6-7 yaşlarındaydım. Televizyonda Çılgın Bediş vardı. Sanırım henüz ilk bölümleri yayımlanıyordu, emin değilim. Bölüm sonunda kişi uçurumdan aşağı düşmek üzere, elleriyle uçurumun kenarına son kez tutunmuştu kişi ayaklarıyla onun ellerine basıyordu. Büyük harflerle “BÖLÜM SONU”. Koşarak annemin yanına gittim yüzümde dehşete kapılmış ifadeyle anneme sahnede olan şeyleri anlattım annem beni hiç beklemediğim şekilde çok umursamazca dinledi. duruma ayrıca daha dehşete düşüp yüzünde beklentimi karşılayacak şaşkınlık ifadesini görene kadar sahneyi tekrar tekrar anlattım. Annem beni sakince böldü şöyle dedi: “Kızım, gerçek şey değil. dizi, senaryosu var, onlar oyuncu. Kimse kimseyi gerçekten uçurumdan atmadı.”
30 Ekim’ Arter’ Çıplak Ayaklar Kumpanyası’nın Kuşlama isimli performans işini izlerken yandan ağlıyordum, yandan aklımda annemle yaptığımız konuşma dönüyordu. Beni an kadar ağlatan şey neydi? Aslında yazıyı hem bunun izini sürmek hem iş hakkında şeyler yazma fikrini heyecan verici bulduğum için yazıyorum.
İnsan olmaya dair hüzünlü açmaz. Maddeyi modifiye edebilen bilinç, anlık duyguların peşinden telaşla koşarken ne kadar aciz komik görünüyor. Kurulan sistemler, biçim değiştirip yenilenen materyaller, fiziksel olarak katedilen mesafe; insan kendini kendinin esiri yapmasaydı yine olur muydu? Efendi muktedir olanın, kendi kendinin esiri olması zorunluluğu. Mesela sergide herkesin hayretle izleyip büyüleneceği heykeli yaratmanın, zihnini bedenini tüketen mesaiye hapsolmak gibi karşılığı. İnsan, hayret övgüyle seyrettiriyor kendini. Çenesi milim açılmış, bitkin ifadeyle odaklanmışken kutsal amacın yansımasına, onu hem yücelirken hem tuhaf şekilde komikleşirken izliyoruz. onu kadar hüzünlü yapıyor ki sanki çok iyi moda tasarımcısının pantolonun arkasında delik var üzülmesin diye ona çaktırmıyoruz. Çünkü pantolonunun delik olması onun iyi moda tasarımcısı olduğu gerçeğini değiştirmez ama bize her idealin olası çöküş ihtimalini hatırlatır.
Kuşlama ismi benzer idealin bozulması durumunda devreye sokulan ikinci ihtimaldir. Eğer insanları ilgilendirdiğini düşündüğümüz broşürleri onlara ulaştırmamız engellenirse, broşürleri daha büyük alanda daha çok insana ulaştırmak üzere yüksek binadan aşağı atarız. Ortalığa saçılmış broşürler tek tek toplanmak için çok fazla alan kaplamaktadır. 2016 yılında İstanbul Onur Yürüyüşü ikinci kez yasaklandığında komite “Dağılıyoruz” isimli eylem kararı almıştı. Burada broşürlerle gerçekleşen kuşlama eylemi, bedensel yeniden varoluşla her yere dağılarak başka kategorik eyleme dönüşmüştü. eylemler esnasında fiziksel olarak ben oradayken içimden geçen benzer his vardı. Yaptığımız şey kadar zekiceydi ki yanıyla içinde bulunduğum topluluk beni büyülüyordu; öte yandan çok derinden hissettiğim hüzün beni durmadan ele geçiriyordu. hüzün, yapabilecekleri kapasitesiyle beni büyüleyen insanların içinde bulunduğu fiziksel yapıların kısıtlarına bulanmadan onların tam içinden geçmeden içkin kutsal olana ulaşamayacak olduklarını “bilme”nin verdiği hüzündü.
Şimdi, sahne olmayan birkaç katta konumlanmış seyirciler olarak bizler performansçıları izlerken; onların çokluğu, ayrı ayrılığı renkleriyle büyüleniyoruz. Her yerden girip çıkan sürü farklı görünümde insan. başlı başına çözülmesi güç gizem. Birbirinden ayrışan her beden, diğerinin altını çizerek onu kendini yüceltiyor. Bütün bunlar olurken aynı zamanda koşma eylemi içinde olmaları görselliği hem daha hareketli hâle getiriyor hem sanırım evrimsel olarak sağlıklı olmakla ilişkilendirdiğimiz için daha kudretli görünüyor her. Bütün heyecana kapılmış; sağdan soldan, aşağıdan yukarıdan çıkan sürü insanın yüzlerini, giysilerini, kıyafetleri içinden görünen derilerini, taktıkları aksesuarları, beden formlarını izleyip büyülenirken ara sıra çok kısa imajlar takılıyor aklıma: Çenesi milim açılmış, bitkin ifadeyle odaklanmış yüz ifadeleri. Bütün büyüleyici atmosferi aradalığı yaratmak ne kadar büyük efor gerektiriyor! Doğru ya, dikine merdivenleri onlarca kez çıkıp inen bedenler yarattığı şenliğin arka planında “acınası” hâlde yorgunlar. Amaçlarının yüceliğini takdir ediyorum. görüntü bana, amacı zihinlerinde kurdukları hâliyle hayata geçirmek için nasıl imkânsızlıkla cebelleştiklerini hatırlatıyor.
Çaresi mümkün olmayan acıyla temas kuran ayna nöronlarım, onlara hiçbir senaryo içinde yardımcı olamayacak olmanın verdiği mağlubiyet hissiyle hıçkırıklar içinde ağlama tepkisi veriyor. arada his, performansın yüzde 80’inde yaşadığım şeydi. Neredeyse tamamında hıçkırıklar içinde kendimi yerlere atarak ağlamak istedim. Ama tabii bunu yapmak istemediğim için kendimi sürekli yatıştırmaya çalışıyordum. Belki Çılgın Bediş dizisindeki sahne örneğini performans esnasında birkaç defa bana hatırlatan şey buydu. Annemin söylediği gibi “ senaryo”’ ise, belki böylesine gerçek hissettirebilen başka senaryolar yazabilir, oyunu en başından kurabilir miyim?
Tam sırada bütün bedenler biraz yavaşladı. Yere her basışlarında ayaklarının çevresinde, karabatak suya daldığında olduğu gibi halkalar usulca genişliyordu sanki. ( hıçkırarak ağlama isteğimi hiç hafifletmedi.) Sonra araya geliyor, ellerinde boş dövizler lolipoplarla sessizce slogan atıyor, birbirlerine bize hayat dolu gözlerle bakıyorlardı. Tek kelime anlaşılmıyordu ama her şeyi anlayacağımızdan eminlerdi. Belki insanı her şeye gücünün yetmeyeceğini bile bile dipsiz tünelde ilerlemeye iten şey, imkânsız görünen durumu tersine çevirebileceğine inanmasıdır. Şimdi hiçbir şey anlaşılmaması üzere tasarlanan şey her şeyi anlatmak zorunluluğu içine girerek tersine dönmüştür. 2016 Onur Yürüyüşü’nde kullanılan “Dağılıyoruz” eylem pratiği aynı Kuşlama gibi güç dinamiğinin yaratıcı pratiklerle tersine çevrilebilirliğini göstererek bizlere hüzünlü umut veriyor. Herkesin emeklerine sağlık!
