Zeynep Altınbaşlı Tuna Han Koç'un "Bodrum Değirmenburnu Tarihi Yel Değirmenleri Yakın Çevresi Fikir Projesi Yarışması" için tasarladığı proje eşdeğer ödül kazandı.
Proje Raporu: AÇIKLIK “Her müdahale, yerin zaten söylemekte olduğu şeye biraz daha yaklaşma çabasıdır.”I. KATMANLAR
yer tek zamanda oluşmaz. Topoğrafya, rüzgâr, bitki örtüsü su ilk katmanları oluşturur. İnsan doğal yapının içine patikalar açar, üretim alanları kurar, yapılar inşa. Her dönem öncekine eklenir; bazı izler silinir, bazıları güçlenir, bazıları ise yüzyıllar boyunca varlığını sürdürür. Bugün görülen peyzaj, uzun birikimin sonucudur.Değirmenburnu, Bodrum Yarımadası’nın katmanlı yapısının en açık biçimde okunabildiği yerlerden biridir. Gümbet Bodrum arasında uzanan sırt, hâkim rüzgârı, doğal eğimi iki koya aynı anda hâkim olan bakılarıyla yarımadanın değişmeyen omurgalarından birini oluşturur. Yel değirmenleri omurganın üzerine yerleşmiş; patikalar onları kıyıya, yerleşime üretim alanlarına bağlamıştır. Rüzgârın yönü, yürüyüşün ritmi üretim kültürü aynı coğrafyada birlikte şekillenmiştir.
5000 ölçekli çalışma Değirmenburnu’nu Bodrum’un bütünü içinde yeniden. Bodrum Kalesi, Myndos Kapısı, tarihî sur izleri, kıyılar, topoğrafik sırtlar, panoramik bakılar değirmenler aynı kültürel peyzajın parçaları olarak değerlendirilir. Tarih boyunca oluşmuş hareket ağları doğal eşikler üst üste geldiğinde, yarımadanın gelişimini belirleyen mekânsal süreklilik görünür hâle gelir.2000 ölçekte okuma insanın yürüyüşüne yaklaşır. Tarihî patikalar, değirmenler, seyir noktaları kıyıya ulaşan yollar tek ağ oluşturur. Bazı izler belirginliğini korumuş, bazıları zaman içinde zayıflamış, bazı yüzeyler kontrolsüz kullanımlar nedeniyle aşınmıştır. Buna rağmen peyzajın ana omurgası yaşamaya devam. Patikalar hâlâ topoğrafyanın mantığını izler; rüzgâr hâlâ aynı sırt boyunca dolaşır; değirmenler hâlâ ufku tarif.Projenin ilk kararı sürekliliği görünür kılmaktır. amaçla önerilen Kültürel Peyzaj Rotası, Bodrum Kalesi’nden başlayarak tarihî sur izlerini, kıyıları, panoramik bakıları Değirmenburnu’nu birbirine bağlar. Yeni güzergâh oluşturmaz; var olan ilişkileri yeniden okunabilir hâle getirir.
Değirmenburnu böylece yalnızca sekiz yel değirmeninin bulunduğu alan olarak değil, Bodrum’un doğal, tarihsel gündelik yaşamını araya getiren kültürel peyzajın parçası olarak okunur. Yer önce kendini anlatır. Mimarlık onu dikkatle dinler.
II. RÜZGÂR
Değirmenburnu’nun ilk mimarı rüzgârdır. Sırtın yönü, açıklıkları ufukla kurduğu ilişki yüzyıllar boyunca hâkim rüzgârlarla biçimlenmiştir. Bitki örtüsü harekete göre gelişmiş, patikalar topoğrafyanın izin verdiği doğrultuları izlemiş, yel değirmenleri ise rüzgârın en güçlü hissedildiği noktalara yerleşmiştir. İnsan, doğanın kurduğu düzeni okuyarak kendi üretim sistemini oluşturmuştur.
Sekiz değirmen aynı rüzgârın üzerinde yükselir. Konumları birbirlerinin hareketini kesmez; aynı akışın parçaları olarak çalışır. dizilim yalnızca üretim mantığını değil, peyzajın mekânsal ritmini tanımlar.
Bugün aynı rüzgâr taş duvarların arasından geçer, bitki örtüsünü yönlendirir, ışığın gölgenin hareketini belirler. Her mevsim her saat peyzaj yeniden kurulur. Proje doğal sistemi sürdürür. Tarihî patikalar topoğrafyanın rüzgârın oluşturduğu yönleri izler. Değirmenlerin çevresindeki doğal taş kaideler zemini güçlendirirken hava akışını engellemez. Ahşap platform topoğrafyanın üzerine hafifçe yerleşir; rüzgârın, manzaranın yürüyüşün sürekliliğine eşlik.
