Benim için göç göçmen kelimeleri—Lübnan medyasında Arapçasıyla, Ermenice gazetelerde ise Ermeniceleriyle karşılaştığım kelimeler—hep savaşın bombardımanın gruba yaşattığı dehşetle özdeşleşmişti. Yıllar sonra göç, kez bambaşka biçimde bizim küçük evimizin kapısını çaldı. Göçün aslında evimizden hiç ayrılmadığını, dahası benim varlığımın göç sürgün hikâyesinin ürünü olduğunu nereden bilebilirdim? Yine dışarıdan bakan saf göz için, göçün kez kapımızı çalması “barış zamanında göç” gibi görünebilirdi. Oysa böyle şey elbette ki yok: göç, çocukluğumdan beri bildiğim göç değil, kadar.
Lübnan’ doğup büyüyen çoğumuz, hayatımızı göç etme ihtimaliyle birlikte yaşıyoruz. hayal olmaktan çok, adeta hedef. Çünkü göç fikri, Lübnan’ yıllardır süren güvensizlikten kurtulmanın hayata devam etmenin nihai yolu hâline geldi.
Beyrut Amerikan Üniversitesi’ndeki öğrenciliğimin ilk gününde, yeni öğrenciler için düzenlenen oryantasyon programında salonda toplanmıştık. Görevli, çifte vatandaşlığı olanların ellerini kaldırmasını istedi. Ezici çoğunluk—belki benden başka herkes—elini kaldırdı. an utandığımı hatırlıyorum. Ailemin ya benim neden onların yaptığı gibi Amerika, Avrupa hatta Ermenistan vatandaşlığı almaya hiç çalışmadığımızı düşünmeye başladım. Böylece, burada başımıza şey gelirse, “bizim büyükelçiliğimiz” bizi kendi ülkesinin güvenliğine götürebilirdi.
Aslında içten içe ben hep göç etmeyi istemiştim. Benim için göç, eğitimle özdeşleşmişti. Yaygın kanaat şuydu: Başarılı akademisyen yüksek lisansını ya doktorasını mutlaka yurtdışında yapmalıydı. Burada kalan, hatta süre sonra geri dönen biri bile ister istemez şeyleri eksik yapmış sayılıyordu.
Yıllar önce, dünyanın farklı yerlerinde yaşamış arkadaşımla konuyu konuşurken ona, “Burada yapacak çok işim. Burç Hammud’un bana ihtiyacı var,” demiştim. Bana verdiği cevap hâlâ aklımda: “Ayrılarak Burç Hammud’a çok daha fazla faydalı olabilirsin.”
Bizim küçük ailemizde ilk göç eden, on yılı aşkın süre önce ağabeyim. Onun gidişi anne babamı derinden sarstı. Yalnızca Lübnan’ yeniden savaş çıktığında ya ülkede iç çatışmalar yaşandığında üzüntü nebze olsun hafifliyordu. Böyle zamanlarda anne babam sık sık, “İyi ki oğlumuz burada değil,” derdi.
Ardından kız kardeşim gitti; ailenin ilk torununu yanında götürerek… Kardeşlerimin ayrılmasıyla ailemiz aniden birden fazla zaman diliminde yaşamaya başladı. “Orada saat kaç?” sorusu, artık boşalmış olan evimizin duvarlarında durmadan yankılanıyor.
Evimizde zaman, saatlerin hareketiyle birlikte farklı ülkelere bölünüyor. Annem babam ileri geri gidiyor, kafaları karışıyor, yeniden hesaplamaya başlıyor sonunda sabırları tükenince bana dönüp soruyorlar: “Orada şimdi saat kaç?”
Çocuklarından telefon geldiğinde ise bağlantının kesilmesinden korkarak modemin hemen yanına oturuyorlar. Farklı ülkelerde yaşayan çocukların saatlerini mek, anne babamın sabrını hayli tüketti. Hele pazarda karşılaştıkları tanıdıkların bitmek bilmeyen soruları yorumları…“Nasılmış orada hayat? Eminim çok daha iyi durumdadırlar. Peki sizi ne zaman yanlarına alacaklar? Lübnan’a dönmeyecekler ? Neden dönsünler ki? Burada onlar için ne var? Önemli olan, önlerinde artık daha iyi gelecek olması.” “Lübnan’ olmayan emekli maaşı var en azından.” daha neler neler. Bütün sorular, yorumlar, insanın ya ailenin hayatını başkalarının zihninde kurduğu “iyi hayat” ölçülebilir hale getiriyor.
Kardeşlerimin ardından yakın arkadaşlarımın akrabalarımın çoğu ülkeyi terk. Kimileri eğitim için gitti Batı ülkelerine, kimi Lübnan’daki ağır koşullardan kurtulmak. Zamanla arkadaşlık ilişkilerim dijital dünyaya taşındı. Hava durumu saat dilimi uygulamaları telefonumun ekranında giderek daha fazla yer kaplamaya başladı. zamanlar çarpım tablosunu ezberlediğim gibi, artık sevdiklerimin yaşadığı ülkelerle Lübnan arasındaki saat farklarını ezbere biliyordum.
Saat, hayatımın yarısından fazla süredir en iyi arkadaşım. Günün hangi saati olursa olsun “günaydın” mesajlarına cevap veriyorum. Günün birbirinden önemsizmiş gibi görünen anlarında kısa ama dokunaklı mesajlar alıyor, gönderiyorum. Her yıl üç dönemi büyük heyecanla bekliyorum: yazı, yeni yılı Paskalyayı. Sadece dönemlerde uçaklar arkadaşlarımı, dünyanın dört yanından Lübnan’a geri getiriyor.
Bütün bunlar, anda dışına çıkamadığım Burç Hammud’ yaşanmaya devam ediyor. Burada yaptıklarımın içinde yaşadığım topluma fayda sağladığına inanıyorum. yandan saatin elleri rakamları arasına sıkışmış geçici hayatın içinde kendime anlam bulmaya çalışıyorum.
Lübnanlı için “en iyi” hayatın ne olduğunu bilmiyorum. Daha “güvenli” daha “iyi” koşullar sunan yerlere göç etmek ? Gerçi günümüz dünyasının gerçekliği düşünüldüğünde, artık böyle yerlerin neredeyse hiç olmadığını söyleyebiliriz. Yoksa, çoğu zaman umutsuz çaba gibi görünse bulunduğumuz yerde daha iyi hayat kurmaya çalışmak ?
Bildiğim tek şey İnsanın kendi doğduğu büyüdüğü yerde, kız kardeşinden, erkek kardeşinden yakın arkadaşlarından uzakta, saatin ritmine göre yaşamak zorunda kalması, tarifsiz
*Tercüme: Parrhessia Kolektifi