Arttı Gerçek- Türkiye’deki cezaevlerinde 434 bin 337 tutuklu hükümlü bulunurken, cezaevlerinin toplam kapasitesi 304 bin 184 kişiyle sınırlı. Ancak tutuklu, hükümlü sayısı gün geçtikçe artmaya devam ediyor. Ağustos Eylül ayında, 817 kişi cezaevine girdi. kapasite beraberinde tedaviye erişim, sağlıklı beslenme gibi pek çok sorunu getiriyor.
İGK'LER İKİNCİ BİR MAHKEME GİBİ ÇALIŞIYORSiyasi mahpuslar tutuklu hükümlülerin Cezaevi İdare Gözlem Kurulları tarafından “keyfi” gerekçelerle engellenmesi sorunları ortaya çıkaran başka neden olarak önümüzde duruyor. kurullar, hukukçular tarafından “ikinci mahkeme” olarak tanımlanırken kurullar tahliye engellemelerine dair “çok kitap okuma”, “az kitap okuma”, “spor yapmama”, “suyu fazla kullanma” benzeri gerekçeleri öne sürüyor.
Cezaevi İdare Gözlem Kurulları; kurum müdürü (kurul başkanı), gözlem sınıflandırmadan sorumlu ikinci müdür, idare memuru, cezaevi tabibi, psikiyatrist, psikolog, sosyal çalışmacı, öğretmen, infaz koruma baş memuru teknik personelden oluşuyor.
PİŞMANLIK DAYATMASIİdare Gözlem Kurullarının görevi ise infaz süreleri tamamlanan denetimli serbestlik hakkı bulunan tutuklu hükümlüleri çağırarak, onların durumunu değerlendiriyor. Siyasi tutsakların tahliyesini engellemeye yönelik kararlarıyla bilinen İdare Gözlem Kurulları, siyasi tutsaklara “Pişman mısın”, “Neden örgüt koğuşundan ayrılıp bağımsız koğuşa geçmiyorsun”, “Neden kitap okuyorsun” gibi sorular sorularak, tutsakların cevaplarına göre tahliye edip edilmeme şeklinde kararını açıklıyor.
10 AYDA 116 MAHPUSUN TAHLİYESİ ENGELLENDİİnsan Hakları Derneği (İHD) Hapishane Komisyonu’nun raporlarına göre, Türkiye cezaevlerinde 2021-2024 yılları arasında en az 501, 2025 yılında en az 342 mahpusun tahliyesi ertelendi. Yine Özgürlük İçin Hukukçular Derneği’nin (ÖHD) 2026’nın ilk 10 ayındaki verilerine göre en az 116 mahpusun tahliyesinin ertelendiği kaydedildi.
İdare Gözlem Kurulları devam eden Barış Demokratik Toplum Süreci’nin cezaevlerine yansımasına ilişkin ÖHD üyesi Elif Taşdöğen, değerlendirmelerde bulundu.
Yetersiz gerekçelerle çok sayıda mahpusun tahliyesinin ertelendiğini vurgulayan Elif Taşdöğen, “Her değerlendirme somut, kişiselleştirilmiş, nesnel denetlenebilir verilere dayanmalıdır. Özellikle siyasi mahpuslardan ideolojik olarak pişmanlık beklenmesi, infazın hukuki niteliğini aşarak düşünce vicdan özgürlüğüne müdahaleye dönüştüğünü, siyasi düşüncelerini değiştirmemesi veya düşüncelerinden vazgeçtiğini beyan etmemesinin tahliye aleyhine yorumlanmasını son süreçlerde çok daha fazla görmekteyiz. Mesela 29 yıldır hapishanede bulunan Mehmet Sait Yıldırım’ın, tek kişilik hücrede olmasına rağmen ‘örgütsel hareket ettiği’ ‘düşünce yapısının değişmediği’ yönündeki değerlendirmelerle tahliyesinin ertelendiğine tanıklık ettik ne yazık ki”.
'İGK'LER YENİ BİR CEZALANDIRMA SİSTEMİME DÖNDÜ'İdare Gözlem Kurulu’nun yeni cezalandırma sistemine döndüğünü, infaz süresinin mahkeme kararı kanunlara dayanmasını gerektiğinin altını çizen Elif Taşdöğen, yaşanan hak ihlallerine değinerek, 7 Kasım’ hayatını kaybeden hasta mahpus Tuncer Sağlam’ı işaret. Elif Taşdöğen, “Tuncer Sağlam'ın tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirmesi, hapishanelerde hasta mahpusların yaşam hakkı sağlık hizmetlerine erişimi konusundaki sorunları kez daha gündeme getirmiştir. Tedavi hakkına erişimde yaşanan engeller sağlık durumunun gerektirdiği koşulların sağlanmaması, mahpuslar açısından telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurabilmektedir. Hiç kimse cezaevinde hastalığıyla, tedaviye erişememekle yaşam hakkı mücadelesiyle baş başa bırakılmamalıdır” diye konuştu.
'TAHLİYE HAKKI İDARENİN TAKDİRİNE BIRAKILMAMALI'Barış Demokratik Toplum Süreci’nin yalnızca siyasi aktörler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Elif Taşdöğen, “Sürecin toplumsal karşılık bulabilmesi için hapishanelerinde yaşanan hak ihlallerinin ortadan kaldırılması gerekir”.
Elif Taşdöğen, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Demokratikleşmenin tartışıldığı dönemde, hapishanelerde mahpusların düşüncelerinden dolayı tahliyelerinin engellenmesi ciddi çelişkidir. Bununla ilgili olarak; barış sürecinin hapishanelere yansıması için öncelikle infaz hukukundaki ayrımcı keyfi uygulamalar sonlandırılmalı, İdare Gözlem Kurullarının yetkileri yeniden düzenlenmeli, infazda eşitlik ilkesi güvence altına alınmalı, infaz mevzuatı barış demokratikleşme perspektifiyle yeniden ele alınmalı, tutsakların tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılmamalıdır. On yıllardır hapishanelerde bulunan, yaşamlarının önemli bölümünü dört duvar arasında geçiren insanların tahliye süreçleri, siyasi düşüncelerini değiştirip değiştirmediklerine göre belirlenemez. Barış, yalnızca dışarıda konuşulan kavram olmamalıdır. Barışın en önemli göstergelerinden biri, insanların haklarının güvence altına alınması özgürlüklerine kavuşmalarının önündeki keyfi engellerin kaldırılmasıdır.”
