Küresel iklim diplomasisinin 31. buluşması olan COP31, Antalya’ toplanırken gezegen, tarihinin en yakıcı ekolojik, toplumsal politik kırılma noktalarından biriyle karşı karşıya. Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) açıkladığı veriler, 2015-2025 döneminin ölçümlerin başladığı tarihten yana kaydedilen en sıcak 11 yılı kapsadığını ortaya koyuyor.
2025 yılı itibarıyla küresel ortalama sıcaklık, 1850-1900 dönemini esas alan sanayi öncesi referans seviyesinin 1,43 derece üzerine çıkmış durumda. Okyanuslarda ısının rekor düzeylere ulaşması, buzulların hızla gerilemesi, aşırı sıcak hava dalgalarının yıkıcı doğa olaylarının gündelik yaşamın parçası hâline gelmesi, krizin ulaştığı boyutları gözler önüne seriyor.
koşullarda iklim krizi, artık geleceğe ilişkin soyut varoluş tartışması ya teknik çevre mühendisliği meselesi olarak ele alınamaz boyutta. Aksine, kaynağı, tarihsel birikimi yıkıcı sonuçlarının toplum kesimleri arasında eşitsiz dağılımı bakımından doğrudan politik ekonomik bölüşüm mücadelesi. Daha açık ifadeyle kriz, mevcut sermaye birikim rejiminin ürettiği sistemik şiddetin gezegen ölçeğindeki tezahürü.
İklim politikalarına yön veren ana akım yaklaşımlar neoliberal küreselleşme düzeni, gezegenin karşı karşıya olduğu büyük yıkımı ısrarla homojen “insanlık suçu” anlatısı içine yerleştiriyor. İnsan türünün doğası gereği doyumsuz olduğu, aşırı tükettiği ekosistemleri tahrip ettiği yönündeki ahlakçı söylem, krizin asıl faillerini görünmez kılarken sorumluluğu toplumun farklı sınıfları arasında eşit biçimde dağıtma işlevi görüyor. Oysa Bangladeş’in kentsel çeperlerinde güvencesiz koşullarda yaşam mücadelesi veren tekstil işçisiyle özel jetleriyle uluslararası zirveler arasında mekik dokuyan sermaye elitlerini aynı “insanlık” parantezine almak, yalnızca analitik açıdan yetersiz yaklaşım değil; aynı zamanda politik olarak egemen düzenin sorumluluktan kaçmasına hizmet ediyor.
Nepal’ yaşanan 1500’den fazla insanın hayatını kaybetmesine yol açtığı belirtilen buzul çökmesi ya Avrupa kentlerini etkisi altına alan ölümcül sıcak hava dalgaları, yalnızca münferit doğa olayları olarak açıklanamaz. Bunlar; fosil yakıt hegemonyasını sürdürmekte ısrar eden, kamusal altyapıyı güçlendirmek yerine özel sermaye birikimini önceleyen ekolojik yıkımı ekonomik kazanca dönüştüren sistemik tercihlerin sonuçları.
Başka deyişle yaşanan felaketler, doğanın kendi başına işleyen kaçınılmaz süreçlerinden ibaret değil, siyasal ekonomik kararların belirlediği düzenin doğrudan sonuçları. Zirve salonlarında iddialı iklim hedefleri açıklanırken sahadaki gerçeklik, küresel nüfusun büyük bölümünün yaşam alanlarının nasıl daraltıldığını, geçim kaynaklarının nasıl yok edildiğini ekolojik yıkımın bedelini en ağır biçimde yine en kırılgan kesimlerin ödediğini gösteriyor.
Ev sahibi ülkelerin her yıl kendilerini aklamalarına fırsat verilmesi müzakere masalarının sanayi lobicileriyle dolu olması her yıl tekrarlanan ikiyüzlülüktür. Siyasi ekonomik sistemlerimiz insan doğasıyla uyumsuz hâle gelmiştir.
—Greta Thunberg
İklim aktivisti Greta Thunberg’in Antalya’ya gelişi sırasında dile getirdiği sözler, zirve koridorlarında sergilenen diplomatik söylem gezegenin sahadaki gerçekliği arasındaki derin uçurumu gözler önüne seriyor.
Küresel çevre diplomasisi, yandan iklim krizine karşı ortak mücadele iddiasını öne çıkarırken yandan fosil yakıt endüstrisinin finans kapitalin etkisinden bağımsız hareket edemiyor.
ikiyüzlülüğün nasıl işlediğini anlayabilmek için yalnızca zirve salonlarında açıklanan hedeflere diplomatik metinlere bakmak yeterli değil. hedeflerin hangi güç ilişkileri içinde belirlendiği, karar alma süreçlerinin kimlerin etkisi altında şekillendiği fosil yakıt endüstrisinin lobicilik ağları aracılığıyla müzakerelere nasıl nüfuz ettiğine bakmak gerekiyor. COP31’in Antalya’ yarattığı görünürlüğün ardındaki ilişkileri çözümlemek, iklim krizinin neden yalnızca çevresel değil, aynı zamanda sınıfsal politik mücadele alanı olduğunu ortaya koymak açısından belirleyici önem taşıyor.
