ZAFER YÖRÜK* – 3 Kasım Salı günü ABD’nin birçok eyaletini birbiri ardına maviye boyayan “demokrat kasırga,” kibir abidesi Donald Trump’ı anda “topal ördek”e çevirmekle durulacağa benzemiyor. Sağ siyasetin uğradığı hezimetin, yakın zamanda Amerika’yı aşarak küresel akıma dönüşmesi kuvvetle muhtemel.
Ama kutlamalara başlamadan önce, İran’a niyet edilen “rejim değişikliği” hedefinin geri teperek saldırgan ülkelere kısmet olduğu yönündeki ironik yorumun eğlendirici olmakla birlikte abartılı olduğunu not etmek gerekiyor. Çünkü ne İsrail ne ABD seçimleri ülkelerde rejimi değiştirmedi. İsrail’ Netanyahu düşebilir; farklı koalisyon oluşabilir ama İsrail devletinin saldırgan siyasetinde köklü değişim beklemek hayalcilik. ABD’ ise seçmen, esas olarak Trump önderliğinde özellikle son iki yıldır gerçekleşmekte olan rejim değişikliğini durdurma umuduyla Demokratlara yöneldi.
Yeniden Fransız İhtilali ?
Sonuçta, 2026 Ekim Kasım aylarının bilançosu olarak ABD’nin Demokrat seçim fırtınası Brezilya seçim sonuçları birlikte okunduğunda, Amerika kıtasında Trump’ın ilk dönem başkanlığından yana devam eden sağa kayışın kırıldığı görülüyor. yeni rüzgârın okyanusu aşarak Avrupa siyasetine yansıması kaçınılmaz. Aslında bunun tersi, yani geçen 17 Ekim gününden yana Fransa’dan başlayıp kıta Avrupası üzerinde yayılan protesto atmosferinin ABD Brezilya seçim sonuçlarını etkilediği söylenebilir.
Fransa’ öğrenci protestoları olarak başlayan sosyal hareketlenme, işçi sendikalarının, sarı yelekler hareketinin dezavantajlı grupların katılımıyla büyüdü; kısa sürede İtalya, Belçika Almanya’ya sıçradı; ardından İspanya Portekiz’ büyük protesto eylemleri başladı. Balkanlarda Arnavutluk protestoları Sırbistan seçim sonuçları akım çerçevesi içinde değerlendiriliyor.
Protesto rüzgârı kadar güçlü esti ki Fransız basınında manşetler 1789 devrimi tarihinden alıntılarla dolarken İtalyan medyasında geçen hafta Bolşevik devrimine referansla kızıl puntolu “Octobre” başlıkları görüldü. Ana akımın sağ kanadında yer alan medya organlarıysa yağma şiddet sahneleriyle birlikte Filistin bayraklarını öne çıkararak protestoları cihatçılarla kriminallerin aşırı sol örgütlerin “intifada” girişimi olarak sundular. İslamcı ya ulusalcı olsun, ana akım Türk medyasının tüm organlarında şiddet sahnelerinin öne çıktığı görülüyor: “Avrupa çöküyor” mealinde saadet çığlıklarının hemen altında Bahçeli’nin iç kamuoyuna “sakın aklınıza şey gelmesin” uyarısı mutlaka vurgulanıyor. Türk hükümetinin, askeri nakliye uçağıyla Arnavutluk polisine toma takviyesi gönderdiği ise muhalif kayıtlara geçmiş bulunuyor.
‘Huzursuz Kış’, aşırı sağ ‘Halk Cephesi’
Avrupa ülkelerini, enerji kısıntısı, dijital sabotajlar, öğrenci eylemleri, genel grev kitlesel protestolar eşliğinde “huzursuz kış” bekliyor olabilir. Bunun seçim sandığında somut siyasi sonuçları olacaktır. Fransa’ önümüzdeki Nisan sonunda başkanlık seçimleri yapılacak. Geçtiğimiz cumartesi, “Boyun Eğmeyen Fransa” partisi başkanı Jean-Luc Mélenchon adaylığını açıkladı. Öğrenci eylemleri genel grevle birlikte popülerliği artan Mélenchon, Avrupa Birliği’nin “göçmen istilasının” Fransa’yı yok ettiği şeklindeki sağ popülist diskuru reddediyor.
Avrupa’ yükselmekte olan aşırı sağın ortak gündeminde, “küreselci teslimiyet” olarak nitelenen Avrupa Birliği projesine kurumlarına karşı “ulusalcı” muhalefet, göçmen karşıtlığı son yıllarda Ukrayna savaşında alınan konumun eleştirisi bulunuyor. On yıllardır müesses nizama başkaldırı bayrağını taşıyan politik diskur, İtalya’ iktidarda Fransa’ en güçlü iktidar adayı. Almanya’ geçtiğimiz Eylül ayında yapılan eyalet seçimlerinde aşırı sağcı AfD büyük atılım yaptı. İngiltere’ Reform UK, benzer yükseliş yaşıyor. İspanya’daysa ay sonu yapılacak erken seçimlerin aşırı sağcı Vox’u merkez sağla birlikte iktidara taşıması bekleniyor.
