Artı Gerçek - Halkların Eşitlik Demokrasi Partisi (DEM Parti) Grup Başkanvekilleri Gülistan Kılıç Koçyiğit Sezai Temelli, 8 Eylül 1999’dan sonra sigortalı olanların emeklilik koşullarının kademeli olarak yeniden düzenlenmesi amacıyla Meclis Başkanlığı’na kanun teklifi verdi.
Teklifte emekliliğin, yurttaşların çalışma hayatları boyunca ürettikleri değerin, ödedikleri primlerin harcadıkları emeğin karşılığını alabilmelerinin temel güvencelerinden biri olduğu belirtildi. Emekliliğin piyasa koşullarına terk edilebilecek ayrıcalık değil, sosyal devletin güvence altına almakla yükümlü olduğu temel sosyal hak olduğu vurgulandı.
TEKLİFİN GEREKÇESİTeklifin gerekçesinde, Türkiye’ emeklilik sisteminde 1999’dan itibaren yapılan değişikliklerin milyonlarca çalışanın yaşamını doğrudan etkilediği ifade edildi. 4447 sayılı Kanun yaş şartının sistemin temel unsurlarından biri hâline getirildiği, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının ardından 2002’ çıkarılan 4759 sayılı Kanun geçiş koşullarının yeniden belirlendiği, 2008’ yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun’un ise sosyal güvenlik sistemini yeni çerçeveye taşıdığı kaydedildi.
değişiklikler sonucunda 8 Eylül 1999’dan önce sonra sigortalı olanlar arasında emeklilik hakkına erişim bakımından önemli farklılıklar ortaya çıktığı belirtildi. 2023’te 7438 sayılı Kanun 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanların belirli koşullarla yaş şartı aranmaksızın emekli olabilmelerinin önünün açıldığı, ancak hemen sonraki dönemde sigortalı olan çalışanların düzenlemenin dışında kaldığı ifade edildi.
Gerekçede, çalışma hayatına giriş tarihindeki sınırlı farkın emekliliğe erişim süresinde uzun yıllara yayılan sonuçlar doğurabildiğine dikkat çekildi.
GİDERİLMESİ GEREKEN SORUNSigortalılık başlangıç tarihleri birbirine yakın, çalışma yaşamları benzer prim yükümlülüklerini yerine getiren yurttaşların emeklilik hakkına erişiminde ortaya çıkan ağır farklılıkların sosyal devlet ilkesi açısından giderilmesi gereken sorun olduğu vurgulandı.
Mağduriyetin yalnızca emeklilik tarihinin ertelenmesinden ibaret olmadığı belirtilen gerekçede, ileri yaşlarda iş bulma güçlüğü, güvencesiz çalışma, düşük ücretler, işsizlik gelir kaybının emekliliğe erişimi geciken yurttaşların yaşam koşullarını ağırlaştırdığı kaydedildi. Çalışma gücü azalan ancak emekli aylığına erişemeyen yurttaşların ekonomik sosyal güvencesizlikle karşı karşıya kaldığı ifade edildi.
MAĞDURİYETLERİ GİDEREN BİR SOSYAL POLİTİKATeklifle, 8 Eylül 1999’dan sonra 30 Nisan 2008’den önce ilk defa sigortalı olanların emeklilik yaşlarının sigortalılık başlangıç tarihine göre kademeli biçimde yeniden belirlenmesi amaçlanıyor. Mevcut prim hizmet koşullarının korunarak emekliliğe erişimdeki orantısız farklılıkların azaltılması farklı sigortalılık statülerinde hakkaniyetin güçlendirilmesi teklifin hedefleri arasında yer alıyor.
Düzenlemenin mali etkilerinin hesaplanması, kamuoyuyla ılması sosyal güvenlik sisteminin finansmanının adil, sürdürülebilir sosyal devlet ilkesiyle uyumlu biçimde planlanması öngörülüyor.
Teklif gerekçesinde, emeklilikte adaletin kesimin hakkını diğerinin kaybı üzerine kurmak olmadığı; emeği koruyan, öngörülebilir kurallar koyan geçmiş düzenlemelerin yarattığı mağduriyetleri gideren sosyal politika anlayışı olduğu belirtildi.
Teklifin birinci maddesiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na Geçici Madde 113 eklenmesi öngörülüyor. Buna göre, 8 Eylül 1999’dan sonra 506, 1479, 2925 5434 sayılı kanun hükümlerine tabi olarak sigortalı olanlardan, kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasına göre sigortalı sayılanların yaşlılık veya emekli aylığı bağlanması için gereken sigortalılık süresi, hizmet süresi prim gün sayısı koşullarını sağlayıp yaş koşulunu sağlayamayanlarına, maddenin yayım tarihinden itibaren kuruma yazılı başvuruda bulunmaları hâlinde yaşlılık aylığı bağlanması düzenleniyor.
Maddenin uygulanmasına ilişkin usul esasların Kurum tarafından belirleneceği belirtilirken, teklifin yürürlük yürütme maddeleri bulunuyor.