15 Kasım 2025 tarihinde Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenen COP30 BM İklim Konferansı’nın yarı noktasında gerçekleşen “Büyük Halk Yürüyüşü”nde, Göstericiler, fosil yakıtlardan çıkış çağrısı yapmak amacıyla “COAL” (Kömür), “OIL” (Petrol) “GÁS” (Gaz) yazılı maket tabutlar taşıyor.orjinalhaber | AILobiciler, Özel Jetler Çıkar Çatışmaları
Uluslararası iklim zirveleri, gezegeni ekolojik felakete sürükleyen başlıca aktörlerin greenwashing (yeşil badana) stratejileriyle kendilerini akladıkları, aynı zamanda yeni pazar alanları yatırım fırsatları aradıkları devasa ticari panayırlara dönüşmüş durumda.
COP31’e kayıt yaptıran 92 binden fazla delege arasında, iklim krizini derinleştiren sanayi finans lobilerinin ağırlığı göz ardı edilemeyecek boyutlara ulaşmış durumda.
Kick Big Polluters Out! (Büyük Kirleticileri Dışarı Atın!) koalisyonunun yayımladığı kapsamlı veriler, iklim eylemlerini engelleme veya fosil yakıt çıkarlarını koruma siciline sahip 103 ayrı grubun zirvede aktif olarak temsil edildiğini ortaya koyuyor. grupların faaliyet alanlarına göre dağılımı, iklim krizinin ardındaki sermaye bloklarını görünür kılıyor: 60 fosil yakıt şirketi kuruluşu, fosil yakıt projelerini finanse eden 16 büyük finans kuruluşu, endüstriyel tarım gıda sisteminde etkin altı büyük şirket, üç büyük teknoloji şirketi farklı sektörleri temsil eden 20 lobicilik organizasyonu, iklim müzakerelerinin çevresinde güçlü nüfuz alanı oluşturuyor.
Hâl GidişCOP30 Belém Zirvesi: Küçük adımlar, büyük çatlaklarYazıyı okuZirvedeki temsil eşitsizliği, küresel iklim adaleti arayışının uluslararası diplomasinin yapısal engellerine nasıl takıldığını hem sayısal hem niteliksel açıdan gözler önüne seriyor. Fosil yakıt şirketlerine karbon piyasaları üzerinden meşruiyet kazandırmakla eleştirilen Uluslararası Emisyon Ticareti Derneği (IETA), 29 kişilik heyetiyle zirve koridorlarında dikkat çekici ağırlık sergiliyor. ExxonMobil 13, Fransa merkezli TotalEnergies ise beş delegeyle temsil edilirken, fosil yakıt projelerinin finansmanındaki rolüyle eleştirilen BlackRock beş kişilik heyetle zirvede yer alıyor. Kurumsal nüfuzun boyutu, şirket yöneticilerinin devlet delegasyonları içinde konumlandırılmasıyla daha belirginleşiyor. ExxonMobil Üst Yöneticisi (CEO) Darren Woods, ABD Ticaret Odası heyeti bünyesinde; BlackRock yöneticileri ise Fransa ulusal heyeti çatısı altında resmî devlet delegesi statüsüyle zirve salonlarına erişim sağlıyor.
Buna karşılık, iklim krizinin en ağır sonuçlarıyla yüzleşen buzul erimesi çöküşlerinin yarattığı insani ekolojik yıkımı yaşayan Nepal gibi kırılgan ülkelerin ulusal heyetleri, fosil yakıt bağlantılı grupların temsil gücünün yalnızca altıda biri düzeyinde kalıyor. Üstelik eşitsizlik yalnızca temsil edilen kişi sayısıyla sınırlı değil. Son beş yılda fosil yakıt projelerine 2,2 trilyon dolardan fazla finansman sağladığı belirtilen JPMorgan Chase, Citigroup, Bank of America, Barclays, BNP Paribas, HSBC Mitsubishi UFJ Financial gibi 30 büyük bankanın üst düzey yöneticileri, yeşil finansman panellerde söz alırken iklim krizinin en ağır sonuçlarını yaşayan gelişmekte olan ülkelerin temsilcileri karar alma süreçlerinin kıyısına itiliyor.
Böylece iklim müzakereleri, krizin yükünü taşıyanlarla krizden ekonomik kazanç sağlayanların eşit koşullarda buluştuğu platform olmaktan uzaklaşıyor. Masanın tarafında iklim adaleti yaşam hakkı için mücadele edenler, tarafında ise mevcut ekonomik düzenin devamlılığından çıkar sağlayanlar bulunuyor.
Zirvenin sınıfsal çelişkisi, yalnızca müzakere masalarının etrafındaki delege dağılımında değil, zirveye ulaşım biçimlerinde katılımcı elitlerin yaşam tarzlarında kendisini gösteriyor. Oxfam tarafından yayımlanan analize göre, zirvenin başlangıcından yana Antalya Havalimanı’na 94 özel jet uçuşu gerçekleşti. sayı, kentin olağan haftalık özel jet trafiğinin 23 katına karşılık geliyor.
