Artı Gerçek- Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın, Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) Oxford Üniversitesi Küresel Tarih Merkezi bünyesindeki Küresel Düzen Programı tarafından ortaklaşa düzenlenen 'Ortadoğu’ yeni bölgesel toplum sözleşmesi arayışı' konferansta konuştu.
Ankara’ gerçekleştirilen toplantıda Oxford Üniversitesi’nden Galip Dalay’ın sorularını yanıtlayan Kalın; silahsızlanma demokratikleşme süreci, PKK mensuplarının Türkiye’ye dönüşü, Suriye’ Kürtlerin yeni yönetime katılımı, İran’a yönelik yeni saldırı ihtimali Türkiye-İsrail ilişkileri hakkında değerlendirmelerde bulundu.
'KÜRT MESELESİNİN ORTAYA ÇIKMASINA NEDEN OLAN TOPLUMSAL SİYASAL SORUNLAR ELE ALINMALI'Kürt meselesinin çözümünün yalnızca silahların bırakılmasına indirgenemeyeceğini vurgulayan Kalın, meselenin ortaya çıkmasına neden olan toplumsal siyasal sorunların ele alınması gerektiğini söyledi. Kalın, silahsızlanmanın ardından geri dönüş topluma yeniden katılım sürecinin işletilmesi için hazırlık yapıldığını, mevcut yasal paketin kapsamı dışında kalan PKK mensuplarını kapsayacak ek düzenlemelerin gündemde olduğunu belirtti.
Kürt meselesinin ortaya çıkış nedenlerini değerlendiren Kalın, Kürtlerin bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış haklarından mahrum bırakılmış hissetmesinin sorunun temel boyutlarından biri olduğunu ifade. Kalın, toplumsal siyasal sorunların çözüm sürecinde doğrudan ele alınması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:
“ neden mesele haline geldi? Kürtlerin bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış haklarından mahrum bırakılmış hissetmesiyle ilgili mesele. Bunu ele almak zorundasınız.”
Sürecin iki temel boyutu bulunduğunu söyleyen Kalın, ilk ayağın silahsızlanma, ikinci ayağın ise Kürt meselesinin ortaya çıkmasına neden olan sorunların giderilmesi olduğunu kaydetti. Kimlik, hafıza, çok kültürlülük topluluk aidiyetleriyle ilgili konuların daha kapsamlı demokratikleşme çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Kalın, iki boyuttan herhangi birinin ihmal edilmesinin süreci eksik bırakacağını söyledi.
'DEMOKRATİKLEŞME ADIMLARI ATILMALI'Kalın, sürecin yalnızca silahsızlanmaya indirgenemeyeceğini vurgulayarak ifadeleri kullandı:
“Bunu yalnızca birine indirgerseniz süreç tek ayaklı kalır. Sürecin iki ayak üzerinde ilerlemesi gerekiyor.”
Silahların kullanılmaya devam ettiği veya masada bulunduğu koşullarda demokratik bütünleşmenin sağlanamayacağını belirten Kalın, bununla birlikte silahsızlanmanın tek başına çözüm getirmeyeceğini dile getirdi.
Kalın, demokratikleşme, kapsayıcılık toplumsal bütünleşme alanlarında yeni adımlar atılması gerektiğini belirterek, “Ancak tek başına sorunu çözmeyecek. Demokratikleşme, kapsayıcılık, bütünleşme benzeri alanlarda başka adımlar atmamız gerekiyor”.
'SİYASETTE UZUN ZAMANDIR GÖRMEDİĞİMİZ BİR MUTABAKAT VAR'Sürecin siyasi zemini hakkında konuşan Kalın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin güçlü desteğiyle başlatılan sürecin, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Halkların Eşitlik Demokrasi Partisi (DEM Parti) siyasi partilerin desteğiyle geniş mutabakata dönüştüğünü söyledi.
Meclis’te gerçekleştirilen oylamada 467 milletvekilinin lehte oy kullandığını belirten Kalın, ortaya çıkan tabloyu “Türkiye siyasetinde uzun zamandır görmediğimiz mutabakat” sözleriyle değerlendirdi.
mutabakatın sivil siyasete duyulan güveni güçlendirdiğini söyleyen Kalın, siyasi partilerin kendi farklılıklarını kenara bırakarak ortak hedef doğrultusunda hareket edebildiğini ifade.
'SURİYE, IRAK İRAN' DEMOKRATİKLEŞME İHTİYACI VAR'Kürt meselesinin yalnızca Türkiye sınırları içerisinde ele alınamayacağını belirten Kalın, Kürtlerin yaşadığı Suriye, Irak İran’ toplumsal bütünleşme demokratikleşme ihtiyacı bulunduğunu söyledi.
