Ermeni müziğinin yaşayan en büyük hazinelerinden biri olan Richard Hagopian, virtüöz ud sanatçısı aranjör olmasının yanı sıra aynı zamanda başarılı şarkıcıdır. Albümlerinde uduyla eşlik ettiği eserleri kendi sesiyle yorumlayarak çok yönlü müzikal kimliğini ortaya koyar. Ermeni halk klasik müziğinin en sevilen enstrümanlarından biri olan ud, perdesiz yapısı mikrotonal sesleri sayesinde müzisyenlere dünyanın farklı makam müziklerini icra etme olanağı sunar.
Richard Hagopian 2008’ San Francisco World Music Festival’in kurucu ortaklarından sanat yönetmenlerinden biri olarak tanıştım. Programda, Richard Hagopian’ın torunu Andrew perküsyon sanatçısı olarak yer alıyordu.
Richard Hagopian, 3 Nisan 1937’ Kaliforniya’nın Central Valley bölgesindeki küçük Fowler kasabasında, Ermeni ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Müziğe olan ilgisini olağanüstü yeteneğini henüz küçük yaşlarda ortaya koydu. Dokuz yaşında keman eğitimi almaya başladı, yıl sonra klarnetle tanıştı. 11 yaşına geldiğinde ise ud çalmaya başladı.
13 yaşında, uluslararası alanda tanınan Ermeni sanatçı kanuni Garbis Bakirgian’dan ud dersleri almaya başladı. Bunun yanı sıra geleneksel Yakın Doğu orkestralarının temel çalgılarından olan klarnet, darbuka kanun üzerinde çalıştı. enstrümanların yanı sıra ilgili müzik teorisini, nota yazım tekniklerini, klasik halk müziği repertuvarlarını derinlemesine öğrendi.
Ud (al-ud olarak bilinir), Avrupa lavtasının doğrudan atası kabul edilen, mızrapla çalınan telli çalgıdır. Arap dünyasının başlıca enstrümanı olmakla birlikte Türkiye, İran, Azerbaycan Ermenistan müzik kültürlerinde önemli yere sahiptir.
Hagopian’ın müzikal araştırmaları yalnızca enstrüman icrasıyla sınırlı kalmadı. Müzisyenler hakkında eski fotoğraflar çeşitli belgeler topladı. Ermeni Kilisesi’nin binlerce yıllık litürjik (kilise ibadetlerinde kullanılan) müziğini inceleyerek, burada kullanılan makamların halk müziğinde kullanılanlarla aynı olup olmadığını araştırdı.
Richard Hagopian, İstanbul'Aynı zamanda, geleneksel ezgilere eşlik eden dansların adımlarını öğrenmeye çalıştı. Bunun için eski müzisyenlerden dansçılardan, dansları doğdukları köylerde, modernleşmenin değişimin etkisi henüz ortaya çıkmadan önceki özgün biçimleriyle uygulamalarını istedi. Böylece yalnızca müziğin değil, müziği çevreleyen dans geleneklerin izini sürdü.
Richard Avedis Hagopian, Kaliforniya'nın Visalia kentinde yaşayan sanatçı olarak 1989’ Amerika Birleşik Devletleri'nin en prestijli kültürel ödüllerinden biri olan National Heritage Fellowship'e layık görüldü. National Endowment for the Arts (NEA) tarafından verilen ödül, ABD' halk geleneksel sanatlar alanında çalışan sanatçılara verilen en yüksek onur ödüllerinden biri olarak kabul ediliyor.
1990’ New York State Council on the Arts tarafından verilen Meet the Composer Grant ödülünü Manhattan School of Music California State University, Fresno' ustalık sınıfları düzenledi; Fresno'daki üniversitede Artist in Residence olarak görev yaptı.
The New York Times, Hagopian'ı “Amerika'nın en başarılı halk müziği sanatçılarından biri” olarak nitelendirdi.
Ermeni halk müziğinin önemli seslerinden Hasmik Harutyunyan ise Richard Hagopian hakkında şöyle diyordu: “Fresno'nun yaşayan efsanesi sonsuza dek öğretmenimiz. Kendisinden her zaman öğrenilecek yeni şey vardır.”
Hagopian'ın müzikal birikimi sanatçılığı Kaliforniya' büyük hayranlık yarattı. 2006’ Alliance for California Traditional Arts (ACTA) tarafından yürütülen Apprenticeship Program kapsamında, torunu öğrencisi Phillip Hagopian birlikte usta sanatçı olarak görev. çalışma süresince Phillip, dedesiyle birlikte ud üzerindeki parmak mızrap tekniklerini geliştirdi, Ermeni müziğinin makamlarını ses dünyasını öğrenme fırsatı buldu.
Richard Hagopian, 2011’ aynı program kapsamında kez torunu Andrew Hagopian birlikte çalıştı. Andrew, süreçte kanun icrasındaki becerisini geliştirdi Ermenistan'ın farklı bölgelerine ait geleneksel müzikleri öğrenerek repertuvarını genişletti.