Değirmenburnu Ekolojik İzleme Karşılama Platformu’nun iklimsel kurgusu aynı okumadan doğar. Yapının açıklıkları doğal havalandırmayı destekler, geniş saçaklar gölge üretir, kesit boyunca oluşan hava dolaşımı mekanik sistem ihtiyacını azaltır. Ahşap taşıyıcı sistem karbon depolayan ana yapı malzemesidir. Yerel doğal taş sıkıştırılmış toprak peyzajın malzeme sürekliliğini devam ettirir. Geçirgen yüzeyler yağmur suyunu yeniden toprağa ulaştırır. Ekolojik yaklaşım burada teknolojiyle görünür olmaya çalışmaz. Rüzgârın, ışığın, suyun toprağın kurduğu denge mimarlığın başlangıç noktasını oluşturur.
III. ZAMAN
Rüzgâr bütün değirmenlere aynı şekilde ulaşır. Zaman ise her birine farklı yerleşir.
Bugün Değirmenburnu boyunca yan yana duran sekiz yel değirmeni aynı dönemin üretim yapılarıdır. Aynı rüzgârla çalışmış, aynı topoğrafyanın üzerine yerleşmiş aynı üretim kültürünün parçası olmuştur. Aradan geçen yıllar her yapının üzerinde farklı izler bırakmıştır. Bazı değirmenler mekânsal bütünlüklerini büyük ölçüde korur. Bazılarında yalnızca taş duvarlar ayaktadır. yapının çatısı gökyüzüne açılmıştır. başkasında duvar açıklıkları rüzgârı yapının temel deneyimine dönüştürür. Başka değirmende bitki örtüsü taş örgüyle birlikte yeni denge kurar. Aynı başlangıçtan doğan yapılar, farklı yaşlanma biçimleriyle birbirinden ayrılır.
değişim yalnızca yapılarda okunmaz. Patikalar yön değiştirir, toprak sıkışır, bazı yüzeyler aşınır, bitki örtüsü geri çekilir. Buna rağmen topoğrafyanın ana omurgası varlığını korur. Tarihî yürüyüş izleri bütünüyle kaybolmaz; peyzajın içinde yaşamaya devam.
Değirmenburnu’nun en güçlü niteliği çeşitliliktir. Aynı sırt üzerinde farklı zaman katmanları birlikte okunur. Her yapı bulunduğu anı temsil. Birlikte bakıldığında ise sürekli dönüşen tek kültürel peyzaj görünür hâle gelir.
Proje okumayla başlar. Her değirmen mevcut durumu içinde değerlendirilir. Taş örgü, zemin, bitki örtüsü mekânsal karakter birlikte ele alınır. Geleceğe yönelik her karar bugüne ulaşan birikimin içinden gelişir.
Sekiz değirmen.
Sekiz farklı zaman.
Tek kültürel peyzaj.
IV. DEVAMLILIK
Değirmenburnu’nda mimarlık zamanı durdurmaz. Zamanın bıraktığı katmanların yaşamaya devam edebilmesi için gerekli koşulları kurar. nedenle proje tek tip koruma yöntemi önermez. Her değirmen bulunduğu hâliyle okunur; mekânsal niteliği, strüktürel durumu taşıdığı izler birlikte değerlendirilir. Müdahalenin ölçüsü okumadan doğar. Yapının ayakta kalmasını sağlayacak kadar güçlü, taşıdığı zamanı görünür bırakacak kadar sakindir.
Bütün değirmenlerde ortak yapısal yaklaşım benimsenmiştir. Taş duvarlar özgün karakterleri korunarak sağlamlaştırılır. Gerekli noktalarda geri dönüştürülebilir ahşap strüktürlerle desteklenir. Yeni eklenen elemanlar eksik olanı taklit etmez; yapının bugünkü zamanını görünür kılan yeni katman oluşturur. Her müdahale sökülebilir, onarılabilir gelecekte yeniden yorumlanabilir niteliktedir.
Doğal taş sıkıştırılmış topraktan oluşturulan dairesel kaideler zeminin sürekliliğini yeniden kurar. Kontrolsüz kullanımlarla aşınan yüzeyleri onarır, tarihî patikaları birbirine bağlar bitki örtüsünün kendini yenileyebileceği koşulları oluşturur. Yapılar peyzaj aynı sistem içinde birlikte güçlenir.
ortak yaklaşım sekiz değirmende farklı karşılıklar bulur. İki değirmen tarihsel bütünlüklerini koruyarak geçmişin üretim kültürünü yeniden görünür kılar. Dört değirmen zaman içinde kazandıkları mekânsal karakterleriyle yaşamaya devam. Ufuk Değirmeni manzarayı çerçeveler. Gökyüzü Değirmeni gökyüzünü yapının beşinci cephesine dönüştürür. Rüzgâr Değirmeni sesi mekânın temel öğesi hâline getirir. Işık Değirmeni gün boyunca değişen ışığı görünür kılar. İki değirmen doğanın zamanın birlikte oluşturduğu karakteri sürdürür. Doğa Değirmeni’nde bitki örtüsü taş örgüyle birlikte yaşamaya devam. Eşik Değirmeni ise ölçeği, gölgesi korunaklı hacmiyle gündelik yaşama sessizce eşlik.
Her değirmen kendi zamanını taşır. Birlikte tek kültürel peyzajı oluştururlar.