Bölgedeki etnik, mezhepsel dinî farklılıkların çatışma nedeni olmak yerine toplumsal zenginliğin parçası haline gelebileceğini kaydeden Kalın, farklılıkların arada yaşama temelinde değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.
'AYAĞINIZI YERE SAĞLAM BASMAK ZORUNDASINIZ'Sürecin ilerleme hızı karşılaşılan güçlükler hakkında değerlendirmelerde bulunan Kalın, silahsızlanma siyasi alanda büyük adımlar atmanın kolay olmadığını, nedenle zaman zaman daha küçük adımlarla ilerlemek durumunda kaldıklarını söyledi.
Birlikte çalıştıkları taraflara konuda yaptıkları tavsiyeyi anlatan Kalın, sürecin dengeli ilerlemesinin önemine dikkat çekerek şöyle konuştu:
“Büyük adım atabilirsiniz ama sonrasında dengemizi kaybedebiliriz. En azından ayağınızı yere sağlam basmak zorundasınız.”
'PAZARLIĞA DAYALI BİR SÜREÇ DEĞİL'Süreç içerisinde çıkmazlarla karşılaşıldığında ara tedbirler geliştirdiklerini belirten Kalın, sorunların hemen çözülemediği durumlarda etkilerinin sınırlandırılmasına çalıştıklarını söyledi.
Kalın, “Sorunu çözemiyorsanız en azından etkisini sınırlandırmaya çalışın. Ama durmuyoruz” ifadelerini kullandı.
Süreci tarafların karşılıklı tavizler verdiği pazarlık olarak görmediğini belirten Kalın, temel yaklaşımın ortak hedef doğrultusunda ilerlemek karşılaşılan engelleri birlikte ortadan kaldırmak olduğunu söyledi.
Kalın, sürecin işleyişini sözlerle anlattı:
“ ‘Önce sen şunu yap, sonra ben bunu yapayım’ şeklinde al-ver meselesi değil. Pazarlığa dayalı süreç değil. Daha ziyade aynı hedefe doğru yürümek yol üzerindeki engelleri kaldırmakla ilgili. Ben engeli kaldırırım, sen diğerini kaldırırsın. Hedef. Oraya ulaşmamız gerekiyor. Ama bunu birlikte yapmak zorundayız.”
'GÖRMEK İSTEDİĞİMİZ HIZDA İLERLEMİYOR'Kalın, sürecin mevcut durumuna ilişkin değerlendirmesinde PKK’nin lider kadrosundan kaynaklanan bazı kaygı dirençlerin bulunduğunu söyledi. Sürecin beklenen hızda ilerlemediğini belirten Kalın, örgütün lider kadrosunun gelecekte kendilerini neyin beklediği sürecin nasıl sonuçlanacağı konusunda sorularının bulunduğunu ifade.
Kalın, konudaki değerlendirmesini şöyle aktardı:
“Size karşı dürüst olmam gerekirse PKK’nın lider kadrosundan gelen miktar direnç. Görmek istediğiniz hızda ilerlemiyoruz. Dolayısıyla ‘Bize ne olacak?’ sorusu sürecin nasıl sonuçlanacağı konusunda bazı meseleler, kaygılar. kaygıları anlıyorum. Ama konuşuyoruz. meseleleri ele almaya aşmaya çalışıyoruz.”
Buna rağmen PKK üst yönetiminin sürece bağlılığını gözlemlediğini söyleyen Kalın, sürecin bundan sonraki aşamalarının nasıl şekilleneceği konusunda daha fazla açıklık beklendiğini belirtti. Kalın, karşılıklı güvenin noktada belirleyici olduğunu kaydetti.
'GERİ DÖNÜŞ YOK, İLERLEMEYE DEVAM EDECEĞİZ'Meclis’ten geçen yasa, Cumhurbaşkanı Yardımcısı’nın başkanlığında oluşturulan kurul, çalışmalarına başlayacak alt komiteler Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) bünyesinde kurulması planlanan izleme komitesinin hükümetin siyasi partilerin kararlılığını gösterdiğini ifade eden Kalın, toplum desteğinin yüksek olduğunu söyledi.
Kalın, sürecin geleceğine ilişkin değerlendirmesinde, “Dolayısıyla geri dönüş. İlerlemeye devam edeceğiz”.
