2000’lerin ikinci yarısı, Yüzüklerin Efendisi Harry Potter’ın yakaladığı başarının ardından stüdyoların yeni fantastik evrenler arayışına girdiği hareketli dönemmiş. 2007 yapımı The Golden Compass (Altın Pusula) Philip Pullman’ın Karanlık Cevher (His Dark Materials) üçlemesini sinemaya uyarlayarak yola çıkan en iddialı işlerden. Yaklaşık 180 milyon dolarlık bütçesiyle dönem New Line Cinema’nın en pahalı projesi.

Filmin en güçlü en akılda kalıcı tarafı kesinlikle kurduğu dünya. Klasik orta çağ temalı fantastik yapımların aksine, burada tepeden tırnağa steampunk estetiğiyle örülmüş alternatif dünya. Viktorya dönemi mimarisinin pirinç dişliler, buharlı motorlar, devasa zeplinler mekanik icatlarla birleştiği retro-fütüristik atmosfer, filme çok özgün kimlik kazandırıyor. Karakterlerin yön bulmak için kullandığı mekanik “aletiometre”den (Altın Pusula) kuzey seferlerindeki hava araçlarına kadar her detay steampunk dokusunu besliyor. evreni asıl özel kılan unsur ise her insanın ruhunun dışavurumu olan hayvan dostları, yani “Cinler” (Daemons). Çocukluk döneminde duygularla birlikte sürekli şekil değiştiren, yetişkinlikte ise kişinin gerçek karakterini yansıtarak sabit forma bürünen canlılar sinemaya harika aktarılmış. İnsan cininin birbirinden belirli mesafeden fazla uzaklaşamaması birinin hissettiği acının diğerine doğrudan yansıması, hikayeye hem görsel hem duygusal derinlik katıyor.

Evrenin unutulmaz unsuru ise kuzeyde yaşayan, kendi zırhlarını döven krallıkları olan devasa zırhlı ayılar (Panserbjørne). Sürgün edilmiş ayı prensi Iorek Byrnison’ın (Ian McKellen’ın tok sesiyle) dahil olduğu sahneler ayılarla giriştiği dövüş sekansları filmin zirve noktalarından. Zaten film görsel işçiliğin hakkını vererek 2008 Oscar Ödülleri’nde En İyi Görsel Efekt ödülünü Transformers Karayip Korsanları: Dünyanın Sonu gibi güçlü rakiplerinin arasından sıyrılarak kazanmış.

Oyuncu kadrosuna baktığımızda karakterlerle neredeyse birebir örtüşen seçimler görüyoruz. Nicole Kidman, dışarıdan bakıldığında son derece zarif büyüleyici görünen ama altından tekinsiz enerji yayılan Bayan Coulter rolüne tam oturmuş; bizzat yazar Philip Pullman’ın rol için aklındaki isim olması boşuna değil. Lyra Belacqua rolündeki Dakota Blue Richards, binlerce aday arasından seçilen ilk oyunculuk deneyiminde karakterin inatçı meraklı ruhunu gayet doğal yansıtıyor. Daniel Craig (Lord Asriel), Eva Green (cadı kraliçesi Serafina Pekkala) Sam Elliott (havacı Lee Scoresby) yan rollerde hikayenin dünyasını inandırıcı kılan sağlam performanslar sunuyor.

İşin mutfağına senaryo tarafına geçtiğimizde ise filmin en büyük şanssızlığı, materyal stüdyo beklentileri arasındaki çatışma olmuş. Philip Pullman’ın kitapları aslında oldukça karanlık, felsefi sorgulamalar barındıran “Magisterium” adlı baskıcı kurum üzerinden otoriteyi dogmaları sertçe eleştiren metinler. Yönetmen Chris Weitz ise stüdyonun “her yaşa hitap eden macera filmi” beklentisi gişe kaygıları yüzünden kitabın keskin karanlık taraflarını epey yumuşatmak zorunda kalmış. Hatta çekilen bazı karanlık sahneler kurguda çıkarılmış, kitabın asıl sarsıcı finali ise devam filmine saklanmak üzere kesilmiş. müdahaleler, yaklaşık iki saatlik sürenin biraz aceleye getirilmiş gibi hissettirmesine bazı yan karakterlerin yüzeysel kalmasına yol açmış.

Tüm kamera arkası pürüzlerine rağmen The Golden Compass, temposu hiç düşmeyen, görsel dünyasıyla fantastik tür özlemini fazlasıyla gideren keyifli yapım. Tek gerçek hayal kırıklığı, tam hikaye asıl büyük olaylara paralel evrenler arası geçişlere bağlanacakken devam filmi gelecekmiş gibi bitmesi ama ABD gişesindeki beklentiler karşılanmadığı için (dünya genelinde 370 milyon doların üzerinde hasılat yapsa ) devam filmlerinin hiç çekilmemiş olması. Eğer filmi izleyip hikayenin kesilmemiş, karanlık tamamlanmış halini görmek isterseniz, 2019-2022 yılları arasında yayınlanan 3 sezonluk HBO BBC ortak yapımı His Dark Materials dizisine mutlaka göz atmalısınız.