Ermenistan’ 25 Ekim’ 19 bölgede yapılan yerel seçimlerin ön sonuçları Nikol Paşinyan açısından büyük zaferi gösteriyor. Seçimler aslında 21 bölgede yapıldı ancak Ezidi Rus toplulukların yaşadıkları bölgelerde topluluklar kendi yöneticilerini seçtiler.
Parti listelerinin yarıştığı 19 topluluğun 16’sında Sivil Sözleşme tek başına, Goris Gavar’ ise ittifaklarla birinci. Yalnızca Stepanavan’ sandıkta ikinci sırada kaldı. Haziran’ ülke genelinde yüzde 50’ye yakın oy alan iktidarın bazı yerlerde yüzde 90’ı aşması, desteğini ikiye katladığı anlamına gelmiyor. Bazı bölgelerin sınırları bile değişti ama tabloda muhalefetin yaptıkları kadar yapmadıklarının payı.
Sivil Sözleşme bazı bölgelerde rakibini yenerek değil, yanına çekerek kazandı. Goris’te 2021’ oy satın alma suçlamasıyla tutukluyken iktidarı yenen belediye başkanı Aruş Aruşanyan, kez iktidarla kurulan ittifakın listesini yönetti. Gavar’ın 2021 galibi Gurgen Martirosyan Vardenis’te muhalefet koalisyonuyla göreve gelen Aharon Haçatryan Sivil Sözleşme saflarına geçti.
Seçmene seçenek sunmamak
Armavir, Ahuryan, Vardenis, Garni Vayk’ta Sivil Sözleşme’nin karşısına başka liste çıkmadı. Seçmen oy pusulasında iktidara “hayır” diyebiliyor ama başka programı seçemiyordu. CivilNet’e göre 19 yerel yönetimin 11’inde yarışan güç sayısı azaldı. Artaşat’ta liste sayısı altıdan üçe, Hrazdan’ dörtten ikiye düştü.
noktada en çarpıcı örnek Güçlü Ermenistan. Narek Karapetyan Haziran’ seçmenine mücadelenin sonbaharda yerel bölgelerde süreceğini söylemiş, Eylül’ “Elbette seçimlere katılacağız” demişti. Oysa ittifak 19 bölgenin yalnızca üçünde sandıktaydı. Stepanavan’ kendi adıyla, Artaşat Yeğegnadzor’ bileşeni Yeni Dönem Partisi üzerinden katılım gösterdiler. Haziran’ her dört seçmenden birinin oyunu aldığı Tumanyan’ aday bile göstermedi. Ermenistan İttifakı kendi adıyla hiçbir yerde yarışmadı, bileşeni Taşnaktsutyun yalnızca dört bölgede liste çıkardı. Müreffeh Ermenistan ise hiç yoktu.
Elbette her parti her seçime katılmak zorunda değil. Ama birkaç ay önce ülkeyi yönetmeye talip olan güçlerin bugün pek çok bölgede aday dahi çıkaramaması seçim taktiğiyle açıklanamaz. kendisinden oy istediği seçmene karşı sorumluluk meselesi.
Aday göstermek yetmiyor
Muhalefetin sandığa girdiği yerlerde tablo parlak değil. Güçlü Ermenistan’ın bileşeni Yeni Dönem, Artaşat’ta yüzde 3, Yeğegnadzor’ yüzde 5 civarında kaldı. Taşnaktsutyun dört bölgede yüzde 9 15 arasında oy. İşhan Sağatelyan bunu “benzeri görülmemiş baskıya rağmen ciddi destek” diye açıkladı. Oysa partinin Hrazdan’daki oy oranı 2021’dekinden farksız.
Bağımsız Gözlemci İttifakı’nın raporu zayıflığa dair ipuçları veriyor. Gözlemcilere göre Artaşat’ta yarış fiilen Sivil Sözleşme Taşnaktsutyun arasındaydı. Rapora göre Hrazdan Tsağkadzor’ ise Taşnaktsutyun’un kampanyası pasif görünmezdi. Gözlemciler burada adaylara baskı yapıldığına dair kanıt bulmadı. Artik’te dört güç aday gösterdiği halde aktif kampanyayı yalnızca Sivil Sözleşme yürüttü. Goris’te ise muhalefet, belediye başkanını “hain” ilan edip güvenlik tehdidi söylemine yaslandı.