'PKK MENSUPLARINI İÇERECEK EK YASA ÇIKARILACAK'PKK mensuplarının Türkiye’ye dönüşü yeniden toplumsal yaşama katılımına ilişkin soruyu yanıtlayan Kalın, silahsızlanma yeniden entegrasyon aşamaları için hazırlıkların yapıldığını, ancak konuda çalışmaların sürdüğünü belirtti.
ülkelerin benzer süreçlerde edindiği deneyimlerden yararlandıklarını söyleyen Kalın, Türkiye’nin kendi ihtiyaçları öncelikleri doğrultusunda özgün model geliştirdiğini ifade.
Silahsızlanmanın aşamalarının tamamlanmasının ardından Millî Güvenlik Kurulu’nun (MGK) onayının alınacağını belirten Kalın, mevcut yasal paketin kapsamında bulunmayan PKK mensuplarını içerecek ek yasaların çıkarılmasının planlandığını söyledi.
Kalın, sürecin aşamasına ilişkin ifadeleri kullandı:
“Silahsızlanmanın aşamalarını tamamladıktan, ardından Millî Güvenlik Kurulunun onayını aldıktan anda paketin kapsamında olmayan PKK mensuplarını kapsayacak ek yasaları çıkardıktan sonra noktaya çok hızlı ulaşacağız.”
Türkiye’nin geri dönecek kişileri topluma yeniden kazandırabilecek kapasiteye sahip olduğunu belirten Kalın, aşamada uyum sürecine ihtiyaç duyulacağını ancak sürecin yönetilebileceğini söyledi.
DEMOKRATİK REFORMLARIN ÖNEMİNE DİKKAT ÇEKTİDemokratik reformların önemine yeniden dikkat çeken Kalın, silahsızlanmanın sürecin yalnızca ayağını oluşturduğunu vurguladı.
Kalın, “Silahsızlanma sürecin ayağı. ayağı ise kesinlikle daha fazla demokratikleşme demokratik reformlar”.
DÜNYADAKİ BARIŞ SÜREÇLERİNDEN ÖRNEKLER VERDİSürecin uluslararası örneklerle karşılaştırılmasına değinen Kalın, Kuzey İrlanda’daki barış süreci, İspanya'daki Bask meselesi Kolombiya’ Kolombiya Devrimci Silahlı Güçleri (FARC) yürütülen süreci örnek gösterdi.
ülkelerde görüşmelerin başlaması, anlaşmaya varılması, silahsızlanma yeniden topluma katılım aşamalarına geçilmesinin yıllar aldığını belirten Kalın, Türkiye’ yürütülen sürecin örneklerle karşılaştırıldığında iyi tempoda ilerlediğini söyledi.
Kalın, farklı ülkelerin deneyimlerinden yararlanmanın önemine dikkat çekerken, Türkiye’nin kendi koşullarına uygun yol izlediğini ifade.
'IRAK'TAKİ KÜRT KARDEŞLERİMİZ ÇOK YARDIMCI OLDULAR'Irak Kürdistan Bölgesi’nin sürece katkısını değerlendiren Kalın, KDP, YNK bölgedeki siyasi partilerle ilişkilerin önemine değindi. Kalın, partileri “kardeşlerimiz” olarak tanımladı.
Iraklı Kürtlerin süreç boyunca yardımcı olduklarını belirten Kalın, ilerleyen aşamalarda daha büyük rol üstlenebileceklerini söyledi. Bazı PKK mensuplarının süre daha Irak’ın kuzeyinde kalacağını belirten Kalın, bunun üzerinde uzlaşılan çerçeve doğrultusunda gerçekleşmesi halinde sorun oluşturmayacağını ifade.
Kalın, konuya ilişkin açıklamasında ifadeleri kullandı:
“Çünkü bazı kilit unsurlar süre daha Kuzey Irak’ta kalacak. Birlikte üzerinde uzlaştığımız çerçevede hareket edildiği sürece bununla ilgili sorunumuz. Irak’taki Kürt kardeşlerimiz çok yardımcı oldular.”
'İRAN'A YÖNELİK YENİ BİR SALDIRI, IKYB AÇISINDAN SORUNLAR YARATABİLİR'İran’a yönelik yeni saldırı ihtimalinin Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi açısından sorunlar yaratabileceğini söyleyen Kalın, Irak’ın kuzeyinde bulunan İranlı Kürt muhalif grupların olası saldırıda hedef haline geldiğini belirtti.
İranlı yetkililerle gerçekleştirdikleri görüşmelerde Kuzey Irak’a yönelik saldırıları gündeme getirdiklerini aktaran Kalın, güvenlik tehditlerine ilişkin bilgilerin Türkiye, Irak makamları veya Kürt yetkililerle ılabileceğini söyledi.