V. ORTAK ZEMİN
Mimarlık zeminden başlar. Topoğrafya, patikalar, taş duvarlar bitki örtüsü aynı peyzajın parçaları olarak birlikte düşünülür. Yapılar zeminin üzerine yerleşen nesneler değil, yürüyüşün manzaranın sürekliliğine katılan duraklardır. Kontrolsüz kullanımlarla sıkışan toprak yüzeyler doğal taş sıkıştırılmış toprakla yeniden düzenlenir. Tarihî patikalar belirginleşir. Bitki örtüsü kendini yenileyebileceği alanlara kavuşur. Değirmenlerin çevresindeki dairesel kaideler hem zemini güçlendirir hem yürüyüşün ritmini tanımlar.
Değirmenburnu Ekolojik İzleme Karşılama Platformu ortak zeminin devamıdır. Ahşap platform topoğrafyanın üzerine hafifçe yerleşir; taş servis hacimleri peyzajın doğal uzantısı olarak okunur. Parçalı kurgu açıklıkları, rüzgârı manzarayı korur.Taşıyıcı sistem kuru birleşim esasına göre tasarlanmıştır. Ahşap ana taşıyıcıdır; yerel doğal taş sıkıştırılmış toprak yapının peyzajla kurduğu ilişkiyi güçlendirir. Geçirgen yüzeyler yağmur suyunu toprağa ulaştırır. Doğal havalandırma gölge yapının iklimsel performansını belirler. Taş hacimler arasında bırakılan boşluklar belirli işlevlerle tanımlanmaz. Gün içinde farklı karşılaşmalara, kısa molalara, küçük buluşmalara ya yalnızca sessizliğe ev sahipliği yapar. Kullanım zaman içinde oluşur; mimarlık yalnızca bunun gerçekleşeceği zemini kurar.
Platform boyunca yürüyüş devam. Değirmenler hiçbir zaman gözden kaybolmaz.
VI. SÜREKLİLİK
Değirmenburnu yaşamaya devam eden kültürel peyzajdır. Rüzgâr aynı sırt boyunca. Yağmur toprağa ulaşır. Bitki örtüsü mevsimlerle birlikte değişir. Taş duvarlar yaşlanır. Ahşap zamanla renk değiştirir. Patikalar her yürüyüşle yeniden belirginleşir. Peyzaj her gün yeniden kurulur. Yel değirmenleri döngünün parçasıdır. Restorasyonu tamamlanan yapılar geçmişin üretim bilgisini görünür kılar. Ufuk Değirmeni manzarayı okumayı sürdürür. Gökyüzü Değirmeni gökyüzünü her gün yeniden çerçeveler. Rüzgâr Değirmeni sesi görünür hâle getirir. Işık Değirmeni gün boyunca değişen ışığı mekâna taşır. Doğa Değirmeni mevsimlerin ritmiyle birlikte dönüşür. Eşik Değirmeni gündelik yaşama sessizce eşlik.
Değirmenburnu Ekolojik İzleme Karşılama Platformu aynı sürekliliğin parçasıdır. Ahşap, taş toprak birlikte yaşlanır. Yapı kullanıldıkça iz kazanır; bakım gördükçe yaşamını sürdürür. Yapı peyzaj birlikte olgunlaşır.
proje tek anı korumayı değil, değişmeye devam eden peyzajın yaşamını sürdürmesini hedefler. Yapılar, patikalar, topoğrafya gündelik yaşam aynı kültürel bütünün parçaları olarak geleceğe taşınır.
TASARIM İLKELERİ
01. Katmanlar birlikte okunur. Topoğrafya, tarih, üretim kültürü gündelik yaşam aynı kültürel peyzajın parçalarıdır.
02. Kültürel Peyzaj Rotası sürekliliği görünür kılar. Bodrum Kalesi, tarihî sur izleri, kıyılar, panoramik bakılar Değirmenburnu tek yürüyüş sistemi içinde yeniden okunur.
03. Her değirmen kendi zamanını taşır. Koruma yaklaşımı yapının bugüne ulaşan mekânsal niteliğinden doğar.
04. Yeni katman kendi zamanını temsil. Ahşap strüktürler mevcut yapıyı destekler; geçmişi taklit etmez.
05. Zemin ortak hafızadır. Patikalar, dairesel kaideler, doğal taş sıkıştırılmış toprak tek peyzaj sistemi oluşturur.
06. Doğa tasarımın ortağıdır. Rüzgâr, ışık, su bitki örtüsü mimari kararların ayrılmaz parçalarıdır.
07. Yapı iklimle birlikte çalışır. Pasif iklimlendirme, doğal havalandırma, yerel malzeme düşük karbon yaklaşımı tasarımın temelidir.
08. Boşluk kullanım üretir. Tanımlanmamış açıklıklar gündelik yaşamın farklı biçimlerine uyum sağlar.
09. Az müdahale uzun ömür sağlar. Her ek, yapının peyzajın yaşamını sürdürebileceği kadar vardır.
10. Süreklilik tasarımın temelidir. Kültürel peyzaj, doğal süreçler gündelik yaşam birlikte geleceğe taşınır.
Değirmenburnu, her gün yeniden kurulan kültürel peyzajdır.