Almanak 20252025’te çevresel felakete adım daha yaklaştıkYazıyı okuBirleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kuralları uyarınca ulusal hükümetlerin delegelerini belirleme konusunda sahip olduğu geniş yeterince denetlenmeyen yetki, şirket yöneticilerinin “Taraf” delegesi statüsüyle zirve salonlarına girmesinin önünü açıyor. Temsilcilerin yaklaşık yüzde 20’sinin hangi kurum adına katıldığını ücretlerini hangi kuruluşlardan aldığını açıklamadığı şeffaflıktan uzak yapıya yönelik eleştiriler giderek artıyor.
ABD Senatörü Sheldon Whitehouse ise soruna karşılık, zirveye katılım sürecinde kapsamlı şeffaflık mekanizması oluşturulmasını öneriyor. Whitehouse’un önerisine göre, akreditasyon kapsamında rozet alacak her kurum kişi, geçmişte iklim politikaları alanında kimleri hangi miktarlarda finanse ettiğini, hangi lobicilik faaliyetlerini yürüttüğünü açıkça beyan etmek zorunda olmalı.
Fosil yakıtlar dinozorların yolundan gitmeli ama kendiliğinden olmayacak. Dinozorların lobisi yoktu ama fosil yakıtların. Stratejileri son derece basit: Bilimi çarpıt, politikayı geciktir, eylemi geciktir, sorumluluğu geciktir.
—António Guterres
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres’in görev süresinin sonuna yaklaşırken katıldığı COP zirvesinde dile getirdiği sözler, fosil yakıt endüstrisinin iklim politikaları üzerindeki etkisini çarpıcı biçimde özetliyor. Bilimsel uyarıların etkisizleştirilmesi, bağlayıcı kararların geciktirilmesi dönüşüm maliyetlerinin toplumun geniş kesimlerine yüklenmesi, stratejinin birbirini tamamlayan ayaklarını oluşturuyor.
COP31’ karşı karşıya olduğumuz temel sorun, yalnızca kimin müzakere masasında oturduğu değil, masanın hangi ekonomik çıkarlar adına kurulduğu. İklim krizini yaratanlarla çözümün koşullarını belirleyenlerin aynı güç odaklarında buluştuğu düzende, gerçek ekolojik dönüşümün mümkün olup olmadığı sorusu giderek daha yakıcı hâl alıyor.
Doğa GıdaYenilenebilir enerjide rekor büyüme: Dünya için hâlâ umut var ?Yazıyı okuKarbon eşitsizliği mülkiyet meselesi
İklim krizine ilişkin egemen liberal yaklaşım, sorunu çoğu zaman “tüm insanlığın ortak tüketim çılgınlığı” olarak tanımlayarak mülkiyet ilişkilerini, üretim biçimlerini sermaye birikiminin işleyişini tartışma alanının dışında tutuyor. Böylece krizin sorumluluğu, toplumsal sınıflar arasındaki derin farklılıklar göz ardı edilerek bütün insanlığa eşit biçimde dağıtılıyor.
Oysa iklim krizinin ortaya çıkış nedenleri, tarihsel gelişimi yıkıcı sonuçları, meselenin yalnızca tüketim alışkanlıklarıyla açıklanamayacağını gösteriyor. aynı zamanda üretim araçlarının mülkiyeti, kaynakların kontrolü toplumsal zenginliğin bölüşümüyle doğrudan bağlantılı sınıfsal eşitsizlik sorunu. Ekonomist Lucas Chancel’ın küresel karbon eşitsizliği üzerine gerçekleştirdiği ampirik çalışma sera gazı emisyonlarından kaynaklanan sorumluluğun toplumsal kesimler arasında ne denli adaletsiz dağıldığını çarpıcı verilerle ortaya koyuyor.
Chancel’ın çalışmasında yer alan verilere göre, dünya nüfusunun en zengin yüzde 10’luk kesimi küresel emisyonların yüzde 48’inden sorumluyken, en yoksul yüzde 50’lik kesimin toplam emisyonlardaki payı yalnızca yüzde 11,5 düzeyinde kalıyor. Gelir servet piramidinin en tepesinde yer alan küresel nüfusun en zengin yüzde 1’inin kişi başına düşen emisyon miktarı ise en yoksul yüzde 50’nin kişi başına düşen emisyonunun tam 70 katına ulaşıyor. tablo, iklim krizini ayrım gözetmeyen ortak “insanlık sorunu” olarak sunan söylemlerin ne denli eksik olduğunu açıkça gösteriyor. Çünkü emisyonların kaynağı kadar, emisyonlardan ekonomik kazanç sağlayanlar sonuçlarına katlanmak zorunda kalanlar arasındaki uçurum krizin temel unsurunu oluşturuyor.
Doğa Gıda‘Emisyon hedefini çoktan kaçırdık, rotamız değişmezse sonumuz yıkım’Yazıyı okuİklim krizinin sorumluluğunu yalnızca bireysel tüketim tercihlerine indirgemek, üretim yatırım kararları üzerindeki ekonomik iktidarı görünmez kılmaktadır. Ana akım iklim politikaları topluma “ışıkları kapatın”, “daha az duş alın”, “plastik poşet kullanmayın” veya “et tüketiminizi azaltın” gibi çağrılar yaparken, üretim süreçlerini yatırım önceliklerini belirleyen mülkiyet yapısını çoğu zaman sorgulama dışında bırakıyor. Böylece sistemin yarattığı yapısal sorunlar, bireylerin gündelik davranışlarına ilişkin ahlak sorumluluk meselesine dönüştürülüyor.