Önceki yazılarımda yalnızca karşıtlık üzerinden siyaset yapmanın neden çıkış üretmediğini tartışmıştım. Şimdi bunun belediye sandığındaki karşılığını görüyoruz. İtiraz etmek başka, alternatif olmak ise bambaşka lideri eleştirmek kolay ancak seçmene yaşadığı kasabanın nasıl daha iyi yönetileceğini anlatmak.
Nitekim iktidarı gerçekten zorlayan iki rakip meclisteki muhalefetten değil, iktidara yakın çizgiden çıktı. Stepanavan’ 2021’ Sivil Sözleşme listesinden seçilen belediye başkanı Armen Grigoryan, Gortsarar Parti listesiyle birinci. Yeğegnadzor’ Civilnet’e göre büyük ölçüde hükümet yanlısı sayılan Cumhuriyet Partisi’nin listesini yöneten belediye başkanı, Sivil Sözleşme’nin yalnızca birkaç yüz oy gerisinde kaldı. Güçlü Ermenistan’ın Stepanavan’ liste başı tutukluyken bile yüzde 20 alması ise, sahaya çıkıldığında seçmenin karşılık verdiğini gösteriyor.
Baskı her şeyi açıklıyor ?
Bağımsız Gözlemci İttifakı’nın raporu, Sivil Sözleşme adaylarının muhalefet adaylarına destekçilerine baskı yaptığı vakaları kaydediyor. Belediyeye bağlı kurumların çalışanları üzerinden idari kullanımını, iktidarın yerel kampanyasının “belkemiği” olarak tanımlıyor. Stepanavan’ Güçlü Ermenistan’ın liste başı Arsen Gevorgyan seçimden dört gün önce oy satın alma suçlamasıyla tutuklandı. Artik Martuni’ muhalefet adayları seçim arifesinde gözaltına alındı Yeğegnadzor’ belediye başkanının gözaltına alındığı bildirildi. Bununla beraber Güçlü Ermenistan adaylarının genel seçimlerde çeşitli rüşvet iddiaları gündeme geldiğini davaların halen devam ettiğini söylememiz gerekiyor. Sonuçlanmamış dosyalardan hüküm çıkarmak doğru olmaz ama zamanlama şeffaf soruşturmayı gerektiriyor.
Yine baskı, Haziran’ ana muhalefet olan ittifakın, 19 topluluğun 16’sında liste çıkaramamasını açıklamaya yetmiyor. Karapetyan seçimden sonra, kendilerinin yarıştığı yerde iktidarın düşük oy aldığını, olmadıkları yerde baskıyla hâkim olduğunu söyledi. cümle aslında sorunun kendisini tarif ediyor. Varlığınızın iktidarı zayıflattığına inanıyorsanız, neden yalnızca üç bölgede varsınız?
Rakip arayan iktidar, alan bekleyen muhalefet
Paşinyan tablodan memnun değil. Yüzde 70, 80 90’ı aşan oranlardan rahatsız olduğunu, Ermenistan’ın “devlet merkezli” demokratik muhalefete ihtiyacı olduğunu söyledi. Hükümet eliyle kurulacak muhalefetin “kontrollü” olacağını kabul. Ama aynı konuşmada rakiplerinin kısmına “casus muhalefet” demesi çelişkili. Hangi muhalefetin meşru olduğuna iktidar karar veremez. Onun görevi özgürce örgütlenme alanını korumak.
Muhalefet iktidarın kendisine alan açmasını bekleyemez. Yerelde güvenilir kadrolar yetiştirmek, belediyecilik programı hazırlamak, kaybetse bile seçmenin karşısında kalmak onun sorumluluğu. Haziran’ muhalefetin seçmene pozitif gelecek hikâyesi sunamadığını yazmıştım. Yerel seçim hikâyeyi kasabanın yolu, suyu okulu üzerinden anlatmanın en kolay fırsatıydı. 29 Kasım’ Kapan Aştarak dahil yeni bölgelerde sandığa gidilecek muhalefetin mücadeleyi sürdürme sözünün sınavı orada tekrar verilecek.
Sonuç olarak 2018’ başlayan değişimin vaadi partinin sürekli kazanması değil, yurttaşın siyasette söz sahibi olmasıydı. Bunun için iktidarı yalnızca eleştiren değil, denetleyebilen gerektiğinde iktidarı devralabileceğine inandıracak muhalefete ihtiyaç. 25 Ekim’in söylediği belki en açık şey İktidarı yenmek istiyorsanız önce seçmenin karşısına çıkmalı, sonra ona neden sizi seçmesi gerektiğini anlatmalısınız.
