Uluslararası Para Fonu (IMF) Ekonomik İşbirliği Kalkınma Örgütü (OECD), yapay zekâ teknolojilerinin küresel büyümeyi desteklerken ülkeler arasındaki ekonomik eşitsizliği derinleştirebileceği konusunda uyarıda bulundu. Kurumların değerlendirmelerine göre elektrik altyapısı, dijital bağlantı olanakları nitelikli iş gücüne erişimde yaşanan eksiklikler, özellikle gelişmekte olan ülkelerin yapay zekâdan yeterince yararlanmasını engelleyebilir. Büyük teknoloji yatırımları küresel piyasalara destek sağlarken şirketlerin getiri beklentileri, istihdam üzerindeki etkiler verimlilik artışının ne ölçüde gerçekleşeceği tartışılmaya devam ediyor.
IMF Yapay Zekâ Benimsemesinin Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Önemini VurguladıIMF Mali İşler Departmanı Başkan Yardımcısı Era Dabla-Norris, gelişmekte olan ekonomilerin karşı karşıya olduğu temel sorunun yapay zekâyı benimseyebilmek ekonominin farklı alanlarına yayabilmek olduğunu belirtti. Dabla-Norris, Reuters Global Markets Forum kapsamında yaptığı değerlendirmede teknolojinin yalnızca geliştirilmesinin yeterli olmadığını, ülkelerin yapay zekâ uygulamalarını günlük ekonomik faaliyetlere entegre etmesi gerektiğini ifade.
IMF tahminlerine göre yapay zekânın etkili biçimde benimsenmesi, orta vadede yıllık küresel ekonomik büyümeye 0,5 puana kadar katkı sağlayabilir. Ancak Dabla-Norris, bugüne kadar elde edilen verimlilik sonuçlarının söz konusu potansiyelin gerisinde kaldığını belirtti. Tahmin edilen büyüme katkısının gerçekleşmesi, teknolojinin ne kadar yaygın kullanıldığına işletmelerin sistemlerden ne ölçüde fayda sağladığına bağlı olacak.
Gelişmekte olan ülkeler açısından enerjiye erişim, internet bağlantısı, veri merkezleri dijital beceriler önemli belirleyiciler arasında yer alıyor. Gerekli altyapıya yatırım yapamayan ekonomiler, yapay zekâ araçlarını kullanma maliyetleri bakımından daha avantajlı ülkelerin gerisinde kalabilir. Söz konusu fark, zaman içinde işletmelerin rekabet gücüne çalışanların gelir olanaklarına yansıyabilir.
OECD, yapay zekânın üye ülkelerde yıllık verimlilik artışına yüzde 0,4 yüzde 1,2 arasında katkı sağlayabileceğini tahmin ediyor. Ancak OECD Başekonomisti Stefano Scarpetta, teknolojinin tüketiciler arasında yaygınlaşmasına karşın işletmelerin temel iş süreçlerinde kullanımın daha sınırlı kaldığını belirtti.
Scarpetta’ya göre yapay zekâya maruz kalmak teknolojiyi fiilen kullanmak arasında önemli fark bulunuyor. çalışanın yaptığı işin yapay zekâ tarafından desteklenebilmesi, şirketin ilgili sistemi üretim süreçlerine entegre ettiği veya verimlilik artışı elde ettiği anlamına gelmiyor. İşletmelerin teknoloji yatırımlarından sonuç alabilmesi için iş akışlarını uyarlaması, çalışanlarını eğitmesi yeni araçların sonuçlarını değerlendirmesi gerekiyor.
Özellikle küçük işletmeler, yüksek başlangıç maliyetleri sınırlı teknik uzmanlık nedeniyle büyük şirketlerle aynı hızda ilerleyemeyebilir. Büyük kuruluşlar daha geniş bütçelerle hesaplama altyapısına, özel modellere uzman ekiplere yatırım yapabilirken küçük şirketler hazır araçlara erişim uygulama maliyetleri arasında denge kurmak zorunda kalabilir. Böyle ayrışma, yapay zekânın sağladığı verimlilik kazançlarının şirketler arasında eşit dağılmaması riskini artırıyor.
