"Hatırlamak buluşma biçimidir."
Halil Cibran / Kum Köpük
Bereketli sofralarda büyüdük biz, ki 70-80’lerde bizim evin olağanı buydu. Öğrendik ki gönlü bol olanın kısmeti bol olurmuş. tıkça çoğalırmış. Evimizde günde üç öğün olurdu muhakkak, çalışan ebeveyn faktörüne rağmen. Hiç tek çeşit yemekli masa görmedim. Salatasıyla, ana yemeğiyle, çorbası icabında zeytinyağlısıyla mükellef sofra kurulmalıydı. sofraları sağlıklıyken rahmetli, çok özlediğim canım ciğerim Roza Yayam kurardı; hastalanınca kâh cicimama dediğim aile dostumuz Araksi Morak, kâh Süzan Yayam, sonrasında mamam, vasdagavor usutçuhi, Barones Manişag…
Hiç yemek artmazdı tabağımızda. Şimdiki gibi diyet, formuna dikkat etmek yoktu. Taze ekmeği salatanın, zeytinyağlının, yemeğin suyuna banardık. Öğlen akşam yemekleri farklı olmalıydı. cümleden, artan yemekler atılır sonucunu çıkarmayın lütfen. Artarsa eğer, "artık" yemeği mutlaka yayam ertesi gün veya öğün sadece kendine ısıtır yerdi; çalışan kesim çocuklar hep taze yerdi. Aynı geleneği kendi evimde, misafir ağırlarken bile sürdürüyorum. Başka türlüsü hem yaban hem yabancı. Sanki böyle yapınca yaşatıyormuşum gibi geliyor çaresiz bünyeye sanırım.
Biz küçücük şeylerle mutlu olan çocuklardık. Mesela kuruyemiş kasesinde fındığa denk gelince sevinirdik. Yılbaşından yılbaşına eve giren muza, kaloriferin yanında Ankara Pazarı torbasında asılı olan pestille cevizli sucuğa, yılbaşına kadar yenmesin diye fırında saklanan şarküteri cipsine.
Sonra gidenlerimiz çoğaldı. Gidenler çoğaldıkça eksildik. Eksildikçe büyüdük. Büyüdükçe daha zorlaştı her şey sanki. vurdumduymazlıkla günü kotarmayı başarırken aslında yaşamayı başaramadığımızı fark edince katlandı zorluklar.
Yemek, sadece karın doyurmak değil, hayatın, kültürün, varoluşun temel direklerinden biridir bizim coğrafyamızda. Mevsimler, bayramlar, doğumlar, ölümler yemekle kutlanır veya duruma göre anılır. İbadet yemekle tamamlanır, yemek yemenin yasak olduğu zamanlar, belirli dönemlerde yenmesi âdet olan ya okunmadan yenmeyen yiyecekler boldur coğrafyada. Harisa keşkek, anuşabur aşure, ölünün arkasından yapılan helva, hep aynı damardan beslenir. yüzden yemeğin milliyeti olmaz, coğrafyası olur demek gerek. yüzden, medeniyetin yeşerdiği topraklar, yemek yemenin kutsal topraklarıdır.
Artin Amira Bezciyan’ın pastırmayı affa vesile etmesinden tutun perhiz sofralarında yer alan, “Vartabed Yemeği” diye anılan, sonra meyhane masalarına uzanan toprağın en kadim halklarından birinin kültürü anıldığında çoğu zaman ilk akla gelenlerden olan topiğe kadar her şeyi yemeğe bağlayabiliriz. Ziyafetin balıkları gecikince hayatına son veren Vatel, toplama kamplarında açlığın ortasında eski hayatlarına tutunmak için tarifler an, hayallerinde sofralar kuran kadınlar. Yemekler hep tatlı olmaz zaten; acıyı bileceğiz ki tatlıyı anlayabilelim.
Göçmüş gitmiş birinin ardından, gidecek en son kişi olacağını sandığım kocaman adamın, canımın ciğerimin ardından, gün gelip 'nu anarak kapuska pişireceğim, 40 yıl düşünsem aklıma gelmezdi. bildiğimiz kapuska. Fakir yemeği.
"Her gün olsa yerim" diyecek kadar çok severdi kapuskayı. Öyle allamaya, pullamaya, süslemeye, abartmaya hiç ama hiç gerek. Koy kesilmiş lahanayı tencereye, üstüne su, bol tuz, domates biber salçası, (kaç) baş sarımsak. Al sana bizim peder için en kıymetli yemek. Etsiz bile olsa fark etmez.
