Mehmet Taş / Londra – Türkiye’nin ilk kez ev sahipliği yaptığı COP31, Antalya’ yaklaşık 197 ülkeden temsilciyi 100 bin katılımcıyı araya getiriyor. Zirve etkinliklerle sürerken çevre hareketinin farklı sözcülerinin açıklamaları, yoğun programa geniş katılıma rağmen COP31’in önceki zirvelerden ayrışmadığını gösteriyor. Görünen ki buluşma “yeşil kapitalizm” aldatmacasının yeni örneği olmaktan öteye geçemiyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Çevre, Şehircilik İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un konuşmalarında öne çıkan “Diyalog, Uzlaşma, Eylem” yaklaşımı, kapitalist bankalara şirketlere yeni işbirliği yatırım olanakları sunuyor. Zirvenin kapsamlı örgütlenmesi, teknik donanımı iletişim altyapısı, şirket temsilcileri için doğayı yeni kâr alanlarına dönüştürecek görüşmelerin zeminini hazırlıyor. Dünyanın yanında ormanlar yanarken, başka bölgelerde fırtına seller can mal kaybına yol açıyor. felaketlerin ortasında şirketler, finansman, faiz, sigorta kâr fırsatları arıyor. Ülkeyi baskı tutuklamalarla kuşatan otoriter rejim, COP31’i doğayı liberal piyasanın kullanımına açan vitrine dönüştürüyor.
eleştiri yalnızca ideolojik itiraz ya önyargıdan ibaret değil. Doğa Derneği’nin zirve programındaki etkinliklere ilişkin tığı veriler, temsil gündem bakımından belirgin dengesizliğe işaret ediyor. Sivil toplum kuruluşları etkinliklerin yalnızca yüzde 14,7’sinde yer alabiliyor. Derneğin açıklamasına göre 79 sivil toplum etkinliğinin 44’ü dernek vakıflar tarafından düzenlendi; sivil toplumun yer aldığı her dört etkinlikten biri tek vakfa aitti. Yerel yönetimlere ayrılan 63 etkinliğin 27’sini ise tek belediye gerçekleştirdi. (BirGün, 11 Kasım 2026.)
Etkinlik başlıklarında kullanılan dil zirvenin hangi önceliklere ağırlık verdiğini gösteriyor. Doğa Derneği, yaklaşık her altı başlıktan birinde “yatırım”, “finans”, “sermaye”, “piyasa”, “rekabet” ya “ticarileşme” ifadelerinin geçtiğini belirtiyor. Buna karşılık iklim adaleti, doğanın hakları, biyoçeşitlilik adil geçiş sınırlı biçimde ele alınıyor. Ekososyalistlerin ekolojik yıkımdan çıkış için geliştirdiği önerilere ise programda yer verilmiyor.
Gıda, tarım sağlık temalı etkinliklerin üçte birinde şirket ya banka adı bulunuyor. Doğa Derneği ayrıca 50 etkinlikte çiftçi kooperatiflerine, ziraat odalarına veya tarım işçileri sendikalarına yer verilmediğine dikkat çekiyor. “Tek Sağlık” oturumlarında yaban hayvanlarının, nehirlerin, göllerin ormanların sağlığı programda karşılık bulmuyor.
Doğa temalı günde düzenlenen 50 etkinliğin 24’ü denizler, doğa arazi kullanımıyla ilgiliydi. Derneğin aktardığına göre etkinliklerin sekizini merkezi kamu kurumları kamu ortaklıkları, altısını sivil toplum kuruluşları, altısını şirketler bankalar, birini yerel yönetimler, üçünü ise başka kurum ağlar düzenledi. Programda doğanın haklarını, habitat tahribatına karşı bağlayıcı sınırları ya yaşam alanlarını savunanların mücadelesini ele alan oturum bulunmuyordu.
veriler, COP31’in örgütlenmesindeki tek taraflılığı gözler önüne seriyor: İklim krizinin sonuçlarından en çok etkilenen toplulukların doğayı savunanların sesi sınırlı kalırken, şirketlerin piyasa aktörlerinin gündemi öne çıkıyor. Böyle zeminden insanlık için yapıcı sonuçlar çıkmasını beklemek.
Paris’ten COP31’e: iklim politikasının piyasalaşması
2015’teki Paris İklim Zirvesi’nden yana düzenlenen COP’lar, iklim krizine karşı etkili bağlayıcı adımlar üretmekte yetersiz kaldı. “Yeşil kapitalizm” söylemi, harekete geçildiği izlenimini yaratırken büyük şirketlere yeni sömürü yatırım alanları. İklim aktivisti Greta Thunberg’in COP31’ ev sahibi ülkelere her yıl kendilerini aklama fırsatı verildiğini söyleyerek zirveleri ikiyüzlülükle eleştirmesi nedenle anlamlıdır.
Türkiye’ orman yangınlarına karşı etkili önlemler alınamazken madencilik faaliyetleri genişliyor. Sıfır Atık projesi elektrikli Togg otomobilleri gibi girişimler öne çıkarılsa otoriter rejimin politikaları çevresel yıkımı beslemeyi sürdürüyor. Ekolojik kriz, kamusal sorumluluk toplumsal dönüşüm gerektiren mesele olarak değil, piyasa için yeni fırsat olarak ele alınıyor. Böylece iklim mücadelesi “yeşil kapitalizm” söylemiyle etkisizleştiriliyor.
