caps.office tarafından tasarlanan Ahlat Selçuklu Mezarlığı Ören Yeri Ziyaretçi Merkezi, Bitlis'te yer alıyor.
Bağlam Tarihsel HafızaBitlis’in Ahlat ilçesinde yer alan Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı; Orta Çağ dönemine ait, dünyanın en büyük Türk-İslam mezarlığı olma niteliğini taşır. Bugün açık hava müzesi hüviyetinde olan UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan kültürel peyzaj, 12. 16. yüzyıllar arasında Ahlat şahlar, Eyyubiler, İlhanlılar Osmanlı Dönemine tarihlenen, farklı tipolojilerde 8.169 adet nitelikli mezar taşını bünyesinde barındırır.
Orta Asya Anadolu arasındaki kültürel mimari sürekliliğin en somut belgeleri olan taşlar, Türklerin Anadolu’ya gelişiyle birlikte kurguladıkları yeni ifade biçimlerinin zamansız sentezin nişanesidir. oran plastisite bakımından Orhun Abideleri kurduğu tipolojik benzerlik; Ahlat’ın Orta Asya Türk geleneğinin Anadolu’ya aktarılmasındaki köprü rolünü açıkça ortaya koyar. Yaklaşık 265.000 m²’lik geniş topoğrafyaya yayılan alan, bölgenin özgün jeolojik karakterini yansıtan Ahlat taşından işlenmiş abideleriyle zamana direnen silüet sunar.
Vaziyet Planı Kararları Yürüyüş Rotası KurgusuProjenin ana tasarım kararları; alanın hassas tarihsel peyzajına, topoğrafyaya özgün dokuya “minimum müdahale” ilkesi etrafında şekillenmiştir. Proje, tarihi abidelerin önüne geçmeyen, coğrafyayla yarışmayan arkeolojik katmanları sakınan bütüncül tutum sergiler.
Alan içerisindeki ziyaretçi sirkülasyonu, toprağa basmayan yerden yükseltilmiş iz üzerinde kurgulanmıştır. Mevcutta yer alan rota büyük çoğunlukta korunmuş ihtiyaçlar doğrultusunda iyileştirilerek geliştirilmiştir. sirkülasyon rotası; yandan ziyaretçi hareketini kontrol altında tutarak mezar taşları üzerindeki olası tahribatı engellerken, yandan ziyaretçiyi peyzaja dâhil eden abideleri belirli açılardan izlemeye olanak tanıyan görsel kurgu sunar. Yükseltilmiş hat boyunca; yönlendirme, bilgilendirme, dinlenme aydınlatma elemanları tek strüktürel mimari dilde entegre edilmiştir.
Ziyaretçi Merkezi: Ölçek, Dokusal Referanslar Kütle PlastiğiGiriş bölgesinde konumlandırılan Ziyaretçi Merkezi, tekil baskın büyük kütle etkisi yaratmak yerine, alanın komşuluğundaki geleneksel köy dokusundan referans alan parçalı kütle organizasyonu tasarlanmıştır. Gerekli kapalı programlar, küçük ölçekli alt birimlere bölünerek kendi iç meydanlarını avlularını oluşturan örüntü içerisinde eritilmiştir.
Girişten itibaren binaların arasından süzülerek ulaşılan ören yeri meydanı, aynı zamanda sirkülasyon rotasının başladığı toplanma tören alanı olarak omurgayı oluşturur.
Malzeme cephe dilinde, bölgenin mimari mirası doğal peyzajıyla kurulan diyalog ön plandadır. Yöresel mimarideki geleneksel sıva dokusu Ahlat taşının sıcak renk tonları, yeni yapıların cephelerinde çağdaş yorumla tekrar edilmiştir. Mescit minaresi yönlendirme duvarları gibi sınır belirleyici unsurlarda doğrudan özgün Ahlat taşı kullanılarak alandaki malzeme sürekliliği pekiştirilmiştir. Yapı tipolojisinde gereksiz cephe hareketlerinden kaçınılmış; yalın detaylar, duyarlı kütle oranları sak sakin mimari ifade hedeflenmiştir.
Aydınlatma Tasarımı Gece MüzeciliğiGece müzeciliği vizyonu doğrultusunda geliştirilen aydınlatma konsepti, mezarlık peyzajının dolu-boş dengesini taşların organik dağılımını vurgulayan kademeli hiyerarşi üzerine kurgulanmıştır:
● Birincil Odak (Plastik Detaylar): Nitelikli taş işlemelerine, kitabelere rölyeflere sahip abidelerin yüzeyleri, detayları ön plana çıkaracak teğetsel/odaklı ışık açılarıyla vurgulanmıştır.
● İkincil Odak (Silüet Aydınlatması): Fonu oluşturan genel kompozisyonda ise derinlik hissini destekleyen yumuşak silüet aydınlatması tercih edilmiştir.
bütüncül yaklaşım sayesinde; gündüz coğrafyayla hemhal olan silüete saygı duyan nitelikli müdahale, gece ise alanın gizemli görkemli atmosferini ziyaretçi tecrübesine sunan dramatik sahneye dönüşür.
