Oscar Emmy ödüllü belgeselci Alex Gibney’nin, dünya prömiyerini Venedik Film Festivali’nde yapan yeni filmi Musk; Silikon Vadisi’nden Washington’a, ’ın satın alınmasından Trump yönetimindeki bütçe kesintilerine uzanıyor. Elon Musk röportaj vermeyince yönetmen çözümü daha önce kamuoyu önünde söylediklerini dijital Musk’a söyletmekte bulmuş. Tesla’nın kurucularından Martin Eberhard Musk’ın eski eşi Justine Musk, film için kamera karşısına geçen isimler arasında.
Ne hakkında?
Dünyanın en zengin insanı Elon Musk üzerine.
Zaman dilimi mekân
Musk’ın çocukluğuna arada inilse 90’ların sonundaki. coşkusundan bugüne geçen zaman diyebiliriz. Tesla fabrikaları, SpaceX tarlaları genelde mekânlarımız.
İzlemeden önce bilmemiz gerekenler
Alex Gibney uzun yıllardır belgesel konusunda iyi isim yapmış yönetmen. Hunter. Thompson, Fela Kuti, Paul Simon gibi sanat dünyasından isimlerin hayat hikâyelerinin yanı sıra Enron skandalı, Scientology, Lance Armstrong skandalı, Oxycontin bağımlılığı salgını son dönemin popüler hikâyesi Elizabeth Holmes / Theranos gibi konulara bodoslama girmekten çekinmeyen, oldukça çalışkan Özellikle değerli bulduğum serisi Dirty Money muhalif duruşunu keskinleştirdiğini söylemeli. Geçtiğimiz haziran ayında dünya tarihinin ilk “dolar trilyoneri” olan Musk’ı ele alması gereken doğru isim olduğunu düşünüyordum.
Belgesel nasıl yöntemler/malzemeler kullanıyor?
Belgeselin en önemli özelliği Musk’ın avatarını yaratıp onu konuşturması. Ayrıca video oyunu sekansları yüklüce. fikirlerin teorik anlamda durdukları yeri anlasam sunuş biçimini biraz sıkıntılı buldum. Gerçekliğin manipülasyonu konusunu vurgulamak için orada olduklarını bilsem avatar Musk, Jeff Goldblum’u andıran tavırlarıyla yabancılaştırıcı olduğu kadar dikkat dağıtıyor.
En çok neyi sevdin?
Musk gibi karakteri çözümlemeye çalışmaktansa aksiyonlarına ağırlık vermesi mantıklıydı. Gibney’nin buradaki dinamik ritmi dramatikliği güçlü zaten. Uzunluğu yüzünden, -ki yüzden suçlayamayız; uzay çalışmaları, elektrikli araba, yapay zekâ gibi birçok çetrefilli işte parmağı olan biri Musk– zaman akışındaki atlamalar bazen yorucu olsa elinden gelenin en iyisini yaptığını söyleyebiliriz. Konuşan kafa olarak Musk’ın yakınları ya şirketlerinde çalışanların yer alması önemli. Elde imkân olması konularda korkusuzca belgesel yapabilmek başlı başına değerli özellik. Bilmediğim çok şey öğrendim ama çok şaşırmadım.
En az neyi sevdin?
Yer yer Michael Moore laçkalığı var diyeceğim amiyane tabirle. Moore belgeselleriyle konuşulduğu zamanlarda, mesela George. Bush gibi karakteri olabildiğince, hatta gerçek olamayacak kadar aptal göstermeye çalışırdı. Moore aynı tarafta dursak bundan rahatsız olurdum. Her ne kadar verdiği bilgiler çok değerli olsa işi biraz karikatürize edip ciddiyetinden uzaklaştırır gibi hissederdim. popülist tavır, izniniz olursa, onun kariyerini kısa kıldı diyebiliriz. Çok daha yüklü filmografisi olan Gibney kadar değil belki ama sinizmin yer aldığı tonda, Musk’ı anda bulunduğu konuma gelemeyecek kadar beceriksiz veya hayal dünyasında yaşayan biri olarak betimliyor. kadar basit olmamalı hikâyenin perde arkası. “Kendini video oyunda hissetme” anlatısı, etkilerini düşündüğümüzde, konu için fazla eğlenceli belki; anlamı varsa yorumun. Benzer etkiye sahip olan Steve Jobs üzerine çektiği The Man in the Machine’ daha soğuk objektif olduğunu sanıyorum hafızam beni yanıltmıyorsa. Tabii Jobs’un politikada safını kadar belli etmemesi bunun nedeni olabilir.
Aslında kısaca ABD içinden kapitalizm muhafazakârlığın eleştirilme dilinde hep konformizm hissedilir. benim paranoyamdır belki; “sistem iyi çevresi kötü” yaklaşımı. “Gibney batağa düşüyor ?” mevzusunu biraz izleyiciye bırakmalı. Direkt sistem eleştirisinin belgeselin insanlara ulaşmasının önünde engel olma ihtimali.
Modunu nasıl etkiledi?
Tek seferde bitirmeye çalışmaya gerek. Dört saat aralıksız Musk’a ABD kapitalizm reflekslerine maruz kalmak insanı sarsabilir. Ben üç güne yaydım; üçüncü günün sonunda belgeseldeki Musk avatarının beni sertçe eleştirdiği rüya gördüm, öyle düşünün. Tabii dünyayı psikolojisi konumda insanların yönettiğini görmek neşelendirmiyor hâliyle. “ kadar olmaz” tepkisini veriyorsunuz. Yapılan kötülüklerin, Trump çevresindeki karakterlerin aksiyonlarının akıl almazlığının insanı çaresizliğe itme tehlikesi
Kimler sever?
Herkesin ilgisini çekmeli. Teknoloji otoritenin planlarını bilmek moral bozabilir belki ama kişisel olarak gardınızı almanız kadar önemli. Özellikle yapay zekâ olan ilişkinizde.
Bunu seven şunları sever
Gibney sene belgesel daha yaptı. Salman Rushdie’ye yönelik saldırıyı konu alan Knife: The Attempted Murder of Salman Rushdie’yi haber vermiş olalım. Teknoloji siyasetin ilişkisini Brexit üzerinden ele alan The Great Hack önerilir. Kapitalizm şirket kültürü üzerine işlerde ise tabii ikincisi 2020 yılında gelen The Corporation (2003) zirve noktası.
Soru işaretleri / varsa açtığı tartışmalar…
Belgesele konuk olan zamanında Musk ilişkisi olmuş sürü isim. Eleştirel anlatılarını anlamakla beraber onunla nasıl yakınlaşabildikleri biraz havada kalıyor. Bize “içeriden” yeterince fikir veremiyorlar. Korkuyor olabilirler tabii ama belgesele çıkmayı kabul ettikten sonra daha net olabilmelerini isterdik.