Oysa bireylerin tüketim tercihleri, çoğu zaman içinde yaşadıkları ekonomik mekânsal koşullar tarafından belirleniyor. İnsanların önüne konulan seçenekler, büyük ölçüde kendi denetimleri dışında alınan yatırım kararları kamusal planlama tercihleriyle şekilleniyor.
İklim krizinin sınıfsal anatomisi, yalnızca emisyonların kimler tarafından üretildiğinde değil, ekolojik yıkımın gündelik yaşamda nasıl deneyimlendiğinde ortaya çıkıyor. Aşırı sıcaklıklar meteorolojik açıdan geniş coğrafyaları etkileyen ortak olgu olsa koşullara maruz kalan insanların korunma imkânları risk düzeyleri aynı değil.
Doğa GıdaCNN’den ilginç deney: Plastikler bizi ne kadar zehirliyor?Yazıyı okuİklim değişikliği, zaten var olan sınıfsal uçurumları daha derinleştiren; toplumsal adaletsizlikleri büyüten, geçim kaynaklarını aşındıran mülksüzleşme süreçlerini hızlandıran çarpan etkisi yaratıyor. Krizin sonuçları herkesi etkiliyor olsa sonuçlara karşı koyabilme kapasitesi, toplumsal sınıfların sahip olduğu ekonomik siyasal imkânlara göre keskin biçimde farklılaşıyor.
Gezegen ölmedi, öldürülüyor. bunu kimin yaptığını biliyoruz… Gezegeni küresel çoğunluğu, şanslı azınlığın hayal edilemez kârlar elde etmesi jeopolitik gücünü koruması için sürekli feda etmek yerine insanları korumak için harekete geçmeliyiz.
—Greta Thunberg
Greta Thunberg’in sözleri, iklim krizinin yalnızca doğanın dengesini yitirmesiyle açıklanamayacağını; ekonomik çıkarlar, sermaye birikimi jeopolitik güç ilişkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Buradaki temel mesele, gezegenin kaynaklarının hangi üretim tüketim ilişkileri içinde kullanıldığı kadar, kullanımın yarattığı kazançların kimler tarafından elde edildiği yıkıcı sonuçların kimlerin yaşamına yüklendiğidir.
eşitsizliğin sahadaki en somut sonuçları ise yaşam alanlarından koparılan toplulukların mücadelesinde, ekolojik yıkıma karşı gelişen toplumsal direnişlerde hukuk sistemlerinin sermaye karşısındaki tutumunda kendisini gösteriyor.
Mülksüzleştirme, zorunlu göç yaşam alanlarının tahribi, iklim krizinin yalnızca çevresel değil, doğrudan toplumsal siyasal sonuçlar üreten süreç olduğunu ortaya koyuyor. Krizin politik anatomisini bütünlüklü biçimde anlayabilmek için artık yalnızca emisyon tablolarına değil, emisyonları üreten ekonomik ilişkilere, yıkımın bedelini ödeyen topluluklara sermayenin karşısında şekillenen direniş biçimlerine bakmak gerekiyor.
Yerli Halkların Direnişi Gizli Mahkemeler
Uluslararası iklim zirvelerinin steril diplomatik dili yeşil badana söylemlerinin ardında, iklim krizinin gelişmekte olan ülkeler, yerel topluluklar yerli halklar üzerindeki doğrudan yaşamsal etkileri giderek daha görünür hâle geliyor. Müzakere salonlarında sürdürülen diplomatik pazarlıkların karşısında, yaşam alanlarını, kültürel miraslarını doğal kaynaklarını korumak için mücadele eden toplulukların somut gerçekliği bulunuyor.
Avustralya’daki Gudanji Wakaya halklarının geleneksel toprak sahiplerinden Rikki Dank‘ın aralarında bulunduğu 10 Avustralya yurttaşının Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi‘ne taşıdığı Hard Truths davası, mücadelenin uluslararası hukuk alanındaki önemli örneklerinden. Haziran 2026’ yapılan başvuru, dünyanın önde gelen kömür sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatçılarından Avustralya’nın, kömür gaz projelerini desteklemeyi sürdürerek yurttaşlarının temel insan haklarını ihlal ettiğini ileri sürüyor. Başvuru sahipleri, fosil yakıtların çıkarılması ihracatının iklim krizini derinleştirdiğini; bunun yaşam, aile, konut yerli halkların kültürel hakları üzerinde doğrudan tehdit oluşturduğunu savunuyor.
Doğa GıdaDünyanın kurtuluşu için çözüm kızıl-yeşil ittifakYazıyı okuBurada söz konusu olan yalnızca çevre kirliliği veya doğal kaynakların tahribi değil; yerli halkların toprakla, suyla, atalarıyla kültürel kimlikleriyle kurdukları tarihsel ilişkinin koparılmasıdır. Dolayısıyla Hard Truths davası, iklim krizinin insan hakları boyutunu uluslararası hukukun gündemine taşırken aynı zamanda yerli halkların yaşam alanları üzerindeki egemenlik kendi geleceklerini belirleme mücadelesini görünür kılıyor.
