“Hürmüz Boğazı’nın istikrarsızlaşmasıyla birlikte küresel enerji tedarik zincirinin ağırlık merkezi Kızıldeniz-Babülmendep-Aden Körfezi hattına kaymaktadır.”
E. Tank Albay Yakup Kütükcü
Kızıldeniz Hint Okyanusu’nun kesiştiği coğrafya, tarihin hiçbir döneminde yalnızca transit güzergâh olmamıştır. Beş yüz yıl önce, Portekiz’in Afrika’nın güneyini dolaşarak Hint Okyanusu’na açılması küresel ticaretin ağırlık merkezini kaydırmış, Kızıldeniz üzerinden yürütülen baharat ticaretini boğmuştu. gelişme, dönemin yükselen küresel gücü Osmanlı’yı seçimle yüz yüze bıraktı: Hint Okyanusu’na açılmak ya dönüşümü seyretmek. Yavuz Sultan Selim’in 1517’ Mısır’ı topraklarına katmasıyla Osmanlı seçimi yaptı. Süveyş’te tersane kurarak Portekiz’e karşı denizde savaşmaya girişti. Osmanlı donanması taktiksel başarılar elde etse askerî hamle, açık okyanus ticaretini besleyecek kalıcı deniz ekonomisiyle desteklenemediği için stratejik zafere dönüşemedi. Bugün, aynı bölgede, aynı stratejik sorular farklı aktörlerle yeniden sahnelenmektedir.
2024-2026 döneminde Türkiye’nin Somali’deki askerî varlığı niteliksel eşik atlamıştır. Eğitim kapasite geliştirme şeklinde başlayan Somali misyonu; kara-hava-deniz-uzay bileşenlerini kapsayan güvenlik mimarisine dönüşmüştür. Hürmüz Boğazı’nın istikrarsızlaşmasıyla Kızıldeniz-Babülmendep hattının küresel ticaretin fiilî tek koridoru haline gelmesi dönüşümü hızlandırmaktadır. Aynı hatta İsrail Somaliland’ı tanıyarak Berbera’ya yönelmiş, Etiyopya deniz erişimi arayışını sürdürmekte, El Şebab ise AUSSOM (Afrika Birliği Somali Destek Misyonu) geçiş boşluğundan yararlanmaktadır.
Sıkışan Hürmüz Kızıldeniz Üzerinde Artan Baskı
Hürmüz Boğazı’nın istikrarsızlaşmasıyla birlikte küresel enerji tedarik zincirinin ağırlık merkezi Kızıldeniz-Babülmendep-Aden Körfezi hattına kaymaktadır. Babülmendep Boğazı, günlük 6,2 milyon varil petrol milyarlarca dolarlık ticaret malı taşıyan kritik darboğazın güney kapısıdır. Yemen’deki Husilerin tesis ettiği asimetrik deniz ablukası, ana deniz yolu taşıyıcılarının %60’ından fazlasını maliyetli Ümit Burnu rotasına yönelmeye zorlamıştır. Babülmendep’in güney yakasını kim kontrol ederse Aden Körfezi’ni, kim Aden Körfezi’ni tutarsa Hint Okyanusu’nun kuzeybatı kapısını elinde bulundurur; denklem beş yüz yılda
değişmemiştir.
Mehmetçik Somali’ Sahnede; Peki Ne Zamana Kadar? çalışmasının tamamı Defence Turk Dergi 33′üncü sayısında.
Çalışmanın tamamını buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.
Somali kıyıları Somaliland’ın Berbera Limanı, Kızıldeniz’e kapı açan 800 km’lik kıyı şeridiyle tüm aktörlerin dikkatini çeken sıklet merkezi haline gelmiştir. Türkiye, İsrail, ABD, Suudi Arabistan Mısır farklı araçlarla aynı coğrafi merkezde güç tesisi arayışındadır. rekabetin en belirgin özelliği, zaferin tek aktöre değil, sahadaki dayanıklılık nüfuz derinliğine bağlı olmasıdır.
Somali’nin İç Kırılganlıkları
Devlet kurumlarının 1991’ tamamen çökmesiyle Somali, modern dünyanın en uzun süreli devletsiz yönetimlerinden biri haline gelmiştir. Ülke fiilen beş bağımsız üye devletten oluşmaktadır: Jubaland, Güney Batı, Hirshabelle, Galmudug Puntland. Somaliland resmi olarak altıncı üye devlet kabul edilse yerel yönetim statüyü tanımamaktadır.
Somaliland Berbera’nın Dubai Modeli
Somaliland Mayıs 1991’ bağımsızlığını ilan etmiş, temel devlet yapılarını kademeli olarak inşa etmiştir. İsrail haricinde uluslararası tanınma elde edememiştir. DP World[I] 2016’dan itibaren Berbera Limanı’na 442 milyon dolar yatırım yapmış, 2023’te Dubai’nin Jebel Ali Serbest Bölgesi modeli esas alınarak tasarlanan Berbera Ekonomik Bölgesi’ni faaliyete geçirmiştir. Berbera ayrıca birden fazla denizaltı kablosunun iniş noktası olarak dijital egemenlik rekabetinin sahnesi haline gelmiştir. İsrail’in Aralık 2025 tanıması altyapı gerçekliğine yeni katman daha eklemiştir. Berbera halihazırda işlevsel ekonomik bölge 30 yıllık imtiyaz güvencesiyle yönetilen liman olarak birçok somut avantajı kazanmış durumdadır.
Puntland Nairobi Anlaşması Bosaso’daki liman yatırımı üzerinden BAE, Puntland’ı kendisine fiilen bağımlı kılmıştır. Puntland 2024’ten itibaren federal hükümeti tanımadığını açıklamış, bağımsız devlet yetkileriyle hareket edeceğini ilan etmiştir. Ekim 2025’te Puntland Jubaland, Somali Gelecek Konseyi’ni kurmuş; aynı ay Somaliland Puntland tarihi güvenlik anlaşması imzalamıştır. anlaşmanın arka planında İsrail BAE’nin koordineli hareket ettiğine dair güçlü göstergeler mevcuttur.
Tarih, uluslararası ilişkiler savunma sanayii araştırmacısı