Çip üretimine yapay zekâ altyapısına ayrılan yüksek bütçeler, küresel ekonomik büyümeyi destekleyen unsurlar arasında gösteriliyor. Söz konusu yatırımlar, hisse senedi piyasalarında rekor seviyelerin görülmesine katkı sağlarken şirketlerin harcamalarının yeterli kazanç üretip üretmeyeceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Özellikle finansman maliyetlerinin yükseldiği ortamda şirketlerin büyük teknoloji yatırımlarından bekledikleri getiriyi elde etmesi daha fazla önem kazanıyor. Yapay zekâ sistemleri için işlemci, veri merkezi, enerji yazılım harcamaları yapan kuruluşların verimlilik kazanımlarını ölçmesi gerekiyor. Gelir artışı veya maliyet tasarrufu beklentilerinin gerçekleşmemesi, yatırımların geri dönüş süresini uzatabilir.
Küresel ölçekte yatırım hacminin büyümesi, teknolojinin tüm ülkelerde aynı hızla yayılacağı anlamına gelmiyor. Sermaye kaynaklarına, elektrik altyapısına uzman çalışanlara daha kolay erişen ekonomiler yeni sistemleri daha hızlı benimseyebilir. Daha sınırlı kaynaklara sahip ülkeler ise teknoloji geliştirme maliyetlerinin yanı sıra uygulama eğitim giderleriyle karşılaşabilir.
IMF tahminlerine göre dünya genelindeki işlerin yaklaşık yüzde 40’ı yapay zekâdan etkilenebilir. Söz konusu oran, tüm işlerin ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor; bazı görevlerin otomasyona devredilmesi, bazı mesleklerin değişmesi yeni iş alanlarının ortaya çıkması gibi farklı sonuçları kapsıyor. Etkinin büyüklüğü, mesleklerin görev yapısına işletmelerin teknolojiyi nasıl kullandığına göre değişebilir.
İşten çıkarma haberleri, şirketlerin yapay zekâ teknolojileri maliyet azaltma stratejilerine dahil ettiğini gösteren örnekler arasında yer alıyor. Barclays, maliyetleri düşürmek getirileri iyileştirmek amacıyla yapay zekâ dahil teknolojilerden yararlanırken yıl yaklaşık 5.000 kişilik iş gücü azaltımına gideceğini açıklamıştı. EBay’in çalışanlarının yüzde 9’unu işten çıkarmayı planladığı bildirilirken Qualcomm’un performans odaklı küçülme kapsamında küresel ölçekte iş gücünü azaltması bekleniyor.
Söz konusu örnekler, yapay zekânın her işten çıkarmanın doğrudan nedeni olduğunu tek başına kanıtlamıyor. Şirketlerin maliyet hedefleri, organizasyon değişiklikleri genel ekonomik koşullar istihdam kararlarını etkileyebilir. Bununla birlikte otomasyonun bazı görevleri devralması, işverenlerin ihtiyaç duyduğu becerileri çalışanların kariyer yollarını değiştirebilir.
IMF yetkilisi Dabla-Norris, özellikle genç çalışanların kariyerinin başlangıcındaki kişilerin yapay zekâ kaynaklı değişimlerden daha fazla etkilenebileceğini belirtti. İş hayatına yeni başlayan çalışanlar, mesleki deneyim kazanmak için geleneksel olarak araştırma, veri hazırlama, belge oluşturma rutin analiz gibi görevleri üstleniyor. Yapay zekâ sistemlerinin söz konusu görevleri devralması, genç çalışanların deneyim edinme fırsatlarını azaltabilir.
İşverenlerin yalnızca deneyimli uzmanlara yönelmesi halinde kariyer basamaklarının ilk aşamalarında yeni darboğaz oluşabilir. Genç çalışanlar, işin temel süreçlerini öğrenebilecekleri görevleri bulmakta zorlanabilir; şirketler gelecekteki uzman ihtiyacını karşılayacak çalışanları yetiştirme konusunda sorun yaşayabilir. nedenle yapay zekâ kullanımının istihdam üzerindeki etkisi, yalnızca mevcut işlerin sayısıyla değil, mesleki gelişim eğitim olanaklarıyla değerlendirilmelidir.
IMF OECD’nin uyarıları, yapay zekânın ekonomik katkısının kendiliğinden eşit biçimde ortaya çıkmayacağına işaret ediyor. Ülkelerin dijital altyapıyı güçlendirmesi, çalışanların yeni beceriler kazanmasını desteklemesi küçük işletmelerin teknolojiye erişimini kolaylaştırması, büyüme potansiyelinin daha geniş kesimlere yayılmasında belirleyici olacak. Aksi durumda yapay zekâ küresel üretkenliği artırırken teknolojiye erişimde avantajlı ekonomilerle ülkeler arasındaki farkın büyümesine zemin hazırlayabilir.