Bölgede karşılıklı iletişim koordinasyonun önemine dikkat çeken Kalın, olası güvenlik sorunu karşısında tarafların birbirlerine karşı silahlı tutum almaması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:
“Onların bizim meselelerle ilgilenebileceğimize inanıyorum. Böyle durum olduğunda birbirimize ateş etmemeliyiz.”
'SURİYE' KÜRTLERİN DEVLET KURUMLARINA KATILMASI ÖNEMLİ BİR KAZANIM'Suriye’deki gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kalın, Beşar Esad yönetiminin devrilmesinin ardından kurulan yeni yönetimin ülkenin birliğini koruma konusunda beklentilerin ötesine geçtiğini söyledi.
Geçici Suriye Hükümeti Başkanı Ahmed Şara ekibinin farklı toplumsal kesimleri siyasi sürece dahil etmeye başladığını belirten Kalın, Aleviler, Dürziler Kürtlerle yaşanan gerilimlere rağmen Suriye’nin yıl öncesine göre daha iyi noktada bulunduğunu ifade.
Kürtlerin hem Suriye’ hem Irak’ta IŞİD’e karşı mücadelede ağır bedeller ödediğini vurgulayan Kalın, Suriye’ devlet kurumlarına katılımlarını önemli kazanım olarak değerlendirdi.
Kalın, Kürtlerin Suriye’nin siyasi kurumsal yapısındaki konumuna ilişkin ifadeleri kullandı:
“Ama artık Suriye’nin parçasılar. Suriye’nin önemli parçasılar. Suriye’ devlet kurumlarının siyasi kurumların parçası haline geliyorlar.”
Kalın, Ahmed Şara’nın Kürtlerin kültürel dil haklarını güvence altına alan cumhurbaşkanlığı kararnamesi yayımladığını söyledi.
Demokratik Birlik Partisi’nden (PYD) ismin savunma bakan yardımcılığına, başka ismin ise Haseke valiliğine getirildiğini belirten Kalın, Mazlum Abdi’nin cumhurbaşkanına danışmanlık yaptığını, İlham Ahmed’in milletvekili olduğunu ifade.
Kalın, gelişmelerin Kürtlerin Suriye’deki siyasi idari kurumlara katılımı açısından önem taşıdığını belirtti.
'BİRKAÇ GÜN İÇİNDE ANLAŞMA OLMAZSA ABD'NİN İRAN'A SALDIRMASI ÇOK GÜÇLÜ BİR İHTİMAL'İran’a yönelik yeni saldırının önlenmesi amacıyla yoğun diplomatik temas yürüttüklerini açıklayan Kalın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın iki gün önce ABD Başkanı Donald Trump görüştüğünü söyledi. Kalın, Erdoğan’ın görüşmede yeniden saldırı yoluna gidilmemesi gerektiğini ilettiğini aktardı.
İran’a yönelik olası saldırının bölgesel sonuçlarına dikkat çeken Kalın, Tahran yönetiminin böyle durumda bölge ülkelerine ABD’nin bölgedeki askerî üslerine karşılık verebileceğini belirtti. Kalın, bunun bölgeyi yeniden çatışma döngüsüne sürükleyebileceği uyarısında bulundu.
Taraflar arasında müzakere edilen altı maddelik planı değerlendiren Kalın, planın hem İran’ın hem karşı tarafın kaygılarını dikkate alan adil anlaşma niteliği taşıdığını söyledi.
Plan kapsamında İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesinin dondurulmuş fonların serbest bırakılmasının öngörüldüğünü belirten Kalın, bunun karşılığında nükleer görüşmelerin başlayacağını ifade.
İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) çalışmayı kabul etmesini olumlu gelişme olarak değerlendiren Kalın, anlaşmanın önündeki temel sorunun tarafların atacağı adımların hangi sırayla gerçekleştirileceği olduğunu kaydetti.
Zamanın daraldığını vurgulayan Kalın, önümüzdeki birkaç günün belirleyici olacağını belirterek değerlendirmeyi yaptı:
“Önümüzdeki birkaç gün içinde anlaşma sağlanabilirse İran’a saldırı olmayacak. Ama birkaç gün içinde anlaşma olmazsa ABD’nin İran’a saldırması ihtimali çok yüksek.”
Bölgede yaşanabilecek küçük olayın daha geniş çaplı çatışmayı tetikleyebileceğini söyleyen Kalın, diplomatik girişimlerin sürdürülmesi gerektiğini belirtti.