'na pişirmek kısmet olmadı. Fondue, raclette, bilimum domuz etleri sosisleri, alengirli Café Paris soslu etler, boeuf stroganoflar dururken kaç senede gördüğüm babamın önüne kapuska koymayacaktım. Ama adımdan daha eminim ki önüne konsa kendi kadar kocaman iştahla yerdi, çok severdi çünkü.
İklim bile değişiyor özlem değişmiyor.
Genelde irmik helvasıyla olur gideni anmak, ama sefer kapuskaya kısmetmiş. Canına gitsin.
Kapuska ilgili çok insandan çok şey dinledim. Özellikle ebeveyn kayıpları erken yaşlarda tanışanların en sevdikleri yemek konusunda kapuskayı kadar sık duydum. Fakir yemeği olarak bildiğimiz, en fazla kıymalı ya az etli pişirilen lahana yemeği kimi için kadar kıymetlidir. Kapuskayı çok sevenlerden dinlediğim hikâyelerde, yetimhane yatılı okul sofraları çok çıktı karşıma. Aynı tencere herkeste başka kapıyı açıyor.
Şimdi “ne alaka kapuska?” diye sorabilirsiniz. Benim yazma, pişirme yeme sebeplerimden en mühimi sanırım anmak. Tencere başında yemekle pişerken, çorbayla kaynarken, terbiyeyle bağlanırken hep eskiye dönüş yaşarım. Yayam bunu böyle yapardı, Araksi Morak’ın dolması nefis olurdu; dalak dolması hiç yemedim ama Diruhi Tantig yaparmış; babam önceki akşamdan kalan palamut kızartmasını sirke sarımsakla ertesi gün yerdi. “İnsanın her yemekte anısı olmaz ki,” diyesim geliyor ama pişirdikçe anıyorum.
Ben kapuskayı evriltip duruyorum. İlk tarifim yukarıda kısaca yazdığım gibi, tek tencere yemeği şeklindeydi. Bizim evde kıymalı yemek pek olmazdı musakka karnıyarık dışında. Sebze yemekleri parça etli olurdu. Kapuskada parça et olurdu. Önceden kavrulur muydu hatırımda değil ama her türlü pişecek nasılsa, haşlama et kokusundan uzak durmak için eti soğan sarımsakla kavurabilirsiniz.
Ben son senelerde, lahanayı incecik doğruyorum. tencerede önce eti gönlüme göre kavurup soğan, sarımsağını aromasını verip tencereden çıkarıyorum. Aynı tencerede lahanaları biraz kavuruyorum. Sonra etini, tuzunu, salçalı ya domatesli suyunu verip kısık ateşte pişmeye bırakıyorum.
Bizim evde kapuskanın en mühim özelliği sarımsağıdır. Hayır, kavururken eklenen 2 diş değil, pişerken lahanaya gömülen 2 baş sarımsaktan bahsediyorum. Evet iki baş bütün olarak. Sonra yemek pişince, içinden alınıp yenilen sarımsak. Tadı başka yerde var ?.
Demem ki, atla deve değil, alt tarafı kapuska ama anılarla harmanlanınca nasıl nefis yemeğe dönüşebildiğini umarım anlatabilmişimdir.
Malzemeler
1 kg ince doğranmış lahana
200 g iri doğranmış yağlı kuzu eti (tercihimdir, isterseniz danayla yapılır)
1 iri soğan
2 diş 2 baş sarımsak
2 yemek kaşığı salça (ben domates salçası kullanıyorum, keyfinize göre biber salçası karıştırabilirsiniz)
tutam toz kimyon
Sıvı yağ
Tuz, karabiber, pul biber
Yapılışı
Eti az kavurun, sulanıp haşlanmak yerine kavrulması için kontrollü yüksek ateş kullanın. Yemeklik doğranmış soğanı 2 diş sarımsağı, ekleyin. Biraz ölünce tencereden çıkarın. Et az yağlıysa tencereye biraz sıvı yağ ekleyip ince doğradığınız lahanayı biraz kavurun. Hafif karamelize olunca kavurduğunuz eti, lahanaları yüzdürmeyecek ölçüde salçalı suyunu baharatlarını ekleyip pişmeye bırakın. Ağzını kapatmadan lahanaların içine 2 baş sarımsak saklayın. Baş sarımsakların dıştaki kuru kabuklarını temizleyip yıkayın; dişlerini birbirinden ayırmadan kullanın. Et yumuşayıp lahana istediğiniz kıvama gelince ocağı kapatın. Pişerken gerekirse azar azar sıcak su ekleyin.
Dilerseniz yoğurtla yiyebilirsiniz.
Afiyet olsun