Özel haber – Hilal Bardakcı
Siirt Anadolu İmam Hatip Lisesinde öğrenim gören 11. sınıf öğrencisi Onur Çakır, uzay teknolojileri nörobilim alanındaki çalışmalarını sürdürüyor. Çakır’ın geliştirdiği Neo-Derinkuyu projesi, Ay Mars’ta yalnızca insanların barınabileceği yaşam alanı oluşturmayı değil, bilimsel araştırmaların yürütülebileceği kapsamlı yeraltı teknoloji kompleksi kurmayı amaçlıyor.
Nevşehir’deki tarihi Derinkuyu Yeraltı Şehri Mars’taki lav tüpleri arasındaki benzerlikten hareketle geliştirilen proje; otonom keşif sistemleri, yerel kaynaklardan yapı malzemesi üretimi, yaşam destek teknolojileri, enerji yakıt üretimi, elektromanyetik koruma sistemleri uzay iletişimi gibi farklı alanları araya getiriyor.
Danışman öğretmeni Erkan Demir’in desteğiyle çalışmalarını sürdüren Çakır’ın projesi, uluslararası uzay organizasyonlarında tanıtıldı.
Neo-Derinkuyu projesinin geliştiricisi Onur Çakır, projenin ortaya çıkışını, teknik aşamalarını, uluslararası temaslarını gelecek hedeflerini 2N News’e aktardı.
Derinkuyu’dan Mars’a uzanan fikir
Projenin çıkış noktasının Nevşehir’deki tarihi Derinkuyu Yeraltı Şehri olduğunu belirten Çakır, Mars’a yönelik araştırmaları sırasında yeraltı yapılarının uzayda kullanılabileceği fikrinden hareket ettiğini söyledi.
Derinkuyu’nun yüzyıllar önce insanların barınma yaşam ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla oluşturduğu yeraltı yerleşimi olduğuna dikkat çeken Çakır, projenin ortaya çıkışını sözlerle anlattı:
“Projenin çıkış noktası ilham kaynağı Türkiye’ Nevşehir’ bulunan Derinkuyu Yeraltı Mağarası. Proje aslında mağaranın keşiflerinden ortaya çıktı. Çünkü Derinkuyu, yüzyıllar önce insanların kendilerine kurduğu yaşam alanı. 2020 yılında Mars’taki araştırmalara odaklanmıştım. araştırmalar sırasında Derinkuyu Yeraltı Mağarası Mars’taki lav tüpleri arasında benzerlik olduğunu fark ettim benzer yapıyı oraya taşımaya karar verdim. Projenin ana çıkış noktası şekilde.”
Beş aşamalı uzay araştırma kompleksi
Neo-Derinkuyu’nun yalnızca habitat veya yerleşim alanı oluşturmayı hedeflemediğini vurgulayan Çakır, projenin beş farklı aşamadan oluşan bütünleşik teknoloji kompleksi olarak tasarlandığını ifade.
İlk aşamada otonom keşif sistemlerinin kullanılması, ikinci aşamada ise Ay Mars yüzeyindeki regolit bazalt gibi yerel malzemelerden yapı taşı üretilmesi planlanıyor.
Çakır, projenin aşamalarını şöyle anlattı:
“Proje kapsamında sadece habitat veya yerleşim yeri kurmaktan ziyade beş farklı faz teknoloji kompleksi kurmayı planlıyoruz. Birinci fazda otonom keşifleri sağlıyoruz. İkinci fazda yerdeki kaynakları, regolit bazaltları kullanarak yapı taşı oluşturuyoruz.
sonraki aşamada ise erişilebilir modüller kullanarak kendi tasarladığımız dört farklı katmandan oluşan kompleks yapı oluşturuyor yaşam alanı kuruyoruz. Daha sonrasında biyojeneratif yaşam destek sistemlerini yerleştiriyoruz.”
Projenin temel hedeflerinden biri Dünya’dan taşınacak kaynaklara olan bağımlılığı azaltmak. doğrultuda araştırma kompleksinin enerji ihtiyacının yerel kaynaklardan karşılanması roketlerin dönüş yolculuğunda kullanacağı yakıtın kurulacak sistemlerle üretilmesi amaçlanıyor.
Çakır, sürdürülebilirlik yaklaşımını sözlerle açıkladı:
“Daha sonrasında sürdürülebilir sistemler kuruyoruz. Bütün enerjiyi, bütün yapıyı oradaki yerel kaynakları kullanarak oluşturmayı planlıyoruz. Roketlerin dönüş için kullanacağı yakıtları kendi alanlarında üretmeyi planlıyoruz.”