Paris Anlaşması’yla başlayan süreçte kapitalizm içi eleştiri sisteme dâhil edilirken çevre hareketinin dönüştürücü potansiyeli sınırlandırıldı. Anlaşmanın hedefi, küresel ısınmayı 1,5 °C sınırlamaktı. Ancak kurulan iklim yönetimi, ekstraktivist üretim modeliyle uyumlu çerçevede kaldı. Anlaşmanın güçlü yaptırım mekanizmalarından yoksun olması, ulusal katkı beyanlarının bağlayıcı hedefler içermemesi ülkelerin kendi “geçiş” rotalarını belirlemesi, iklim taahhütlerini çoğu zaman niyet açıklamalarına indirgedi. (1)
yapı, devletlerin şirketlerin somut sonuçlarla karşılaşmadan sorumluluklarından kaçınmasına olanak tanıyor. Taahhütler ekonomik toplumsal dönüşümün aracı olmaktan çıkıp belirsiz vaatlere dönüşüyor. Önerilen rotalar çoğunlukla ekonomik büyümeyi fosil yakıtlara bağımlılığı sorgulamayan teknolojik çözümlere dayanıyor.
Böylece kirleticiler korunuyor; emisyonları kaynağında azaltmayan belirsiz vaatler, ağaçlandırma kredileri dengeleme piyasaları öne çıkarılıyor. “Karbon nötr”, “yeşil ürün” “sürdürülebilir yatırım” kampanyaları ekolojik sorumluluğu tüketim tercihine dönüştürürken şirketlerin pazarlarını genişletiyor. İklim sorumluluğu bireylere yükleniyor; ekososyalist eleştiri ise sistemin sınırları içinde etkisizleştiriliyor. İklim adaleti, yeşil geçiş gezegensel sınırlar gibi kavramlar, büyüme paradigmasını sorgulayan talepler olmaktan çıkarılıp yönetilebilir reform başlıklarına dönüştürülüyor.
Şirketlerin COP süreçlerindeki etkisi tabloyu derinleştiriyor. Fosil yakıt lobicilerinin zirvelerdeki varlığı, yoksul Güney ülkelerinin heyetlerini sayıca aşabiliyor. Şirket temsilcileri, emisyonların kaynağında azaltılması yerine karbon yakalama depolama teknolojileri karbon dengeleme piyasaları gibi tartışmalı çözümleri öne çıkarıyor; bağlayıcı taahhütleri zayıflatıyor. Yaptırımsız yapıları, yetersiz hedefleri, karşılanmayan finansman vaatleri şirket odaklı işleyişleriyle COP zirveleri, krizi çözmek yerine fosil kapitalizmin ömrünü uzatan radikal muhalefeti bürokratik süreçlerde etkisizleştiren yapılara dönüşüyor.
Ekososyalist küçülme: başka yaşam üretim düzeni
Kapitalist büyüme modelinin yarattığı çıkmaz karşısında ekososyalist küçülme (degrowth), insanlık için farklı yön öneriyor. yaklaşım, sınırsız büyüme hedefinin dünyanın biyofiziksel sınırlarıyla çatıştığını vurguluyor; üretim tüketimin demokratik, planlı adil biçimde azaltılmasını savunuyor.
Küçülme, ekonominin daralması ya resesyon kriz durumu değildir. toplumsal refahı ekolojik dengeyi gayrisafi yurt içi hasılanın sürekli artışının önüne koyan bilinçli dönüşümdür. dönüşüm, gereksiz yıkıcı üretimi azaltırken bakım, sağlık, eğitim, barınma kamusal ulaşım gibi toplumsal ihtiyaçları güvence altına almayı; kaynakları daha adil mayı gerektirir.
Küçülme yaklaşımı sosyalist komünist düşünce arasında güçlü teorik pratik bağlar vardır. Japon Marksist Kohei Saito gibi düşünürlerin çalışmalarıyla “küçülme komünizmi” olarak anılan yönelim, üretimin amacını kâr birikiminden toplumsal ihtiyaçlara ekolojik sınırlara doğru değiştirmeyi hedefler. bakımdan küçülme, antikapitalist programın parçası olduğu gibi sosyalist hedeflerle doğrudan bütünleşebilir.
COP31’in gündemine almadığı temel soru, büyüme odaklı kapitalizmin nasıl aşılacağıdır. Ekososyalist küçülme soruya, üretimin niteliğini, ölçeğini amacını köklü biçimde değiştirerek yanıt verir. İklim krizinden çıkış, birkaç yeşil teknolojiye ya yeni piyasa mekanizmalarına bırakılamaz. Bunun için enerji, gıda, ulaşım barınma sistemlerini kamusal yarar demokratik karar alma doğrultusunda dönüştürmek; üretim üzerindeki toplumsal denetimi güçlendirmek doğanın sınırlarını gözeten adil ım düzeni kurmak gerekir. İnsanların ihtiyaçlarını doğanın devamlılığını kârın önüne koyan ekososyalist alternatif, COP31’in piyasa merkezli yaklaşımına karşı gerçek çıkış yolu sunuyor.
– Birgün Haber Merkezi, Yeşil bölge, kara mizah: Yeşil bölgede sermaye konuştu, 11.11.2026
—. Luis Carpintero, Salud y cambio climático, Rebelion, 11/11/2026
yazıya emoji tepki ver
😡0Kızgın🤣0Hahaha👍0dim.❤️0Muhteşem😢0Üzgün😮0İnanılmazÖnceki haberTrump Küba için süre verdi, Havana müdahaleye hazırlanıyor
