Rock’n’roll enerjisini acid house, dub gospelle buluşturarak 90’lar Britanya müziğinin seyrinde kalıcı izler bırakan Primal Scream albümü Screamadelica, artık 35 yaşında.
İlk dinleyişten yana neler değişmiş? Şarkıların arasına neler sızmış? Yaşa Takılanlar açtı yeniden dinledi.
Primal Scream
Screamadelica23 Eylül 1991
Çok mühim albümdür çünkü…
Screamadelica popüler müziğe hâlâ etki eden, elektronik dans müziği rock’n’roll’u en cool şekilde birleştirebilmiş yapıtlardan biri, belki en önemlisi. İlk iki albümlerinde indie pop rock arasında gidip gelen çok dikkat çekici başarı yakalayamayan grubun acid house Madchester atmosferini keşfedip, buna psych sosuyla The Beach Boys, Northern Soul sevgilerini ekleyerek kendini tamamen yenilemesi* sonucunda 90’larda özellikle Britanya çıkışlı müziğin seyrini değiştiren başyapıt. Ondan birkaç ay önce yayımlanan Massive Attack’in Blue Lines’ı dönemin dans müziğine saygınlığını kazandıran iki albümden biri diyebiliriz.
Kariyerlerinin gidişatı için önemli yol ayrımında altıncı hislerini dinleme cesaretini gösteren grup, prodüksiyonu zamana kadar DJ’liği remiksleriyle tanınan Andrew Weatherall’a bırakarak çok doğru seçim yapmıştır. Türlerin cenderesine sıkışmayan geniş müzik zevkleri; farklı dönem üsluplardan öğeleri korkusuz, ustalıklı oyunbaz tavırla araya getirmeleri, kapıyı çalmaya başlamış olan elektronik müzik indie patlamasına âdeta kılavuzluk.
İlk dinleyişte hissettirdikleri. bugün hissettirdikleri
Çıktığı anda radarıma girdiğini söylersem yalan. Primal Scream’i 1998 civarları Vanishing Point keşfedip yakından meye başlamıştım. Ama tabii Screamadelica aralar birçok yayında 90’ların en iyi albümlerinden biri olarak tezahürat alıyordu sürekli. Çıktığı yıl dinlemek sonradan dinlemek arasında fark. 6-7 yıl sonrasında albümün açtığı yoldan gitmiş birçok müziğe kulağınız aşina olduğu için aynı şaşkınlığı yaşayamazsınız.
Şimdiden bakınca ise hiçbir şeyi değiştirmek istemeyeceğinize eminim. Primal Scream sonraki 35 yılda 9 albüm daha yayımladı. Türler arası bukalemunluk yapmaya devam ettiler ama hiçbiri doğal olarak Screamadelica’nın etkisini yarat(a)madı. Her ne kadar dans edeceksem Happy Mondays’in 1990’ yayımladığı Pills’n’Thrills and Bellyaches’ini her zaman tercih edecek olsam “Movin’ on Up” kadar insanı yerinden kaldırabilen şarkı çok sayamayız herhalde.
Bunu biliyor muydunuz?
Creation Records’ın** maaşlı tasarımcısı Paul Cannell’in elinden çıkan kapak, müzik tarihinde en aşina olduğumuz görsellerden biridir. Cannell’ın LSD etkisi altında, -ki albümün yaratıcı yakıtları arasında LSD ecstacy’nin önemli yer kapladığını hep söykenir- Creation’ın ofisinde, tavanda gördüğü su lekesinden etkilendiği iş, albümün hedonistik, coşkulu “çıkıntı” ruhuna çok uyumlu.
tatsız not: albümde emeği geçen birçok isim maalesef son yıllarda art arda vefat. Prodüktör Andrew Weatherall 2020’ grubun klavyecisi Martin Duffy 2022’ gitarist Robert Young 2014’te, geri vokalist Denise Johnson 2020’ henüz 50’li yaşlarında aramızdan ayrıldılar. Yeri gelmişken sihirli ekibi analım.
Ödül işlerine çok paye vermesek genellikle makul tercihlerden oluşan kazananlar listesiyle Mercury Music Prize’ın 1992 yılında ilk sahibi Screamadelica olmuştu.
*Burada farkı görebilmeniz için 2023’te yayımlanan Reverberations (Travelling In Time) BBC Radio Sessions & Creation Singles 1985-86 isimli toplamayı önereyim. Screamadelica’yla yan yana koyduğunuzda bambaşka iki grup dinler gibiyiz. Ayrıca 2021’ albümün 30. yılı şerefine yayımlanan Demodelica albümün yapım sürecini mek için birebir.
**My Bloody Valentine Slowdive’ı bünyesinde bulunduran Creation Records kurucusu Alan McGhee’nin birkaç sene sonra Oasis’e mantıklı yatırım yaparak voliyi vurduğunu ekleyelim.
