tek merkezli meydan anlayışından uzaklaşarak yatay düşey düzlemde kesintisiz akan çarşı kesiti oluşturur.
Mekânsal deneyim tek hiyerarşik merkez etrafında değil, birbirine eklemlenen mekân zinciri üzerinden ilerler: geçiş, aralık, pasaj, alt meydan meydan. Kamusal boşluklar sokaktan pasaja sızar, daralan aralıklardan geçer, küçük meydancıklarda duraklar, yarı açık pasajlarda dolaşır sonunda çayırın ya gar-ordu evi arasında şekillenen meydanlaşmanın kamusallığıyla toplanır. Keskin başlangıç ya bitiş inşa etmek yerine doku içerisinde var olabilme, çoğalarak gelişen geleneksel çarşı ritminin çağdaş yorumunda sosyalize olmayı önerir. Meydan, kendisinden önce gelen bütün küçük mekânların birikimli sonucudur.
tasarım önerisinde, Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi kentten kopuk, kendi içine kapanan nesne olmak yerine, Balıkesir’in sürekliliğine eklemlenen yeni kamusal katman hâline gelir.
Zağnos’un avlusundan Milli Kuvvetler’in sokağına uzanan zamansal kent dokusu, projede üçüncü kez yorumlanır küçük mekânların büyüttüğü, kırılmaların çeper oluşturduğu, peyzaj strüktürün birlikte kurduğu çarşı meydan olarak…
Çarşı programı meydan arasındaki ilişkiye baktığımızda açık kamusal alanı binanın “bahçesi” yapma tehlikesinin yanı sıra önerilecek sosyal yaşamı yapıya göbeğinden bağlama tehlikelerini kenara bırakarak örüntü-eşik, sosyal odak, çarşı-kent hafızasının yeniden inşası önerilir.
