Türkiye' büyükbaş küçükbaş hayvanlar haftanın belli günlerinde kurulan canlı hayvan pazarlarında alınıp satılır. sonbahar Anadolu'nun pek çok ilinde pazarlar kapalıydı. Nevşehir 22 Eylül' Isparta 7 Ekim' Amasya 5 Ekim' köyde hastalık çıkınca pazarını kapattı. Ta ki haftaya kadar. Isparta 9 Kasım' Kars 11 Kasım' Amasya 12 Kasım' Nevşehir 13 Kasım' Sivas Şarkışla 14 Kasım' hayvan ticaretine yeniden başladı. Kapanmanın açılmanın gerekçesi.
Şap, çift tırnaklı hayvanların yakalandığı bulaşıcı ihbarı zorunlu hastalık. Ağızda, dilde tırnak aralarında yaralar açılır, hayvan yem yiyemez, yürüyemez, acı çeker. Yetişkin hayvan genellikle iyileşir, buzağılar kuzular. Havayla, yemle, ayakkabıyla, tekerlekle çok hızlı bulaşır. yüzden şap görülen yerde bütün hayvan hareketliliği durur.
Şap, eski adıyla dabak, coğrafyada eski hastalık. İlk istatistik 1914'e ait, 9 bin 455. Trakya 2010' Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü'nden aşılı ari bölge statüsü. Aşılama sürüyor, ama hastalık görülmüyor. statü Avrupa pazarına açılan kapı, Anadolu'nun hedefi Şap yüzden yalnızca hayvan sağlığı sorunu değil, sınır ticaret rejimi.
Temmuz 2025'te Tarım Orman Bakanlığı, 1965'ten beri görülmeyen serotipin, SAT-1'in ülkeye girdiğini açıkladı bütün hayvan satış yerlerini kapattı. Pazarlar aşılama oranı yüzde 85'i geçen illerde açıldı. Haziran 2026' Bakanlık salgının kontrol altında olduğunu ilan. sonbahar hastalık yeniden ortaya çıktı.
kez kararı il müdürlükleri il hayvan sağlığı zabıtası komisyonları veriyor. Yönetmeliğe göre vaka çıkan işletmenin çevresi koruma gözetim bölgesi ilan ediliyor, pazar yasaklanıyor. Bölge, hayvanların itlafı dezenfeksiyondan en az otuz gün sonra testler temiz çıkınca kaldırılıyor. Yani sonbahar pazarların açılmasını belirleyen şey aşı oranı değil, son odağın söndürülmesinden sonra geçen. Yönetmelik bölgenin kalkmasını hasta hayvanların itlafına bağlıyor, Bakanlık ise itlaf yapılmadığını söylüyor. Ya madde esnek uygulanıyor ya yerlerde kayda geçmeyen kesimler.
Burada kritik birkaç nokta. Birincisi, hasta hayvanlara dair hiçbir kaydın olmaması. Bakanlık hangi ilde kaç hayvanın hastalandığını, kaçının itlaf edildiğini açıklamıyor. İkincisi, hareket yasağı. Hayvan sevki durur, pazar kapanır, sevk belgesi olmayan hayvan yolda kalır. Trakya'ya usulsüz giren hayvanlar tazminatsız kesime gönderilir. Avrupa Birliği ülkelerinde şap tespit edilen işletmedeki bütün hayvanlar öldürülür. Güney Kıbrıs'ta yıl 80 bine yakın hayvan öldürüldü. Türkiye aşı yolunu seçiyor. Hayvanlar için daha az ölüm demek ama aynı zamanda hangi hayvana ne olduğunun daha az bilinmesi.
Üçüncüsü, pazarın kendisi. Kapalı pazar yetiştirici için satılamayan hayvan, biriken yem borcu ödenemeyen kredi demek. Hayvan pazarının açılması haberlerde müjde gibi veriliyor. Hayvan için ise kesimden önce belki son kez toprağa değeceği pazara götürülmek üzere kamyona bindirilme.
24 gün açıkta
Tam yıl önce Bandırma açıklarında gemi bekliyordu. Spiridon II, 19 Eylül 2025'te Uruguay'dan yola çıkmış, 22 Ekim' Bandırma'ya varmıştı. Ambarında üç bine yakın sığır vardı, çoğu gebe. Yetkililer kayıt uyuşmazlığı gerekçesiyle hayvanların karaya çıkarılmasına izin vermedi. İddiaya göre yüzlerce hayvan küpesiz yüklenmişti. Gemi 24 gün açıkta bekledi, yem su tükendi. Animal Welfare Foundation'a göre en az 48 sığır öldü, 140 inek gemide doğurdu, buzağıların 90 kadarının akıbeti bilinmiyor. HAYTAP ölenlerin denize atıldığını öne sürdü. Bandırma kıyısına koku sinek yayıldı. Gemi sonunda rotasını çevirip ayrıldı. İthalatçılar aracı şirketten 2,1 milyon dolar talep ediyor. Hayvanların yaşamı ise dava konusu olmadı.
Şapta gemide aynı şey oluyor. Hayvanın bedeni kayıt rejiminin içinden geçiyor. sevk belgesi, aşı kartı, pazar ruhsatı. Kaydı olanı sistem taşıyor, kaydı olmayanı bekletiyor ya kesime gönderiyor. Hayvan hiçbir aşamada duyumsayan canlı olarak görünmüyor. Hastalanan sığırın acısı, gemide doğan buzağının birkaç günlük ömrü, pazarda yem bekleyen koyunun açlığı rakam olarak bile kayda geçmiyor. Onlara dair en sağlam kayıt, kıyıya vuran koku pazarın açılış saati.
Hayvan Günlükleri, resmî arşivlerde yer verilmeyen, yaşamı ölümü kayıtlara geçmeyen, sessiz bırakılan hayvanların izini takip ediyor. Onları kuşatan şiddet, ihtimam, adalet sermaye ilişkilerine, açtıkları sorularına onlarla kurduğumuz bağlara kulak veriyor. Sesli katmanı, Dört Ayaklı Şehir Radyosu'ndaki Sesli Fragmanlar' yaşıyor.
