Deniz Uygur, Semra Uygur, Özcan Uygur, Ayhan Fazlıoğlu tarafından tasarlanan proje, Muğla Büyükşehir Belediyesi Sosyal, Kültürel İdari Hizmetler Binası Mimari Proje Yarışması'nda 2.'lik ödülünü kazandı.
İz-Datum-DökümMahallenin Sosyal Çekmecesi Olarak Çağdaş Halkevi MANİFESTO: Mevzuatın Donmuş Zamanı. Hayatın Akışı
Yerine ait olmak kentsel dokuyla kurulan uyum, pasif mimari tutumun ötesindedir; bürokrasi kent hayatı arasındaki çatışmanın mekânsal manipülasyonudur. Koruma mevzuatını zamanı adeta dondurmak ister; mahalle mahalleli ise sürekli değişir, dönüşür, gündelik kullanım pratiklerini farklılaştırır. Proje gerilimi çözme iddiasında değildir, onu ana tasarım girdisi olarak kullanır. Dışarıdan bakıldığında yapı, mahalleye ait, hep oradaymış gibi duran sakin monolit kütledir; içeride ise tam programatik özgürleşmeyi hedefler. Yerel hafıza evrensel gelecek, yapıda aynı kesitin iki farklı yüzüdür.
KENTSEL HAFIZA: İzden Müstakbel ProgramDatum, biçimin tasarımın keyfî değil verili olduğunu söyler. Parselin hafızası bellidir: Yıkılan eski sinemanın izi, köşeyi tutan kavşak hemen yanı başındaki Atatürk İlköğretim Okulu… Proje, ihtiyaç programını doğrudan kentsel izlerin üzerine bindirir. Geleneksel Muğla evinin avlu açık sofa kurgusu biçimsel nostalji öğesi değil, mahallelinin araya gelme pratiklerini pekiştiren kamusal toplanma jestidir. İz burada sadece geçmişin verisi değildir; sinema arada bulunma hafızasını bugüne taşıyan, zeminle bütünleşmiş programın kendisidir.
KÜTLEYİ OYMAK: Monolit Kabuk, Esnek İçiMimari karar tek hamleden ibarettir: Monolit kütleyi oymak. Yapı dışarıdan masif yekpare imge sunar. Cephedeki elemanlar, gün ışığının içeriye kontrollü girişini sağlarken, mahallenin mevcut cephe oranlarına öykünen tanıdık sima kurar.
• Anti-Mekân Minimumdadır: Sabit mekânlar projede anti-mekân olarak yorumlanır. İdari birimler, yangın merdivenleri servisler gibi dönüşemeyen “anti-mekânlar” katı rasyonellikle en alt sınıra çekilmiştir. İdareci yapının kiracısı, halk ise asli sahibidir. İdarenin kullanımı mesai saatleri bitiminde tamamen kapatılabilir; fakat yapının geri kalanı yaşamaya devam.
• Provokasyon Kesittedir: Geriye kalan tüm hacim, kullanıcının işletmecinin birlikte biçimlendireceği esnek alandır; aynı metrekare gün içinde defalarca farklı işlevlere hizmet. Koridor dolaşım alanları ayrı birer geçiş alanı değil, doğrudan kullanımın kendisidir. Avlunun çeper mahallerle ilişkisi, ışığın demokratik kullanımı zemin kotundaki ana odak olan akışkan ilişki yapının esas tavrıdır.
Yapının kalbi kapalı sahne değil, sahnenin çevresinde toplanan hayattır. Proje, kuzeydeki doğal arazi kotunu kullanarak salonu 60 cm kadar aşağıya gömer. kot farkı çift taraflı çalışır: Kapalı etkinlikte salona içsel odak kazandırır, dışarıya açıldığında ise arazi amfisiyle birleşip açık hava sahnesine dönüşür.
Zeminden çatıya doğru açılan yırtık (avlu teras), yapının akciğeridir. Işığı derinliklere çeker, rüzgârı yönlendirir doğal termal baca görevi görür. Havalandırma mekanik cihazlara teslim edilmemiş, kesit kararlarıyla kendiliğinden çözülmüştür. Esas kurguyu plan değil, kesit kurar.
MALZEME ETİĞİ: Yaşlanan Beton, Dürüst Kütle, Malzemenin DolaysızlığıYapı neyse odur; süslemez, saklamaz. Renk kaplama reddedilmiştir. peyzajın içinden yükselen jeolojik kütle gibi ele alınır.
Cephe; termal performansı artırmak kütlesel ağırlığı hafifletmek amacıyla mantar agregalı elle çekiçlenmiş (hand-hammered) monolitik beyaz betondur. Yerinde dökülür boyasızdır. Muğla’nın geleneksel kaba sıvalı evleri gibi zamanla yaşlanır, kirlenir kendi patinasını kazanır.
