26  yıl geçti.  insanın kendi ülkesinde yaşayabilme, kendi dilinde şarkı söyleme, kendi hayatına ait olabilme hakkının elinden alınmasının, ülkesinden koparılmasının, bitmeyen cezaya dönüşebilmesinin üzerinden.

ülkenin sınırlarını geçmek, insanın içinde taşıdığı ülkeyi geride bırakması anlamına gelmiyor. Sokaklarıyla, sesleriyle, ölüleriyle, çocukluğuyla, konuşamadığı diliyle, ülke birlikte geliyor gittiği yere… bazen insan, artık varamadığı yere dönmeye çalışırken ölüyor.

Çok eski dosttuk. Gün batımı akşamlarının ya erken şafaklarının bağrında, duldasında durduk Ahmet’in. İzmir imbatı şahittir. Ölenler, idam alanlar, kalanlar, sürgünler.

Ahmet, sürgüne geldiğinde Paris'e, ben ondan 15 yıl iki ay 21 gün evvel düşmüştüm sürgün cehennemine. Ahmet'in Paris dönemi, benim yeniden sürgünüm.

Son geceden gün önce sağlık kontrolleri için, günü klinikte geçirdik. Son gece sabaha karşı 3'e doğru Gülten’le birlikte evime bıraktı. Sabah yeniden kliniğe dönecektik…

Sonrası, aşkın direnişin evi olan mezarın başı oldu…

Buradaki parçalarımızla, dünyanın dört yanından her yıl bıkmadan Ahmet'in evinde toplanan, kocaman aileyle birlikte.

senenin en yeni ailesi ise, İstanbul Geri Dönüşüm İşçileri Derneği' oldu. Ahmet'e gönderdikleri afiş çok içten mesajla İstanbul’ yaşayan atık/geri dönüşüm toplayıcılığı yapan emekçi kardeşlerimizin sesi Père-Lachaise' e büyük ailemize eklendi.

İstanbul'u Paris'e getirecekti

Son gecesiydi, biz henüz bilmiyorduk. Yokluğunun elle tutulur hâle gelişine, dağın çöküşüne henüz dokunmamıştık. Ölümün gölgesi her yerdeyken; klinikte kapıya bakışında, reçetedeki virgülleri kontrol edişinde, büyük ev hayalinde, kıyaya bağladığı gece ansızın ülkeye döneceği kayıkta, yağmurun altında taşıdığı kırmızı güllerde, telefonu her daim açık tutmamızı isteyişinde…

bugün, 26 yıl sonra hâlâ dağın yıkıldığı yerde duruyoruz. Ahmet’in kendi varoluşundan sürülüp yaşamaya, sevmeye, şakalaşmaya, her ne olursa olsun yine İstanbul’ kuracağı geleceği düşlediği yerde.

İstanbul'u Paris'e getirecekti. Kuşunu, köpeğini, simitçisini, dostlarını, Ardahan’dan Edirne’ye yurdunu, bütün mahallesini… Kocaman ev bulacaktık. İçine, geride bıraktığı hayatı sığdırabileceğini düşlediği Hepimiz oraya sığacaktık.

Dünyanın dört yanında hala böyle düşler taşıyan insanlar. İçine geride bıraktıkları düşleri sığdırmayı düşleyen insanlar. Bazıları daha ülkelerine dönemeyeceklerini biliyor. Bazıları hâlâ dönecekleri günü bekliyor. Bazıları ise dönseler bile artık bıraktıkları hiçbir şeyin aynı olmadığını seziyor. İnsanları susturan, dışlayan, korkutan, gitmeye zorlayan siyasi kararlar, dili tehdit, şarkıyı suç, düşünceyi tehlike sayan düzenler.

İkinci deri

Sürgün ülkeden uzaklaştırmakla kalmıyor, bazen ülkeyi insanın içinden söküp alıyor.

