Çinli araştırmacılar teknoloji şirketleri, ABD merkezli gelişmiş yapay zekâ modellerinin ürettiği yanıtları kullanarak yerli sistemlerini eğitmek için damıtma yöntemine daha fazla başvuruyor. Reuters’ın 300’den fazla akademik çalışma, patent, şirket açıklaması kamu belgesini incelemesi, uygulamanın akademik araştırmaların ötesine geçerek endüstriyel ölçekte yaygınlaştığını ortaya koyuyor. Pekin yönetimi, daha düşük maliyetli yapay zekâ sistemlerini sanayiye yaymayı hedeflerken ABD’nin gelişmiş çiplere yönelik ihracat kısıtlamaları karşısında yerli modellerin yeteneklerini artırmaya çalışıyor.

Yapay Zekâ Damıtma Yöntemi Çin’ Endüstriyel Kullanıma Geçiyor

Yapay zekâ damıtma (distillation), güçlü öğretmen modelin ürettiği yanıtların veya görev çözüm örneklerinin daha küçük öğrenci modeli eğitmek için kullanılmasına dayanıyor. Geliştiriciler, gelişmiş sistemden aldıkları yanıtları veri setlerine dönüştürerek daha düşük hesaplama gücü gerektiren modellerin belirli beceriler kazanmasını sağlayabiliyor. yöntem, özellikle gelişmiş işlemcilere erişimi sınırlı olan ekiplerin eğitim maliyetlerini azaltmasına yardımcı oluyor.

Reuters’ın incelediği belgeler, Çin’deki uygulamaların yalnızca araştırma laboratuvarlarıyla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Akademik çalışmalar, patent başvuruları, şirket belgeleri, işe alım ilanları hükümet açıklamaları, yerli geliştiricilerin ABD modellerini soru yanıtlamak, yazılım kodu üretmek karmaşık problemlere çözüm bulmak için kullandığını ortaya koyuyor. Bazı şirketler, süreci otomatikleştiren yazılımlar geliştirirken uzman çalışanlar küçük modellerin eğitiminde kullanılacak örnekleri hazırlıyor.

Çinli geliştiriciler açısından yöntemin temel avantajı, pahalı yapay zekâ sorgusundan tekrar tekrar yararlanabilmek. Eski Alibaba mühendisine göre gelişmiş Amerikan modeli, zor soruya kez yanıt verdikten sonra yanıt eğitim verisi olarak saklanabiliyor. Çinli ekipler, elde ettikleri örnekleri yerli modellere aktararak aynı soruları gelişmiş yabancı sistemlere yeniden yöneltme ihtiyacını azaltabiliyor.

Damıtma yöntemi, gelişmiş modelin bütün yeteneklerini eksiksiz biçimde kopyalamıyor. Ayrıca güçlü işlemcilere yüksek hesaplama kapasitesine duyulan ihtiyacı tamamen ortadan kaldırmıyor. Buna rağmen geliştiriciler, belirli görevlerde işe yarayan becerileri daha küçük işletme maliyeti düşük sistemlere aktarabiliyor. Böylece Çinli şirketler, Amerikan teknolojisine bağımlılıklarını bazı alanlarda azaltma fırsatı elde ediyor.

Çin’deki akademik çalışmalar, ABD merkezli modellerin yerli yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesinde nasıl kullanıldığını somut örneklerle ortaya koyuyor. Şanghay Jiao Tong Üniversitesi araştırmacıları, Kasım 2024 tarihli çalışmalarında OpenAI’ın o1 modelinden yaklaşık 5.000 yanıt seçtiklerini açıkladı. Araştırmacılar, yanıtları GPT-4o mini aracılığıyla çevirdi Alibaba’nın Qwen2.5-72B modelini geliştirmek üzere 10.750 çift dilli eğitim örneği hazırladı.

Alibaba araştırmacıları, Nisan 2025’te yayınlanan başka çalışmada daha sistematik yöntem tarif. GPT-4 GPT-4o modellerinden Çince dışındaki dillerde eğitim materyali üretmek için yararlandı. Araştırmacılar, elde edilen yanıtları iyileştirip puanladıktan sonra daha küçük Qwen modellerinin eğitiminde kullandı. yaklaşım, yabancı dil yeteneklerinin yerli modellere aktarılmasını hedefledi.

Şanghay Jiao Tong Üniversitesi Çinli yemek teslimat şirketi Meituan araştırmacıları Şubat 2026 tarihli çalışmalarında GPT-4o’dan yararlandı. programlama problemlerinde birlikte çalışan yapay zekâ ajanlarının görevlerini koordine edebilmesi için modelden planlar üretti. Hazırlanan örnekler, daha küçük modelin birden fazla ajanın yürüttüğü işleri organize etme becerisini geliştirmek amacıyla kullanıldı.

Araştırmacılar, damıtma yönteminin aşırı kullanımının özgün yenilikçiliği zayıflatabileceği konusunda uyarıda bulundu. Şanghay Jiao Tong Üniversitesi araştırmacılarının 2024 tarihli çalışması, yerli geliştiricilerin sürekli olarak daha gelişmiş yabancı modellerden alınan örneklere dayanmasının teknoloji üretiminde bağımlılık yaratabileceğini belirtti. yaklaşım, Çinli şirketlerin kendi araştırma model geliştirme çalışmalarını güçlendirme hedefiyle çelişebiliyor.

