Berkun Oya’nın yazıp yönettiği Başkadır’ın ikinci sezonu Netflix Türkiye’ yayına girdi. İlk sezonda Türkiye toplumunun yapısallığına bakan Berkun Oya, yeni sezonda güncel gerçekleri acil kaygıları merkeze taşıyor.
yazı, Başkadır’ın ikinci sezonuyla ilgili sürpriz gelişmeleri ele veriyor.
İlk sezonu 2020’ seyirciyle buluşan Başkadır, yayına girdiği günden itibaren etrafında yarattığı tartışma dalgasıyla hızla fenomene dönüştü. Türkiye toplumunun farklı uçları üzerinden birbirine teğet geçen hikâyeler sınıflar aracılığıyla “memleket” resmi oluşturuyordu Başkadır. Etkisi çok büyük. yandan dijitale yapılmış en başarılı işlerden biri hâline geldi benzerlerini yarattı. Birkaç yıl öncesinde büyük popülerlik yaşayan Kızılcık Şerbeti Kızıl Goncalar gibi dizilerin gördüğü ilgiyi Başkadır tecrübesi olmadan okumak eksik kalır. Öte yandan dizi yayımlandığı ilk günden itibaren pek nadir görülen biçimde çok büyük yoğunlukla tartışıldı; hakkında sayısız yazı yazıldı, Evdeki Zürafa adlı derleme kitaba bile vesile. Tüm bunlar Türkiye’nin sınırları giderek keskinleşen, ikiye bölünmüş toplumsal yapısını olduğu kadar toplumda biriken kaygıyı yansıtıyordu sanki.
Altı yıl aranın ardından Başkadır ikinci sezonuyla geri döndü. Ama büyük farklarla. Memleketin ortaklık duygusundan çok kaygıyı daha yüzeyde hisseder biçimde. çok daha doğrudan, referansları çok daha belirgin, daha karamsar, daha panik içerisinde. Tıpkı ülkenin aradan geçen altı yılda aldığı yol. Belki toplumdaki seküler / muhafazakâr kontrastı üzerinden ilerleyen ilk sezonda yaratıcının kendini soğuk sosyal bilimciden çok kaygılı entelektüel olarak konumladığını anlatmaya çalışırcasına. Zira kez yalnızca toplumun sınırlarını çizen değil; sınırlara anlam yüklemeye girişen anlatı var karşımızda.
Başkadır’ın ikinci sezonu ilk sezona kıyasla çok daha. Dört bölüm toplam 158 dakikadan oluşuyor; uzun metraj uzunluğunda diyebiliriz. yandan kez çok daha sabit düzlemde ilerleyen, sebep-sonuç ilişkisi çok daha keskin senaryo söz konusu. Karakterlerin temsiliyet çizgileri oldukça belirgin. Öykü Karayel’in canlandırdığı Meryem, Berkun Oya’nın canlandırdığı Muzaffer Defne Kayalar’ın canlandırdığı Peri terapi odası etrafında birbirine bağlanıyor oldukça kaygan zeminde düğümleniyorlar. Birbirlerine mecbur gibiler ama çok basit görünen çözümler nedense gerçekleşemiyor.
Kutsal üçgen: Halk, devlet, aydın
Seyircinin en kolay biçimde özdeşlik kurduğu karakter Meryem. Öykü Karayel’in daha dizi yayına girmeden ılan fragmandan itibaren çok haklı etki yarattığı muazzam performansı kadar karakterin anlatıdaki yeri çok temel. Sanki masumiyetin, hatta memleketin temsili gibi Meryem; en öz iyicil anlamıyla “halk”. Berkun Oya’nın kendi canlandırdığı her zerresiyle devleti (“baba”yı) temsil eden Muzaffer’e mecburi saygı duyarken ondan medet ummaktan başka çaresi yok sanki. Halbuki Muzaffer, masumiyetin ziyanının esas sebebi. Meryem’i kapıdan içeri bile almıyor, gerekirse kulaklarını tıkıyor. Muzaffer’in, ayrıcalıklı aydınları temsil ediyor gibi görünen Peri’yle ilişkisi ise daha karmaşık. Yıllar boyunca işlediği suçlarla kendini ona muhtaç hissedeceği şartları yaratmış ama onu kontrol altında tutmak istiyor. Endişe duyduğu anda şiddet diline, tehdide güç gösterisine geçiyor, gözdağı vermeye çalışıyor. Üstelik tüm bunlar aydının ev sahipliğinde, terapi odasında birbirine bağlanıyor. Ortada sorun olduğunun kabul edildiği, anlatıcıların kendilerini tamamen güvende hissetmesi gereken alanda.
