Komşuda kırılgan barış hâli süregeliyor. Kürt unsurun, memleketi zapt etmeye ya sadece elinde tutmaya çalışan siyasî İslâm kökenli Arap unsurun geçici idaresiyle olan ilişkileri çıkışlı inişli olarak cereyan ediyor. Örneğin daha önceki askerî idarî atamalara ek olarak, Rojava’nın nevî dış ilişkiler sorumlusu İlham Ahmed geçici meclisin üyesi, komutan Mazlum Abdi geçici cumhurbaşkanı Şara’nın danışmanı olarak atandılar.
Tarafların muradı çatışmasız yordamlarla bütünleşmek olsa Şam’ın dayatmalarıyla Kamışlı’nın talepleri pek örtüşemiyor. Düğümler üç temel meselede: güvenlik-savunma, eğitim Kürtlerin çoğunluk olarak yaşadıkları bölgelerde biçimde söz sahibi olmaları.
Eğitime önceki bilançolarda epey değindim. Şam’ın “Arapça tedrisat-Kürtçe seçmeli sınırlı zamanlı eğitim” talimatı sürüyor ancak Kürt tarafı özellikle öğrenci talimata uymamaya devam ediyor. Derslere girmiyor sistem yavaş yavaş paralel Kürtçe tedrisata doğru gidiyor. taraftan, Şam’ın on küsur senedir anaokulundan üniversiteye kadar Kürtçe eğitim almış talebeyi Arapça eğitime, zorla olsa geçirecek ne hocası ne müfredatı ne malî kaynağı var, sade genelge yayımlayıp duruyorlar.
İkinci konu, ahalinin güvenliği. Rojava dönemindeki sabık “Asayiş” yani kolluk olduğu gibi duruyor. Hatta ABD ordusunun çekilirken götürdüğü ağır silâhlardan kısmının yerelde muhafaza edildiği biliniyor. Zaten silahlar teorik olarak Suriye’nin savunması dışında kime karşı kullanılacak ki? Müzmin Kürt düşmanı başıbozuk Selefî çeteler dahî savaşmaya gönüllü değil.
bağlamda aylardır Şam’ın “asla kat’a orduya katılamaz” dediği Kadın Koruma Birlikleri YPJ’nin antiterör birimi olarak görev yapması müzakere ediliyordu. Yakın zamanda Mazlum Abdi Şam’ın YPJ’yi, Cezire Kobani bölgelerinde iki özel, terörle mücadele gücü olarak onayladığını belirtti. YPJ sözcüsü Rukşen Mohamed ise İçişleri Bakanlığı’nın, her biri 400 YPJ askerinden oluşan iki özel taburun entegrasyonunu kabul ettiğini belirtti. Geriye kalan YPJ mensuplarının İçişleri Bakanlığı’nın birimlerine katılacağını söyledi. Ayrıca toplam 1.484 personelin bilgilerini içeren dosyaların yetkililere iletildiğini, ancak henüz herhangi yanıt alınmadığını ifade.
Yılın başında YPJ’nin devlet kurumlarıyla bütünleşmesi konuşulurken aşağı yukarı 2500 kadın askerden söz ediliyordu. an ise bine yakın kadın askerin yerel güvenlik gücü Asayiş’e katıldığı belirtiliyor.
gelişmelere rağmen tüm düzenlemelerin nasıl uygulamaya koyulacağı henüz belirsizliğini koruyor.
Yine güvenlik konusunda altı çizilmesi gereken temel husus eski Rojava yönetiminin müzakereye koşut olarak silahları muhafaza etmiş olması.
Kürtlerin yaşadıkları bölgelerde söz sahibi olmalarına gelince, eskiden yoğun olarak yaşadıkları Efrin Serekaniye gibi merkezlere yavaş olsa geri dönüyor olmalarının temsili kolaylaştıracağı aşikâr. Üstelik Ankara’nın denetimi altında tuttuğu bölgelerden sivil askerî anlamda çekilmekte olduğu belirtiliyor. TSK’nın sınıra konuşlandığı ama sınır kapılarının daha açılmadığı haberler arasında.
iki konudaki gibi temsil görece özerklik Şam’ın sindirebileceği konular olmaktan. Abdi’nin 9 Kasım’ NuçeTV’ye Efrin için özel gücün eğitildiği yakında faaliyete başlayacağını söylemesinin ardından Şam anlaşmazlık alevlendi.
***
Suriyeli Kürtlerin hatta tüm Suriye’nin istikbali denince sözü geçen dış güç şimdilik Ankara olsa Suriye’nin tek dış bağlantısı değil.
Üç örnek:
İsrail, Suriye’nin güneyine hâkim ABD vasıtasıyla Şam üzerinde etkili.
Doğru dürüst ordu kurmaktan aciz idare Riyad’ın baskısıyla, zaten ne yapacağını bilemediği içsavaş dönemi yabancı cihatçılarından beş binini Yemen cephesine yollama kararı almışa benziyor.
Temmuz’ Macron’un ziyareti sırasında kapsamlı işbirliği anlaşmaları imzalandı: Enerji altyapısı denizde fosil yakıt arama; deniz taşımacılığı; havalimanları hava taşımacılığı; su şebekelerinin ihyâsı; Merkez Bankasının kurumsal kapasitesinin geliştirilmesi; hastane her çeşit altyapı modernizasyonu Fransızcanın seçmeli ders olarak tedrisata dâhil edilmesi.
Suriye ilgilenen memleketlerse BAE, Irak, Katar, Suudî Arabistan, ABD, Almanya Bunların Suriye’yi denetlediği varsayılan Ankara’dan farkı hepsinin, geliştirdikleri ortak projelerin finansmanını sağlamaları, zira Ankara gibi Şam’ın parası.
son veri önemli, Suriye’ tüm halkın içinde bulunduğu ekonomik cendere patlamaya hazır saatli bomba. Mim koyalım!