İklim yıkımının çarpıcı örneği, 26 Ağustos 2026’ Nepal’ yaşanan felaketle ortaya çıktı. Nepal-Çin sınırına yakın Langtang Lirung çevresinde yüksek irtifadaki buz kaya kütlesinin kopmasıyla başlayan süreç, Bhote Koshi Trishuli nehir havzalarında devasa sel moloz akışlarına yol. Nepal hükümetinin COP31 kapsamında tığı verilere göre 1400’den fazla insan hayatını kaybetti, 5 bin’den fazla kişi ise kayıp olarak kayıtlara geçti.
Nepal Tarım, Orman Çevre Bakanı Gita Chaudhary‘nin “dağ tsunamisi” olarak tanımladığı felaket, küresel ısınmanın Himalayalar gibi kırılgan dağ ekosistemlerinde yaratabileceği yıkımın boyutlarını gözler önüne seriyor. Üstelik yıkımın etkileri Nepal sınırlarını aşan coğrafyayı ilgilendiriyor. Himalayalar’daki buzulların kar örtüsünün beslediği nehir sistemleri, yaklaşık 2 milyar insanın su güvenliği açısından hayati önem taşıyor.
Nepal milletvekili Sagar Dhakal‘ın felaketin ardından enkaz altındaki insanları kendi elleriyle kurtarmak zorunda kaldığını anlatması, istatistiklerin ardındaki insani trajediyi daha görünür kılıyor. Küresel sera gazı emisyonlarına katkısı son derece sınırlı olan Nepal, iklim krizinin en ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kalan ülkelerden. durum, iklim adaletsizliğinin en çarpıcı örneklerinden birini oluşturuyor: Krizin ortaya çıkmasında tarihsel sorumluluğu en düşük ülkeler, çoğu zaman yıkımın en ağır ekonomik insani bedelini ödemek zorunda kalıyor.
Zirve salonlarında gerçekleri dile getirenler arasında Kanada’dan katılan sivil toplum temsilcileri bulunuyor. Ruanda Demokratik Kongo Cumhuriyeti kökenli mülteci aileden gelen Kanada’ yaşayan iklim aktivisti Celine Isimbi, Kanada Başbakanı Mark Carney‘nin zirveye katılmamasını eleştirirken, zirvede hazır bulunan liderlerin sahada yıkımla mücadele eden toplulukların ihtiyaçlarına karşılık vermediğini vurguluyor.
Doğa Gıda‘Biyoçeşitliliği koruma işi evden başlıyor’Yazıyı okuIsimbi, liderlerin zirveye katılmasının tek başına anlam taşımadığını, asıl meselenin felaketlerin ortasında yaşam mücadelesi veren insanlara somut destek sağlanması olduğunu belirtiyor ekliyor:
Aileler enkaz altındayken, insanlar sel sularından kurtarılmayı beklerken liderlerin zirvede boy göstermesinin hiçbir anlamı. Çünkü söylediklerini hayata geçirecek, insanların maddi ihtiyaçlarını karşılayacak somut kaynakları ortaya koymuyorlar.
İklim krizinin yarattığı yıkımla mücadele için kamu bütçelerinin uluslararası finansman mekanizmalarının seferber edilmesi gerekirken, uluslararası ticaret yatırım anlaşmalarına yerleştirilmiş Yatırımcı-Devlet Uyuşmazlık Çözümü (ISDS) mekanizmaları devletlerin çevre politikaları üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Şirketlere, yatırımlarının kamu politikaları nedeniyle zarar gördüğünü ileri sürerek devletlerden uluslararası tahkim yoluyla tazminat talep etme imkânı tanıyan sistem, özellikle fosil yakıt sektöründe tartışmalı güç aracına dönüşüyor.
PowerShift, Global Justice Now Avrupa Ticaret Adaleti Koalisyonu’nun Birleşmiş Milletler verilerine dayanarak hazırladığı araştırmaya göre, fosil yakıt bağlantılı şirketlerin devletlerden talep ettiği tazminatların toplamı en az 443 milyar dolara ulaşmış durumda. Aynı araştırma, fosil yakıt yatırımcılarına uluslararası tahkim mekanizmaları aracılığıyla toplam 86 milyar dolar tazminat ödenmesine hükmedildiğini yatırımcıların tüm ISDS kararları kapsamında verilen tazminatların yaklaşık yüzde 70’ini aldığını ortaya koyuyor.
Doğa GıdaBu kasabada çöp yok! Kamikatsu’nun sırrı ne?Yazıyı okuEleştirmenlerin chilling effect olarak tanımladığı caydırıcı etki, devletleri henüz tahkim davası sonuçlanmadan bile çevre politikalarını yumuşatmaya, ertelemeye veya belirli düzenlemelerden vazgeçmeye itebiliyor. Böylece kamusal kaynakların iklim krizinin yarattığı yıkımı onarmak toplumsal ihtiyaçları karşılamak için kullanılması gerekirken, önemli bölümü şirketlerin tazminat taleplerine uzun süren hukuki mücadelelere ayrılma riskiyle karşı karşıya kalıyor.