İkinci sezonun bittiği yeri çerçevede düşünelim. Meryem, Peri’nin insafına kalmış durumda. Hem sevgisini hem takdirini hem ihtiyacını ona açmış hâlde. Peri’nin Meryem’i kurtarmak için tek yapması gereken duyguları ilkeleri arasında seçim yapmak. Meryem’in sorusuna ne cevap aldığını öğrenemeden kamerayı kapatıyor Berkun. cevapsızlık belki sezon Başkadır’ın sunduğu en iyimser tercih olabilir. Zira içten içe, Peri’nin ilkelerinden taviz veremeyip Meryem’i kurtarmayacağını biliyor gibiyiz. Ama kurtarmasını ümit ediyoruz. Her ikisinin başındaki derdin Muzaffer olduğunu biliyoruz. Burada Bahadır (Onur Saylak) Hilmi (Gökhan Yıkılkan) karakterleri üzerinden kurulan ortaklık önemli. Muzaffer, hem Peri hem Meryem’in partnerlerinin hayatında tehdit unsuru. Biri ünlü muhalif gazeteci, diğeri sosyal medyada içerik üreten imam olan iki karakterin devlet gözünde birbirlerinden pek farkı yok; “konulara giren” insanlar onlar. Sezon boyunca sık sık karakterlerin ağzına gelip “neyse oralara girmeyeyim”lerle geri dönen ifadeler hepimizin ağzında döne döne artık aşınmış durumda. Devlet dışında herkes kaygılı, herkes endişeli. Ama ne yapmalı?
Sanki 158 dakika boyunca Berkun Oya’nın kalemi şeyleri basitleştirmeye çalışıyor. Masumiyetin halkı ifade ettiğini; aydının, zihinsel birikimine yatırım yapabilmiş ayrıcalıklıların masumiyete ihtiyaç duyduğunu bağırıyor. İlk sezonda benzerini görmediğimiz biçimde kez çok net olarak karanlık / kötücül karakteri anlatının merkezine yerleştirmesi, üstelik karaktere bizzat hayat vermesini bundan ayrı düşünmek mümkün değil. Aynı şekilde, muhafazakâr / seküler çizgisini kez toplumsal yapıdan ziyade güncel siyasete çok daha paralel biçimde çekiyor olmasını. Sanki aciliyet hissi var kaygının içerisinde. “ şey yapmalı” ama ne?
Ferdi Öz, Ahmet Kaya, Cahit Berkay, Melih Kibar…
Başkadır’ ilk iki sezonu ortaklaştıran şeylerden biri Türkiye’nin bugünü geçmişi arasında temas tesis etme (ya var olanı hatırlatma) çabası. Bugüne bugünden bakarken geçmişi bugünün parçası yapmayı, onun hafıza taşıyıcılarını bugünde yankılatmayı çok önemsemiş gibi görünüyor Berkun. ikinci sezonda çok daha belirgin. Her bölümü bitiren müziklerin arkasında Türkiye’yi Türkiye yapan birinin ezgileri var; Ahmet Kaya, Cahit Berkay finalde Melih Kibar. İlk sezondan olduğu gibi yeni sezondan Yılmaz Güney’in Sürü filminden pasajı Melih Kibar’ın “Çoban Yıldızı”yla eşleyerek uğurluyor bizi Berkun. “Eski Türkiye” ezgisi eşliğinde, dönemin devrimci aydınlarının gözünden Anadolu’yu izliyoruz; yani memleketi. Hikâyede güncellik dozu artarken geçmişin tutunulacak dalları sesini daha çok duyuruyor sanki. davet var burada.
Başkadır’ın ilk sezonu için Altyazı’ yazdığım yazıyı, “‘ Başkadır’ lafının kesintisini çırpıda tamamlayıveren grup insanın yeri zira memleket” diye bitirmiştim. zaman satırları dilde okuyabilen hemen herkes için boşluğu Ayten Alpman’ın ikonik sesiyle dolduracağı kesin gibiydi zihnimde. Belki birkaç bölümün sonunda bütün güzelliğiyle karşıma çıkan Ferdi Öz’in güler yüzünün bulaşıcılığı sebebiyledir. zaman, Berkun Oya’nın bana tamlamayı yaptırmak istediğini düşünmüştüm. Bugün, ikinci sezonu taze izlemişken esas vurgunun boşluğun varlığında, yani “benim memleketim” hissinin kaybında olduğu daha akla yatkın geliyor. Belki Başkadır, boşluk hissini doldurma çabasıyla ilgilidir. herkesin ilgisini denli çekmesinin sebebi budur.
Aradan geçen altı yılda ne yönde ne şekilde dönüştüğümüze karar vermek öyle kolay değil tabii ama dizideki değişimin yönü belli: Önce memleketi memleket yapanın ne olduğunu yerine koymak gerekiyor. “Meryem demiştin abla?” diye soran Meryem’e cevap vermek gerekiyor. Birbirimizi kurtaracak mıyız, yoksa Muzafferlerin insafına kalacağız?