Richard Hagopian'ın Ermeni müziğine duyduğu tutku, kendi ailesinin birkaç kuşağına aktarılmış durumda.
Oğlu Harold Hagopian, henüz beş yaşındayken babasından Ermeni müziği eğitimi almaya başladı. Kanun, klarnet Juilliard School' eğitimini aldığı klasik keman üzerindeki yetkinliğinin yanı sıra Grammy adaylığı bulunan müzik yapımcısı olarak tanınıyor.
Harold'ın Ortadoğu müziğine duyduğu ilgi tutku, 1993’te Traditional Crossroads adlı müzik yapım şirketini kurmasına öncülük. plak şirketi, farklı dönemlerden önemli Ortadoğu müziği sanatçılarının çalışmalarını yayımlayarak müziklerin daha geniş kitlelere ulaşmasına katkıda bulunuyor.
Richard Hagopian'ın torunları, Harold'ın oğulları Phillip Andrew küçük yaşlardan itibaren müzikle iç içe büyüdüler. Evde yerel toplulukların kutlamalarında küçük darbuka üzerinde ritimler çalarak, udun tellerine dokunarak ya şarkılar söyleyerek müziğe adım attılar.
Her ikisi dedeleriyle birlikte Alliance for California Traditional Arts'ın Apprenticeship Program'ına katılarak geleneksel müzik eğitimlerini sürdürdü. Phillip, 2006 yılında ud tekniğini geliştirmek üzere; Andrew ise 2011 yılında kanun icrasındaki becerisini ilerletmek amacıyla programa dahil.
Richard Hagopian en yakın tarihli karşılaşmam ise 7 Haziran 2026 tarihinde İstanbul Şişli' gerçekleşen, gerçekten unutulmaz etkinlikte.
Richard'ın oğlu Harold Hagopian tarafından organize edilen buluşma, kendisi başarılı müzisyen müzik yapımcısı olan Harold'ın müzikal mirasa duyduğu saygının önemli göstergesiydi.
Kutay Derin Kugay Richard HagopianEtkinlik, erken Cumhuriyet döneminin, ikisi yaklaşık 1900 yıllarında doğmuş, tanınmış iki müzisyen bestecisine adanmış fasıl buluşmasıydı.
Bunlardan ilki, İstanbul doğumlu, görme engelli Ermeni ud sanatçısı Udi Hrant Kenkulian'dı. Etkinliğe, kendisinin akrabası olan anlamlı buluşmada yer alan yeğeni katılmıştı.
sanatçı ise büyük klarnet virtüözü besteci Şükrü Tunar'dı. Onun kızı babasının müzikal mirasını temsil etmek üzere etkinlikte hazır bulunuyordu.
Ayrıca Kanuni Artaki Candan'ın torunları, Zehra Bilir Kemani Sarkis'in ailelerinden gelen isimler özel buluşmada yer aldılar.
etkinlik, yalnızca geçmişin önemli müzisyenlerini anmakla kalmıyor, farklı kültürlerin müzik geleneklerinin İstanbul'un ortak müzikal hafızasında nasıl iç içe geçtiğini yeniden hatırlatıyordu.
Richard Hagopian'ın müzik yaşamına baktığımızda, karşımıza yalnızca büyük ud virtüözü ya geleneksel Ermeni müziğinin önemli temsilcisi çıkmıyor. Aynı zamanda müziği araştıran, belgeleyen, öğrenen, öğreten kuşaklar arasında aktaran kültür taşıyıcısı görüyoruz.
İstanbul Ermenilerinin geleneksel halk müziğiyle kurduğu ilişkiye baktığımızda, Batı müziği icra eden Ermeni sanatçıların toplulukların, geleneksel Ermeni müziğini temsil edenlere kıyasla daha görünür olduğunu, daha geniş çevrelerce tanınıp takip edildiğini görüyoruz. Oysa müzik geleneğinin yaşatılması gelecek kuşaklara aktarılması, Richard Hagopian gibi değerli müzisyenlerin çalışmalarının daha geniş kitlelerle buluşmasıyla yakından ilişkili. Hagopian’ın müziğinin daha fazla tanınması dinleyiciyle buluşması, geleneksel Ermeni müziğinin kültürel zenginliğinin anlaşılmasına mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasına önemli katkı sağlayacaktır.
Richard Hagopian, 1994 yılında Robert Atkinson tarafından kendisiyle yapılan söyleşi sırasında 57 yaşındaydı. Ermeni-Amerikalı ud sanatçısı National Heritage Fellowship ödülü sahibi Hagopian'ın müzik yaşamı, geleneksel müziğin yalnızca geçmişten devralınan miras olmadığını; araştırma, emek, icra kuşaklar arası aktarım yoluyla yaşatılması gereken canlı kültür olduğunu gösteriyor.
Onun yaşam öyküsü, müzisyenin kendi kültürünün seslerini korumak için neler yapabileceğinin güçlü örneği.