Başbakanımız artık konuşmayı bırakmalı topraklarımızda hidrolik kırmaya, suyumuzun kutsal alanlarımızın kirletilmesine karşı çıkan insanları dinlemeye başlamalı. Kömür, petrol gaz ihracatına hayır diyen halkın sesine kulak vermeli.
—Rikki Dank
Gudanji Wakaya halklarının geleneksel toprak sahiplerinden Rikki Dank‘ın Avustralya Başbakanı Anthony Albanese‘ye yönelttiği çağrı, yerli halkların mülksüzleştirilme tehdidi altındaki toplulukların mücadelesini iklim diplomasisinin merkezine taşıyor. Dank’ın sözleri, iklim krizinin yalnızca emisyon hedefleri, karbon piyasaları veya uluslararası finansman taahhütleri üzerinden tartışılamayacağını hatırlatıyor.
Jeopolitik Çatlaklar
COP31, küresel liderlik krizinin, derinleşen jeopolitik gerilimlerin uluslararası sanayi rekabetinin gölgesinde ilerliyor. İklim krizinin ulaştığı boyutlara ilişkin bilimsel uyarılar giderek daha ağır tablo ortaya koyarken, siyasi iradenin uyarıları somut bağlayıcı politikalara dönüştürmekteki yetersizliği belirginleşiyor. Climate Action Tracker‘ın (CAT) 12 Kasım 2026’ yayımladığı güncel değerlendirmeye göre, mevcut politikaların sürdürülmesi hâlinde küresel sıcaklık artışının yüzyıl sonuna kadar 2,7 dereceye ulaşması bekleniyor.
Ülkelerin açıkladıkları iklim taahhütlerinin tümünü yerine getirmeleri durumunda bile sıcaklık artışının 1,5 derece sınırının üzerinde kalacağı öngörülüyor. Bilim insanlarına göre eşiğin aşılması artık kaçınılmaz görünse aşımın ne kadar derinleşeceği ne kadar süreceği hâlâ siyasi ekonomik tercihlerin belirleyeceği mesele. Buna karşın iklim krizine karşı küresel ölçekte öncülük etmesi beklenen siyasi aktörler, fosil yakıtlardan çıkış gibi temel meseleyi dahi müzakere gündeminin merkezine yerleştirmekte isteksiz davranıyor.
isteksizliğin en dikkat çekici örneklerinden biri, Avustralya Başbakanı Anthony Albanese‘nin zirvenin açılışında yaptığı konuşmada ortaya çıktı. Albanese’nin yaklaşık altı dakika süren önceden hazırlanmış açılış konuşmasında kez bile “fosil yakıtlar” ifadesini kullanmaması, iklim aktivistlerinin çevre örgütlerinin sert tepkisine yol. Zirvede temel kavramdan özellikle uzak durması, iklim diplomasisinin siyasi sınırlarını gösteren çarpıcı örnek olarak değerlendirildi.
Podcastİklim adaletinin peşinde…Yazıyı okuTürkiye’nin COP31 başkanlığını yürüttüğü, Avustralya’nın ise resmî müzakerelere başkanlık ettiği zirvede iki ülkenin öne çıkardığı başlıca girişimlerden biri, “35’e 35” (35 by 35) olarak adlandırılan elektrifikasyon hedefi. girişim, küresel nihai enerji tüketimi içerisinde elektriğin payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e yükseltilmesini öngörüyor.
İlk bakışta enerji dönüşümünü hızlandırabilecek önemli hedef gibi görünse önerinin temel açmazı, elektriğin hangi kaynaklardan üretileceğine ilişkin bağlayıcı temiz enerji koşulu içermemesi. Nitekim mevcut taslak, elektrifikasyonun yenilenebilir veya temiz enerji kaynaklarıyla gerçekleştirilmesini zorunlu tutmuyor. Dolayısıyla kömür doğal gazdan üretilen elektriğin kullanımının artması hedefin kapsamına girebiliyor.
Elektrifikasyonun yenilenebilir enerji yatırımları, enerji depolama sistemleri modern şebekelerle desteklenmediği senaryoda, fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması yerine mevcut enerji düzeninin daha uzun süre devam etmesi riski bulunuyor.
Zirvenin önemli jeopolitik kırılma noktası ise Donald Trump yönetimindeki ABD’nin uluslararası iklim diplomasisinden geri çekilmesi. Trump yönetiminin Antalya’daki müzakerelere federal düzeyde resmî heyet göndermemesi, küresel iklim siyasetinde ciddi temsil boşluğu yarattı. ABD Başkanı’nın Paris Anlaşması‘ndan yeniden çekilme kararı, emisyon azaltım politikalarını geriletmesi fosil yakıt üretimini artırmaya yönelik çağrıları tutumun temel unsurlarını oluşturuyor. Trump’ın rüzgâr türbinlerini “büyük kaybeden” olarak nitelendirmesi temiz enerji teknolojilerine yönelik siyasi yaklaşımının açık göstergesi olarak değerlendiriliyor.