Çatı örtü değil, yapının beşinci cephesidir; yüksek kotlardan bakıldığında mahallenin çatı dokusuna uyum sağlar. Bunu yaparken çatı tepe noktalarına kadar cephe malzemesi kısmen devam ederken, avluya dönen çatı eğimleri tamamen geleneksel kiremit ayağa kalkar. Renk doku uyumunu takiben malzeme kurgusu adeta çatıdan aşağı akar avlu iç cephesinde tuğlanın boşluklu örülmesiyle güneş kırıcı gibi işlevlendirilir. Aynı malzeme salon kütlesi zemin kaplamasında devam ettirilir. Zeminde “Sosyal Çekmece” olarak tariflenen iklimlendirme boşluğu olarak kesitte devam eden iç boşluk, malzeme kullanımı yapının dış imgesinden ayrışır. Malzemenin dolaysız brüt tutumu, projenin en temel etik kararıdır.
KENTSEL SAF TUTMA: Yapmamanın Radikalliğiproje, imar planının izin verdiği her metrekareyi doldurmayı bilinçli olarak reddeder. Emsal hedef değil, sınırdır yapı bilinçli olarak sınırın altında kalır. eksiklik değil, karardır — eksik bina, yapmamanın mimarisidir.
İmar hakkından feragat edilen her metrekare mahalleye avlu, teras kamusal alan olarak geri döner. Koruma mevzuatının kenti dondurduğu yerde bina bilinçli boşluk bırakır boşluk mahallenin nefes aldığı yer.
Yapı biter, hayat başlar.
ZAMAN HALKALARI SOSYAL ÇEKMECE: 24 Saat Yaşayan Sosyal AtardamarYapının yer aldığı bölge için kesintisiz sosyal atardamar işlevi görmesi hedeflenmiş; doğrultuda geleneksel kat kat ayrımlar yerine günün haftanın ritmine göre çalışan dinamik “Zaman Halkaları” kurgulanmıştır. Şartnamede öncelikle vurgulanan genç nüfus için odak noktası olma niteliği korunurken; çalışan ebeveynler, esnaf emekliler yapının gündelik yaşamına aktif olarak dahil edilmiştir.
kurgunun temelinde “Kapsayıcı Mülkiyet” güçlü aidiyet modeli yatar: İdarecilerin kiracı, tüm farklı kullanıcıların ise yapının gerçek sahibi olduğu yaklaşım benimsenmiştir. İdarenin çalışma alanları, mesai saatleri dışında kilitlenebilen ancak yapının genel dolaşım akışkanlığını mekânsal niteliğini zedelemeyen esnek biçimde kurgulanmıştır.
Zaman mekân halkaları üzerinden şekillenen kullanım senaryosu şekildedir:
• Zemin Kat (Hayat Halkası / Sosyal Çekmece): Kent salonu, mahalle kahvesi fuaye tek kesintisiz zeminde birleşir. Avlu sokakla doğrudan bütünleşen alan, değişken etkinliklere esnekçe ev sahipliği yapar. Sabah saatlerinde emeklilerin spor veya buluşma alanı olan salon; gün içinde atölye çalıştaylara, akşam gece saatlerinde ise drama gösterilerine, sinema gösterimlerine, stand-up’a veya mahalle buluşmalarına imkân tanıyan uyanık platforma dönüşür. Salon önündeki açık alanın girişin birer fuaye gibi iç içe geçebilmesi, avlu bütünleşerek yapının kentle hemhal olan “Sosyal Çekmecesi”ni oluşturur.
• 1. Kat (Etkileşim Halkası / Kütüphane & Çalışma İstasyonu): Kamusal ancak sakinleşen katman. Küresel dijital kütüphane altyapılarına erişim sağlayan teknik donanımı, kent arşivi esnek ortak çalışma alanları özellikle öğrenciler genç çalışanlar için nitelikli odak noktasıdır. Bünyesindeki çocuk aile kütüphanesi ise genç çalışan ebeveynlerin yapıyla kurduğu bağı güçlendirir. İdari birimler, salon izdüşümünde kat üst katla rasyonel biçimde ilişkilendirilir.
• 2. Kat (Üretim Halkası / Mahalle Kulübü & Sosyal Odak): lokal mahalle kulübü mantığıyla çalışan, yeme-içme olanaklarının atölye etkinliklerle iç içe geçtiği esnek katmandır. Islak/kuru atölyeler, baskı odaları çalıştay mekânları farklı kuşakları burada buluşturur. Islak atölyenin aynı zamanda mutfak sanatları atölyesine dönüşebilmesi; alanın yeme-içmeli mahalle toplantılarına özel günlerde aşevine ev sahipliği yapmasına imkân verir. Katlanır kapılar sayesinde üretim hacimleri, dolaşım alanları iç içe geçer; dolaşım alanı adeta “evin salonu” gibi işleyerek ortak sosyalleşmeyi tetikler.
Farklı jenerasyonların aynı çatı altında, günün farklı saatlerinde doğal olarak karşılaşabilme potansiyeli, yapıyı sürekli uyanık, dinamik kapsayıcı kılan temel güçtür.