Damıtma yöntemi, iki ülke arasındaki teknoloji rekabetinde yeni anlaşmazlık başlığına dönüştü. ABD’li yetkililer, eylül ayında Çinli şirketleri Amerikan yapay zekâ modellerini endüstriyel ölçekte hedefli biçimde damıtmakla açıkça suçladı. Washington yönetimi, gelişmiş ABD modellerinin çıktılarının sistematik biçimde toplanmasının fikrî mülkiyet haklarını ihlal edebileceğini savunuyor.

ABD Ticaret Bakanlığı yetkilileri, temmuz ayında Chengdu’ Çinli düzenleyicilerle gerçekleştirdikleri görüşmelerde konuyu gündeme taşıdı. Görüşmelere aşina üç Amerikan tarafının gelişmiş yapay zekâ modellerinden çıktı toplayan geliştiriciler konusunda endişelerini ilettiğini aktardı. ABD’li yetkililer, bazı faaliyetlerin fikrî mülkiyet hırsızlığı kapsamına girebileceği uyarısında bulundu.

Görüşmelerde Çinli yetkililer ise damıtmanın standart yapay zekâ geliştirme tekniği olduğunu savundu. ABD’li yetkiliye göre Pekin temsilcileri, faaliyetlerin fikrî mülkiyet hırsızlığı oluşturduğu durumlarda müdahaleye açık olduklarını belirtti ancak somut taahhüt vermedi. Çin Siber Uzay İdaresi, Reuters’ın konuya ilişkin yorum talebini yanıtsız bıraktı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 23 Temmuz’ sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, gizli endüstriyel ölçekte yürütülen damıtma faaliyetlerinin fikrî mülkiyet hırsızlığı sınırını aşması halinde yaptırımların Varlık Listesi’ne (Entity List) eklemelerin gündeme gelebileceğini söyledi. Washington, pazartesi günü Nvidia gibi şirketlerin gelişmiş çiplerine Çin’in erişimini daha sınırlandıracağını açıkladı.

OpenAI Anthropic gibi Amerikan yapay zekâ şirketleri modellerinin kullanım koşullarında rakip sistemlerin geliştirilmesine yönelik kısıtlamalar uyguluyor. OpenAI, belirli istisnalar dışında model çıktılarının rakip modelleri geliştirmek için kullanılmasını yasaklıyor. Anthropic izinsiz biçimde rakip sistemlerin eğitilmesine yönelik benzer sınırlamalar getiriyor. kurallar, damıtma yönteminin teknik kullanımından ayrı olarak şirketlerin hizmet koşulları fikrî mülkiyet hakları üzerinden tartışılmasına yol açıyor.

Çin hükümetinin politikaları, damıtma yöntemini ülkenin daha geniş yapay zekâ stratejisinin parçası olarak ele alıyor. Ocak ayında sekiz Çin devlet kurumu tarafından yayınlanan ulusal Yapay Zekâ + Üretim politika paketi, endüstriyel uygulamalar için model eğitimi, ince ayar damıtma süreçlerini destekleyen yönlendirmeler içeriyor. Şanghay Shenzhen yönetimleri hesaplama ihtiyacını azaltan tekniklerin kullanımını teşvik ediyor.

Pekin’in hedefi, daha küçük düşük maliyetli yapay zekâ modellerini ülkenin geniş üretim sektörüne yaymak. yaklaşım, gelişmiş çiplere erişimde yaşanan kısıtlamalar karşısında daha az donanım kaynağıyla çalışabilen sistemlerin önemini artırıyor. Fabrikalarda, lojistik süreçlerinde farklı endüstriyel uygulamalarda kullanılabilecek modellerin yaygınlaşması, Çin’in yapay zekâ yatırımlarını daha geniş ekonomik alana taşıyabilir.

Ancak damıtmanın yaygınlaşması, Çinli şirketler açısından düzenleyici belirsizlikleri beraberinde getiriyor. Çinli yapay zekâ geliştiricilerinin son aylarda Sanayi Bilgi Teknolojileri Bakanlığından yabancı modellerin olağan kullanımı eğitim amacıyla organize biçimde çıktı toplanması arasındaki sınırlar hakkında yönlendirme istediği bildirildi. Bakanlık, Reuters’ın yorum talebine yanıt vermedi.

ABD’nin çip ihracatına yönelik yeni kısıtlamaları Çin’in yerli yapay zekâ kapasitesini geliştirme çabaları, iki ülke arasındaki rekabeti donanımın ötesine taşıyor. 18-19 Kasım tarihlerinde Shenzhen’ düzenlenmesi beklenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinde Donald Trump Şi Cinping’in araya gelmesi öngörülüyor. Amerikan modellerinden elde edilen eğitim verilerinin kullanımı, zirve öncesinde teknoloji politikaları fikrî mülkiyet tartışmalarının önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.