F-35 Ortak Program Ofisi (JPO), beşinci nesil savaş uçağına ait milyarlarca dolar değerindeki yedek parçanın takibini yapmakta zorlanıyor yıllardır kayıp olan 85 milyon dolarlık parçayı hala bulabilmiş değil.
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO) tarafından 9 Kasım’ yayımlanan rapora göre Pentagon, toplam değeri yaklaşık 31 milyar doları bulan, dünya çapındaki yaklaşık 26 milyonluk F-35 yedek parça havuzunu izleyen eksiksiz kayıtlara sahip değil. Air and Space Forces tarafından yapılan habere göre Kongre Denetim Kurumu GAO, mevcut kayıtların genellikle hatalı eksik olduğunu, ayrıca gerçek zamanlı değişiklikleri yansıtmadığını belirtmekte.
Raporda ayrıca, F-35 Ortak Program Ofisi’nin kayıp parça bildirimlerini etkili şekilde izlemek için gerekli prosedürleri oluşturmadığı sorumlu taşınır kayıt yetkililerine işlerini yapmaları için gereken eğitim veya yönergelerin sağlanmadığı belirtildi.
GAO raporunda, “Kayıpları izlemek için gerekli prosedürler uygulanmadığı sürece, F-35 JPO kaybolan F-35 parçalarının tam boyutunu bilemeyecek; durum ofisin gelecekteki kayıpları azaltma kabiliyetini düşürecek dolandırıcılık, israf veya hırsızlığı tespit etme yeteneğini zayıflatacaktır.” ifadelerine yer verildi.
Air and Space Forces’in haberine göre durum, programın uzun süredir karşı karşıya olduğu kronik sorun. F-35 ofisinin tedarik takibini eleştiren Mayıs 2023 tarihli başka GAO raporu, önceki 5 yıl içinde 85 milyon dolar değerinde 1 milyondan fazla yedek parçanın kaybolduğunu belirtmişti. Son rapora göre, Mart 2026 itibarıyla parçalar hala bulunabilmiş değil.
F-35 programı; ABD Hava Kuvvetleri, Donanması Deniz Piyadelerinin yanı sıra savaş uçağını satın alan uluslararası ortaklar veya müşteriler olan birden fazla ülkenin motorlar, lastikler, destek ekipmanları, cıvatalar vidalar gibi yedek parçalardan oluşan ortak havuzu acağı şekilde kurgulanmıştı. Program yetkilileri GAO denetçilerine yaptıkları açıklamada çok sayıda F-35 parçasının resmi sayıma dahil edilmemesi veya kayıp olması nedeniyle, küresel yedek parça havuzu için tahmin edilen 31 milyar dolarlık değerin muhtemelen gerçeğin altında sayı olduğunu ifade.
GAO, F-35 programının parçalarını me konusunda yaşadığı süregelen sorunların, ABD Savaş Bakanlığı’nın kendi mali denetimlerinden geçememesine katkıda bulunduğunu belirtti. Rapora göre durum, F-35 programı parça takip sorunlarını çözene kadar muhtemelen değişmeyecek.
Rapor, Pentagon’a kayıp F-35 parçalarının raporlarını takip edecek prosedürler oluşturmasını; taşınır kayıt yetkililerinin sorumluluklarını yerine getirebilmeleri için eğitimler kurallar belirlemesini tavsiye ediyor. Ayrıca yetkililerin kaç kişiye ihtiyaç duyulduğu, nerede bulunmaları gerektiği işlerini ne kadar sürede yapmaları gerektiği gibi konularda net detaylar talep ediliyor. Bakanlığın maliyet bilgisinin eksik olduğu durumlarda kayıp parçaların değerini belirleyecek prosedürler oluşturmak dahil olmak üzere, F-35 parçalarını mali tablolarına dahil etmek için çeşitli adımlar attığını belirtti. F-35 Ortak Program Ofisi ise sözcüsü yaptığı açıklamada GAO’nun tavsiyelerine katıldığını kaydetti.
F-35A Lightning IIAncak sorun sadece program ofisiyle sınırlı değil. Uçağın ana üreticisi olan Lockheed Martin F-35’in motorlarını üreten Pratt & Whitney geniş tedarik zincirlerine sahip şirketlerin mülkiyet yönetim sistemleri doğrudan hükümetin kurumsal lojistik yönetim sistemine entegre değil.
Bunun sonucu olarak JPO, lojistik sistemine çeşitli ekipman izleme kaynaklarından veri yüklemek zorunda kalıyor. kaynaklardan birinin yalnızca üç ayda güncellenmesi nedeniyle, yedek parçalarla ilgili bazı veriler üç aydan daha eski olabiliyor JPO parçanın ne zaman taşındığını veya kullanıldığını gerçek zamanlı olarak göremiyor.
JPO’nun F-35 parçalarına yönelik fiziksel envanter sayımları 2025 mali yılı itibarıyla güvenilmez durumdaydı. GAO’nun verilerine göre JPO, 2020 mali yılından yana hem yüklenici hem hükümet tarafından yönetilen tesislerde parçaları bizzat saymak için en az 17 milyon dolar harcadı. Ancak kullanılan kayıtlar güvenilir olmadığı, transit halindeki bazı parçalar sayılmadığı ordu ana yükleniciler alt yüklenicilerin bazı parçaları nerede tuttuğunu bilmediği için envanter sayımları yetersiz kaldı.
Kayıp F-35 parçaları konusu, onarım için Avustralya’dan ABD’ye giden hassas parçalar içeren paketin Hong Kong’a yönlendirildiği yılın başlarında kaybolduğu yönündeki haberlerin ortaya çıktığı Eylül ayında manşetlere taşınmıştı. POLITICO’nun haberine göre söz konusu kargo, hassas hayalet uçak teknolojisi içeren kokpit kanopisini barındırıyordu.
İlgili Olarak
F-35’in tartışmalı lojistik sistemi değişiyor
Defence Turk Yayın Koordinatörü. Türk savunma sanayii özelinde savunma güvenlik teknolojileri / politikaları araştırmacısı.