PodcastCiğerleri yanan dünya: Orman yangınları yeni normal ?Yazıyı okuWashington yönetiminin zirveye resmî heyet göndermemesine karşın ABD’yi tamamen temsil dışı bıraktığını söylemek doğru olmaz. Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, eski ABD Dışişleri Bakanı John Kerry, bazı senatörler, eyalet valileri belediye başkanları zirveye federal hükümetten bağımsız biçimde katılarak Trump yönetiminin politikalarını eleştirdi. temsil biçimi, ABD’nin iklim siyasetinde federal yönetim eyaletler yerel yönetimler arasındaki derin ayrışmayı ortaya koyuyor.
John Kerry‘nin Antalya’daki açıklamaları, Washington’ın iklim politikasından geri çekilmesinin yalnızca çevresel sonuçları değil, ekonomik teknolojik sonuçları olacağına dikkat çekiyor:
Trump, Çin’i yenmek, X, Y veya Z alanında numara olmak istediğini ilan etti; ardından savaş alanından çekilip gitti. Amerika’yı sektörün tamamen dışına çıkardı. alanda numara olmak istiyorsanız, ekonominin koca sektörünü bütünüyle dışlayarak bunu başaramazsınız.
—John Kerry
Kerry’nin değerlendirmesi, iklim politikalarının artık yalnızca emisyon azaltımı veya çevre koruma başlıkları altında ele alınamayacağını gösteriyor. Temiz enerji teknolojileri, batarya üretimi, elektrikli araçlar yeşil tedarik zincirleri, küresel ekonomik rekabetin temel alanları hâline gelmiş durumda.
Zirveye G7 ülkeleri arasından hükümet başkanı düzeyinde katılan tek isim Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham. Burnham, “İngiltere geri döndü” mesajıyla ülkesinin iklim politikalarındaki iddiasını ortaya koyarak net sıfır emisyon hedeflerine bağlılığını yineledi. Ancak hükümetin söylemi, Kuzey Denizi’nde yeni petrol doğal gaz faaliyetlerine verdiği destek nedeniyle ciddi biçimde sorgulanıyor.
İngiltere Yeşiller Partisi milletvekili Carla Denyer‘in itirazı çelişkiye odaklanıyor. Denyer, yeni fosil yakıt projelerinin halk sağlığı üzerindeki sonuçlarının değerlendirilmesi gerektiğini savunarak Jackdaw sahasına onay verilmeden önce kapsamlı sağlık etki değerlendirmesi yapılıp yapılmadığını hükümete sordu. Hükümetin soruya doğrudan yanıt vermemesi, çevresel toplumsal sonuçların karar alma süreçlerinde ne ölçüde dikkate alındığına ilişkin tartışmaları beraberinde getirdi.
İklim aktivisti Greta Thunberg, Antalya’ COP31 kapsamında katıldığı basın toplantısında, ““Aktivistler olarak buradayız çünkü iktidar sahiplerini onlarca yıldır konuştukları şeyleri gerçekten hayata geçirmeye zorlamak istiyoruz” ”.orjinalhaber | AIGazze’deki ekolojik yıkımın boyutlarına dikkat çekildi
COP31’in önemli siyasi fay hattını ise Gazze Filistin meselesi oluşturdu. Ev sahibi Türkiye, Gazze’ yaşananları soykırım ekokırım (ecocide) olarak nitelendirirken İsrail’i liderler zirvesine davet etmedi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Gazze’ yaşananların yalnızca insani trajedi değil, aynı zamanda büyük ölçekli çevresel yıkım olduğunu vurguladı.
Zirvede konuşan Filistin Başbakanı Mohammad Mustafa ise İsrail saldırılarının su altyapısını, kanalizasyon sistemlerini, tarım alanlarını temel yaşam kaynaklarını tahrip ettiğini belirterek Gazze’deki ekolojik yıkımın boyutlarına dikkat çekti. Mustafa’nın konuşması delegeler tarafından ayakta alkışlandı.
Zirve alanındaki Filistin pavyonunda oluşturulan “Gazze Çadırı” olarak adlandırılan bölüm yıkımın sembolik temsiline dönüştü. Gazze’deki tahribatı, yerinden edilmeyi yaşam koşullarının ortadan kaldırılmasını belgeleyen fotoğraflar, çevre meselesinin savaş insan hakları ihlallerinden ayrı düşünülemeyeceğini kez daha ortaya koydu. Gazze örneği, ekolojik yıkımın yalnızca fosil yakıt tüketimi veya iklim değişikliğinin sonuçlarıyla sınırlı olmadığını; savaşların, askeri müdahalelerin altyapının sistematik biçimde tahrip edilmesinin doğrudan çevresel sonuçlar yarattığını gösteriyor.
Sierra Club Canada temsilcisi olarak zirveye katılması planlanan iklim aktivisti Spencer Scott, güvenlik kaygıları nedeniyle Antalya’ya gelmekten vazgeçti. Scott’ın LGBTQ+ kimliği nedeniyle kendi güvenliğini savunuculuk faaliyetleriyle karşı karşıya bırakmak zorunda kalmasını eleştirmesi, iklim diplomasisinin temel iddialarından biri olan kapsayıcılık eşit katılım ilkelerinin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.