Avrupa genelinde sağ popülizmin yükselişi karşısında “müesses nizam”, merkez sağla solu birleştiren seçim ittifakları üzerinden ayakta kalabildi. Emanuel Macron’un 2017’ Fransız cumhurbaşkanı seçilmesi stratejiye dayanıyordu. Ama Macron, özellikle ekonomide her geçen yıl daha sağa kayan politikalar uyguladı. İlk dönemine “sarı yelekler” hareketinin hayat pahalılığı petrol fiyatlarına karşı protestoları, ikinci dönemine emeklilik yaşını yükseltme hamlesine karşı işçi eylemleri damgasını vurdu. Başkanlığının son yılı ise, 17 Ekim’ öğrencilerin başlattığı büyük protestolar işçi grevleriyle anılacağa benziyor.
Kamuoyu yoklamalarında aşırı sağcı Le Pen’in en güçlü rakibi olarak görünen Mélenchon’un Boyun Eğmeyen Fransa partisi, Macron etrafında ittifak denemesinin aşırı sağı durdurmak yerine güçlendirdiğine dikkat çekiyor. Kadim Fransız siyaset geleneği olan anti-faşist halk cephesinin artık müesses nizamı kurtarma değil demokratik değerleri sosyal adaleti koruma ilerletme perspektifiyle inşa edilmesi gerektiğini savunuyor. Merkez sol sağ partilerse, soğuk savaş devrinden kalma reflekslerle Le Pen’den çok Mélenchon’un önünü kesme, yani faşizme değil sosyalizme karşı mücadele telaşı içinde Macron muadili ortak aday bulmaya çalışıyor.
Üç tarz-ı siyaset
Fransa’ ortaya çıkan tablo, Avrupa kıtasında genel olarak dünyada Batı demokrasisi modelindeki siyasetin ürettiği üç akımı belirgin kılıyor: Aşırı sağ popülizm, statükocu merkez demokratik sosyalizm. Her üç akım toplumsal huzursuzluk yaşandığı teşhisinde birleşirken krizin nedenleri tedavi yöntemi noktalarında ayrışıyorlar.
Sağ popülizm, kriz toplumsal huzursuzluk ikliminden “aşırı liberal” ideolojilere dayalı “devletçi” siyasi sistemlerin sorumlu olduğu iddiasında, Milei Bolsonaro gibi Latin Amerika sağ popülistlerini içeren Trumpist zihniyetle benzeşiyor. Sosyal refahtaki düşüşün kaynağı olarak üçüncü dünyalı göçmenlerin “istilası” görülürken, Avrupa Birliği “yerli milli” siyaset, hukuk ekonomiye “yabancı müdahale” odağı olarak algılanıyor. Çözüm, müesses nizamın tasfiye edilerek yerine milliyetçi otoriter rejimlerin kurulması. Nazizm faşizm deneyimlerinin hafızasına sahip Avrupa kamuoyu, bugüne kadar otoriter sağ proje yerine sağ sol kanatlarıyla merkez siyasete şans vermeyi tercih.
Ama ekonomi siyasetin açmaza düştüğü noktada, merkezci siyaset kendini yeniden üretmekte zorlanıyor. Huzursuzluk kaynağının sağ popülizm “aşırı” sol arasındaki kutuplaşma olduğu iddiası temelinde müesses nizamın restorasyonu reçetesiyle siyaset yapmayı sürdürüyor.
ABD’ Demokrat Parti sol kanadının duruşuna benzer biçimde Fransa’ Mélenchon önderliğinde yükselmekte olan demokratik sosyalizm projesiyse, merkezci yönetimlerin neoliberal ekonomik politikalarıyla beslenen adaletsiz gelir dağılımının yarattığı toplumsal huzursuzluğun son yıllarda savaşların doğurduğu enerji güvenlik kriziyle tetiklendiği saptamasından yola çıkıyor. Merkezci siyasetin müesses nizam savunusuyla toplumu aşırı sağ popülizmin tuzağına ittiğini, buna karşı barışçı, demokratik sosyal adaletçi siyaset etrafında birleşme gereğini savunuyor.
“üç tarz-ı siyaset” Fransa’yla sınırlı değil. Brezilya’dan Hindistan’a, Türkiye’den İspanya’ya, İngiltere’den Macaristan’a dünyanın birçok ülkesinde siyasetin, üç tarz çerçevesinde yeniden-biçimlenmekte olduğu gözlenebilir.
Can Yücel’in “hava döndü” sözleriyle başlayan İşçi Marşı’nı, 3 Kasım 2026 tarihinden yana ne kadar mırıldansak azdır. ABD seçimleri, küresel değişim anı olarak siyasi tarihe geçecek gibi görünüyor. Bundan sonra rüzgârın nereden eseceği sorusunun cevabıysa kaderde değil sosyal mücadelelerde saklı: Yaklaşmakta olan “huzursuz kış”ın özellikle Fransa’yı nasıl bahara taşıdığını gördüğümüzde, umumi manzara netleşecek.
______________
* yeniyasamgazetesi10.
yazıya emoji tepki ver
😡0Kızgın🤣0Hahaha👍0dim.❤️0Muhteşem😢0Üzgün😮0İnanılmazÖnceki haberBritanya’ Geçen Hafta (9–15 Kasım)