Radyasyon meteoritlere karşı ‘Derinkuyu zırhı’
Projenin dikkat çeken teknolojilerinden biri “Derinkuyu zırhı” adı verilen koruma sistemi. Elektromanyetik alanlardan yararlanılması öngörülen sistemle araştırmacıların otonom keşif araçlarının uzay ortamındaki tehlikelere karşı korunması hedefleniyor.
Çakır, geliştirmeyi planladıkları sistem hakkında bilgileri verdi:
“ seviyede altyapılarımızı hazırladık beşinci aşamamızda ‘Derinkuyu zırhı’ diye adlandırdığımız zırh tasarladık. Elektromanyetik dalgalardan oluşan sayede araştırmacılarımız hem radyasyondan hem meteoritlerden korunabilecek.
Ayrıca sadece araştırmacılarımız değil, alanda kullanılacak otonom roverlar kaplamayla korunacak.”
Dünya güvenli iletişim için uydu kriptografi çalışmaları
Neo-Derinkuyu kapsamında araştırma kompleksinin fiziksel altyapısının yanı sıra iletişim güvenliği üzerinde çalışmalar yürütülüyor.
Projeye dahil edilen kriptografik iletişim sistemleriyle veri güvenliğinin sağlanması, uydu teknolojisiyle Ay Mars’taki araştırma kompleksi Dünya arasında iletişim kurulması amaçlanıyor.
Çakır, alandaki çalışmalarını şöyle anlattı:
“Proje tarafından geliştirilen projeye dahil olan iki teknolojimiz daha mevcut. teknolojiler kriptografik iletişim sistemleri olacak. hem projenin güvenliğini hem uzaydan Dünya’ya olabilecek iletişim bağlantısını kuruyor.
Ayrıca proje kapsamında altyapısını hazırladığımız gerekli testleri başlattığımız uydu bulunuyor. uyduyu projeye dahil ederek hem projenin kapsamını genişletiyoruz hem proje Dünya arasındaki bağlantıyı kurabilecek uydu tasarlıyoruz.”
‘Sistemlerin sistemleri’ yaklaşımı
Neo-Derinkuyu’nun temel hedefinin Ay Mars’ta insan yerleşimi oluşturmaktan çok bilimsel araştırmaların yürütülebileceği merkez kurmak olduğunu belirten Çakır, farklı teknolojilerin tek sistem içerisinde çalışmasının önemine dikkat çekti.
Projenin “systems of systems” yani “sistemlerin sistemleri” yaklaşımıyla geliştirildiğini belirten Çakır, şunları söyledi:
“Mars’ta insanlığın yaşayacağı yerden ziyade araştırma üssü kurulmasını planlıyoruz. Gerekli araştırmaların yapılması için roverlardan ziyade artık insan nakli birçok kurumun uzay ajansının planladığı
Biz komplekste araştırmacıların oraya gelmesini, araştırmalarını gerçekleştirmesini yeni teknolojilerin bulunmasını hedefliyoruz.
Projeyi geliştirirken ‘systems of systems’, yani ‘sistemlerin sistemleri’ olarak adlandırıyoruz. Biz Ay’a Mars’a ulaşmayı, orada yeraltı araştırma üssü kurmayı planlıyoruz ancak bunu yaparken farklı teknolojiler ortaya çıkardık. Zaten projenin dikkat çekmesinin sebeplerinden biri beraberinde ortaya çıkan teknolojiler.”
Uluslararası uzay organizasyonlarında tanıtıldı
Danışman öğretmeni Erkan Demir’in desteğiyle çalışmalarını sürdüren Çakır, Neo-Derinkuyu’yu uluslararası organizasyonlarda tanıtma fırsatı buldu.
Barselona’ düzenlenen Uzay Ekonomisi Zirvesi’ne davet edilen proje kapsamında şirketler kamu kurumlarıyla görüşmeler gerçekleştirildi. Ardından Uluslararası Uzay Kongresi (IAC 2026) kapsamında sunum yapıldı.
Çakır, uluslararası çalışmalarını şöyle aktardı:
“Katıldığımız organizasyonların başında Barselona’ düzenlenen Uzay Ekonomisi Zirvesi geliyor. kapsamda projemiz için B2B B2C dediğimiz görüşmeler gerçekleştirdik. Programın asıl amacı buydu. Oraya davet edildik projenin tanıtımını gerçekleştirdik. Şirketler devlet kurumlarıyla birebir temaslar kurduk, görüşmeler yaptık.
Bundan sonra IAC 2026 serüvenimiz. IAC 2026’dan kabul aldık orada sunum gerçekleştirdik.”
NeoDerinkuyu’nun uluslararası alandaki önemli gelişmelerinden biri Mars Society (Mars Topluluğu) tarafından düzenlenen konferansa kabul edilmesi.