Uzak ülkelerde ölen insanların, ölüm belgelerinde kalp krizi, organ yetmezliği, beyin kanaması yazdığına bakmayın. belgelerde daha dönülemeyen sokaklar. Yarım kalmış şarkılar, söylenememiş Karwan, ana dilinde denilememiş son sözler, uykuya dalarken koklanamamış evlat, yağmur altında iliklerine kadar ıslanmış kederler, “Ben vatansız olduğum için üşüyorum” diyen kalpler, “tabanlarımın altında ecel dolaşıyor” diyen yalnızlığın ayazı.

Coğrafya insanın ikinci derisidir. Toprak bedenin dış yüzeyi, dil onun sesi, ritüeller belleği, ev ise koruyucu kabuğudur. İnsan toprağından koparıldığında yalnızca yaşadığı yer değişmez. Kendi içindeki bütünlük parçalanır demez hiçbir otopsi raporu.

Paris'teki Ahmet Kaya anmasından. Fotoğraf: Deniz Keziban Çakıcı.

06.50 telefonu

Saat 06.50' çalan telefonda asılı kalan “hawar!!!” sesiyle, saat 07.04'te yetiştiğimde artık çok geç olan zaman birimi arasında, 26 yıldır sıkışıp kalan 14 dakikanın içinden, yalnızca geçmişe bakmıyorum Bugünün Türkiyesine, dünyasına bakıyorum: Gelmeyen barışa, aynı trajedinin başka insanlarda, dillerde, başka sınırların ardında yeniden yeniden yaşandığına. Adlar, ülkeler, diller, yollar değişiyor belki. Ama insanı kendi hayatından koparmayı mümkün kılan bilinçli kötülük, biçim değiştirerek yaşamaya devam ediyor. Belki yüzden, Ahmet'in ölümü yalnızca dağın devrilmesi değil. Hâlâ bitmemiş hesaplaşmaya dönüyor. Dünyanın gözleri önünde, sessizce kaybolan her dilin, her halkın, her kültürün, her sesin geride kalanlara bıraktığı, sessiz çığlığı anlatma derdi oluyor. “Ah, dili bilseydim… doktora neler söyleyeceğimi çok iyi bilirdim” diyen Ahmet’in, kendi ana dilinde şarkı söylemek istediği için hedef alınması başka ülkede kendisini anlatacak dili bulamaması oluyor…

Dilin kaybı

Ahmed Arif'ten Attilâ İlhan'a, Hasan Hüseyin Korkmazgil'den Enver Gökçe’ye, Nevzat Çelik'ten, Orhan Kotan’a diğerlerine uzanan şiir dünyasını, besteleriyle milyonlarca insana ulaştırmış sanatçının ironisi olmalı Başkalarının susturulmuş sözlerine ses olurken, kendi sesini duyuramadığı ülkeden uzakta ölmek.

Evet. Sürgün ölüm şekli. Keskin, sessiz kimsenin görmediği… İster demir parmaklıklı hücrelere sürelim ister kendi ikliminde ama kendi içine.

İnsanın üşümesi bedeninden değil, varlığın üşümesinden gelir. Bazen dilin kaybı, yalnızca kelimelerin eksilmesi değil; insanın kendini taşıdığı iç sesin parçalanmasından. yerin kaybı, haritanın değil, hayatın ritminin yok olmasındandır. Çünkü coğrafya, insanın ikinci derisidir.

Efsaneye göre, Seyyid Nesîmî’nin derisi yüzülürken damla kan düşer. âlim “ ne?” diye sorar.  Nesîmî, “ benim sırrımdır”.

Tarihe iz düşüp belirleyenlerin halk gözünde hakikat eri olarak görüldüğünü gösterir efsane.

Nesîmî’nin son sözü ise bedenin ötesinde hakikate inandığı duruşunu, tarihe sabitler: “Deriye sığmayan ben, deriye nasıl sığayım?”

İnandığı hakikat 1417’den beri, 609 yıldır taşıdı bize Seyyid Nesîmî’yi.

Evet. 26 yıl geçti, Ahmet’in coğrafyası artık. Geriye, her gün çoğalan bedenin ötesine sığmayan hakikat kaldı:  “ benim sırrımdır” diyen.