Geleceğe Bakış Sistemik Dönüşüm
COP31’in ana kadarki seyri, iklim krizinin Birleşmiş Milletler salonlarında açıklanan süslü vaatlerle, bağlayıcılığı bulunmayan temenni metinleriyle veya yeşil sermayenin yeni pazar arayışlarıyla çözülemeyeceğini kez daha gösteriyor. Türkiye Avustralya’nın öncülük ettiği 2035 yılına kadar yüzde 35 elektrifikasyon hedefi, enerji dönüşümünü hızlandırabilecek girişim olarak sunulsa tek başına yapısal çözüm oluşturmuyor.
Elektrik üretiminin fosil yakıtlara bağımlılığını azaltacak yenilenebilir enerji yatırımları, kamusal enerji altyapısı, depolama sistemleri bağlayıcı emisyon azaltım politikalarıyla desteklenmediği sürece elektrifikasyon hedefi, mevcut enerji düzeninin farklı biçimde sürdürülmesine hizmet edebilir. Üstelik sınırsız ekonomik büyümeyi sürekli artan tüketimini esas alan üretim mantığı sorgulanmadığında, teknolojik dönüşümün ekolojik sınırlar içinde gerçekleşmesi mümkün olmayacaktır.
Kitapİnsana ölçülü olmayı öğreten doğaYazıyı okuNitekim zirvenin diplomatik gündeminde giderek daha fazla yer bulan başlıklardan biri, önceki COP başkanlığını yürüten Brezilya’nın fosil yakıtlardan aşamalı çıkış için ülkelerin yol haritaları hazırlamasına yönelik önerisi. COP31’ Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres çeşitli ülkeler, önerinin somut müzakere gündemine dönüştürülmesi için Türkiye Avustralya’ya çağrıda bulunuyor. tartışma, iklim diplomasisinde artık yalnızca elektrifikasyon, enerji verimliliği veya yenilenebilir enerji yatırımlarına ilişkin genel hedeflerin yeterli olmadığını gösteriyor. Asıl mesele, kömür, petrol doğal gazdan çıkışın hangi takvimde, hangi bağlayıcı koşullarla hangi finansman mekanizmalarıyla gerçekleştirileceğinin açıklığa kavuşturulması.
Ancak gerçek ekolojik dönüşümün önündeki engeller yalnızca diplomatik uzlaşmazlıklardan veya teknolojik yetersizliklerden ibaret değil. İklim mücadelesi, küresel elitlerin, şirket lobilerinin bürokratların kapalı kapılar ardında yürüttüğü müzakerelerin insafına bırakılamaz. mücadelenin toplumsal dayanağı; emeğiyle yaşamını sürdüren işçilerin, toprakları kültürel varlıkları için direnen yerli halkların, mülksüzleştirilme tehdidi altındaki köylülerin, kadınların, gençlerin ekolojik yıkıma karşı mücadele eden yerel toplulukların ortak direnişinde yatıyor. Dolayısıyla iklim krizini münferit çevre koruma veya teknik uyum meselesi olarak değil; sınıfsal adalet, kamusal mülkiyet, demokratik katılım üretim ilişkilerinin dönüştürülmesiyle doğrudan bağlantılı bütüncül mücadele alanı olarak kavramak gerekiyor.
Bizi kurtarmaya kimse gelmiyor. İnsan haklarımız devletler kurumlar tarafından tehdit edildiğinde ayağa kalkmak, odadaki yetişkin olmak herkesin insan hakları için mücadele etmek bizim görevimizdir.
—Greta Thunberg
Greta Thunberg‘in sözleri, geleceğe yönelik romantik iyimserlikten ziyade politik sorumluluk çağrısı niteliği taşıyor. Devletlerin, uluslararası kurumların ekonomik güç odaklarının çözüm üretmekte yetersiz kaldığı dünyada toplumsal mücadelenin kolektif direnişin önemini hatırlatıyor.
Gezegen kendiliğinden ölmüyor; fosil yakıtlara dayalı üretim düzeninin, sınırsız sermaye birikiminin, lobicilik ağlarının siyasi çıkar hesaplarının yarattığı yıkımın sonuçlarını yaşıyor. yıkımı durdurmanın yolu, sorumluluğu yalnızca bireylerin tüketim alışkanlıklarına yükleyen yaklaşımları aşarak ekonomik siyasal iktidar ilişkilerini dönüştürmekten geçiyor.
COP31’in Antalya’daki tartışmaları, gezegenin geleceğine ilişkin kararların yalnızca diplomatik salonlarda alınamayacağını kez daha ortaya koyuyor. İklim adaletinin gerçek anlamda tesis edilmesi, küresel çoğunluğun yaşam hakkının, ekolojik dengenin gelecek kuşakların varoluş koşullarının küçük azınlığın kârlarından jeopolitik güç hesaplarından üstün tutulmasına bağlı. Gezegenin geleceği, onu bugüne kadar birikim iktidar aracı olarak görenlerin değil, üzerinde yaşayanların ortak mücadelesiyle belirlenecek.