Çakır’ın aktardığına göre proje, Mars Society’nin dergisinde yayımlandı ABD’ düzenlenen konferansta yaklaşık 450 kişiye tanıtıldı. Çakır, çeşitli imkansızlıklar nedeniyle konferansa şahsen katılamadığını, sunumun mühendisler tarafından gerçekleştirildiğini belirtti.
“Projenin en önemli dönüm noktası diyebileceğimiz Mars Society, yani Mars Topluluğu tarafından düzenlenen konferansa kabul aldık. Proje topluluğun dergisinde yayımlandı.
Orada yaklaşık 450 kişiye karşı sunum gerçekleşti. Sunumu ben gerçekleştiremedim. Belli imkanlardan dolayı Amerika’ya gidemedik. sebeple mühendisler tarafından projenin tanıtımı yapıldı. konferans projenin en büyük dönüm noktalarından biri.”
Çakır, konferansların dışında uluslararası akademik kurumsal temaslarını sürdürdüklerini ifade etti:
“Proje kapsamında birçok araştırmacı, üniversite farklı ülkelerden devlet yetkilileriyle temasa geçildi. Bazı durumlarda kendileri bizimle, bazı durumlarda biz onlarla iletişime geçtik.”
Henüz yatırım almadı, fon görüşmeleri sürüyor
Neo-Derinkuyu’nun geliştirme çalışmalarında henüz yatırım veya fon desteği alınmadığını belirten Çakır, buna karşın çeşitli üniversiteler, uzay ajansları kurumlarla temas halinde olduklarını söyledi. Çakır, büyük üniversiteler uzay ajanslarıyla birebir temasların sürdüğünü vurgulayarak, “Devletimizden bazı kongrelere ulaşım konusunda, bakanlığımız başta olmak üzere destek alıyoruz.”.
Neo-Derinkuyu’nun yalnızca bilimsel proje değil, aynı zamanda girişim olarak geliştirildiğini belirten Çakır, sonraki aşamada prototip üretimine deneysel çalışmalara geçmeyi hedeflediklerini ifade.
Projenin son durumuna ilişkin Çakır, “Proje sadece teknolojiden ziyade aynı zamanda girişimdir. anda proje TRL 4 dediğimiz aşamada sonraki aşamada prototip üretimi başlayacak. Prototip üretimiyle birlikte deneylere geçeceğiz. kapsamda yatırım fon almaya yönelik çalışmalarımız. Avrupa Birliği birçok kurumla birebir temaslar kuruldu.” şeklinde konuştu.
Girişimin ilk adımları Türkiye’ atılacak
Neo-Derinkuyu’nun girişim faaliyetlerini Türkiye’den başlatmayı hedeflediklerini belirten Çakır, Teknopark İstanbul tarafından düzenlenen Hasat 2026 programında yarı finale kaldıklarını açıkladı.
Çakır, projenin uzun vadeli yol haritasına ilişkin, “İlk başta girişimimizi Türkiye’den başlatıp Avrupa, Amerika, Rusya Asya olmak üzere devam ettirmeyi planlıyoruz. Projenin yol haritası şekilde.”.
Lise eğitimine devam eden Onur Çakır, akademik geleceğini uzay teknolojileri üzerine şekillendirmek istiyor. Çeşitli üniversitelerden davetler aldığını belirten Çakır, eğitimine yurt dışında uzay havacılık mühendisliği alanında devam etmeyi planladığını söyledi.
Uzay teknolojilerinin geniş kapsamlı cesaret gerektiren alan olduğunu vurgulayan Onur Çakır, Türkiye’deki gençlerin alandaki çalışmalarına dikkat çekti. Siirt’te yaşayan eğitimine Anadolu İmam Hatip Lisesinde devam eden Çakır, bilimsel çalışmalar yapmak için bulunulan coğrafyanın veya mevcut imkanların belirleyici olmaması gerektiğini düşünüyor. Okulunun eğitim yaklaşımının çalışmalarına katkı sağladığını belirten Çakır, gençlere hayallerinin peşinden gitmeleri çağrısında bulunarak sözlerini noktaladı:
“Projeler gerçekleştirirken hiçbir şeyin imkânsız olduğunu düşünmüyorum. Gençlerimizin yönde olması gerekiyor. Buradan gençlere gerçekten mesaj vermek istersem sadece hayal. Hayal ederek her şeyi başarabileceğine inanıyorum. Nerede olduğun, nasıl olduğun, imkânının olup olmaması bence önemli değil. Önemli olan azmetmek. Her şeyi başarabileceğine inanıyorum.”
: 2N News, Mars Society
