Bazı filmleri izlerken hikâyenin nereye gittiğini merak edersiniz, bazı filmlerdeyse kendinizi evrenin içine girmeye çalışırken bulursunuz. Roger Vadim’in 1968 yapımı Barbarella filmi benim için kesinlikle ikinci grupta. Çünkü karşımızda yalnızca uzayda geçen macera yok; 60’ların gelecek hayallerinin, moda anlayışının, çizgi roman kültürünün dönemin özgürlük arayışının araya geldiği oldukça acayip dünya. İlk bakışta filmi tanımlamak kolay gibi görünüyor: Bilimkurgu, uzay macerası, biraz komedi, biraz fantastik anlatı… Fakat Barbarella bunların hiçbirine tam olarak sığmıyor. Pulp bilimkurgu, space opera camp estetiğinin birbirine karıştığı, kendisini fazla ciddiye almayan ama görsel dünyasıyla oldukça iddialı yapım. Filmin en ilginç taraflarından biri bütün bunları 1968 yılında yapmış olması.

Önce Biraz Çizgi Roman Tarihine Gidelim

Barbarella aslında Roger Vadim’in sıfırdan yarattığı karakter değilmiş. Fransız çizer Jean-Claude Forest tarafından oluşturulan karakter, ilk kez 1962 yılında V-Magazine’ yayımlanmaya başlamış. Daha sonra 1964 yılında albüm olarak basılan çizgi roman, Avrupa’ yetişkinlere yönelik çizgi roman anlayışının gelişmesinde önemli yere sahip olmuş.

Burada küçük parantez açmak gerekiyor. Bugün çizgi roman denildiğinde çoğumuzun aklına süper kahramanlar, Marvel, DC veya çocuklara yönelik maceralar gelebiliyor. Fakat Avrupa çizgi roman geleneğinde yetişkin okurlara hitap eden, farklı anlatım biçimlerini deneyen çizgi romanın yalnızca çocuklara ait mecra olmadığını gösteren önemli damar bulunuyor. Forest’ın Barbarella‘sı dönüşümün dikkat çekici örneklerinden.

Üstelik karakterin yaratıldığı dönemi düşünün. İnsanlık uzaya çıkmanın hayalini kuruyor, uzay yarışı devam ediyor, televizyonlardan bilimkurgu imgeleri evlere giriyor. yandan Avrupa’ geleneksel toplumsal normlar sorgulanıyor. Barbarella bütün değişimlerin ortasında ortaya çıkıyor. 1968’ Roger Vadim tarafından sinemaya uyarlanan filmde Jane Fonda’yı galaksiler arası görev için uzaya gönderilen Barbarella olarak izliyoruz. Görevi ise tehlikeli bilim insanı Durand-Durand’ı bulmak onun geliştirdiği tehlikeli silahın evreni tehdit etmesini engellemek.

Kâğıt üzerinde oldukça tanıdık bilimkurgu macerası gibi duruyor. Ancak film ilerledikçe karşımıza çıkan şeyler tanıdıklığı kısa sürede ortadan kaldırıyor.

Uzay Dediğimiz Şey Biraz Hayal Gücü Meselesi

Benim filmde en sevdiğim konulardan biri kesinlikle görsel dünya tasarımı. Bugün bilimkurgu filmlerinde uzay gemileri, teknolojik arayüzler, karanlık koridorlar gerçekçi gezegen tasarımları görmeye alışığız. Barbarella ise geleceği bambaşka yerden hayal ediyor. Burada gelecek; parlak renkler, organik şekiller, tuhaf mobilyalar, şeffaf yüzeyler, kürkler, metalik malzemeler birbirinden garip kostümlerle kuruluyor.

Üstelik bunların hepsi araya geldiğinde ortaya oldukça kendine özgü estetik çıkıyor. Filmin sanat yönetiminde Mario Garbuglia’nın, kostüm tasarımlarında Jacques Fonteray’ın Paco Rabanne’ın katkıları bulunuyor. Jean-Claude Forest yapımda sanatsal danışman olarak yer alıyor. Yani çizgi romanın yaratıcısı, kendi dünyasının sinemaya aktarılma sürecinin parçası.

Özellikle kostümlere dikkat etmek gerekiyor. Barbarella’nın kıyafetleri yalnızca karakteri farklı göstermek için hazırlanmamış; filmin gelecek tasavvurunun önemli parçası. Dönemin moda anlayışıyla bilimkurgu fantezisini birleştiren tasarımlar, bugün bile filmin en kolay hatırlanan özellikleri arasında.

Burada Paco Rabanne’ın adını ayrıca anmak istiyorum. Rabanne, 1960’larda alışılmış moda malzemelerinin dışına çıkan metal, plastik alışılmadık yüzeylerle deneyler yapan tasarımcılardan biriydi. yaklaşımın Barbarella gibi filmde karşımıza çıkması hiç şaşırtıcı değil. filmin Roma’daki Cinecittà stüdyolarında çekildiğini düşünün. Bütün uzaylı dünyalar, tuhaf şehirler fantastik mekânlar gerçek set tasarımlarıyla oluşturulmuş. Bugün bilgisayar efektleriyle kolayca hayal edebileceğimiz şeylerin, dönemin fiziksel prodüksiyon imkânlarıyla nasıl yaratıldığını görmek gerçekten ilginç.

Pulp Bilimkurgu, Psychedelic Galaksi

Peki filmin ait olduğu tür tam olarak ne?

Bence Barbarella için en iyi başlangıç noktalarından biri pulp bilimkurgu. özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında ucuz kâğıda basılan macera bilimkurgu dergileriyle özdeşleşen anlatı geleneği. hikâyelerde tuhaf gezegenler, çılgın bilim insanları, tehlikeli makineler, garip yaratıklar akıl almaz maceralar oldukça yaygın. Barbarella geleneğin birçok özelliğini taşıyor. Ancak filmi yalnızca pulp olarak tanımlamak eksik kalır.

önemli kavram. Camp estetiği; abartılı, teatral, yapay, zaman zaman gülünç derecede gösterişli anlatımları benimser. şeyin gerçekçi veya inandırıcı olmasından çok, ne kadar kendine özgü gösterişli olduğu önem kazanır. Barbarella tam noktada oldukça başarılı. Filmdeki bazı makineler, karakterler mekânlar sanki bilimkurgu hikâyesinden ziyade renkli sahne gösterisinin parçasıymış gibi duruyor. Üstelik film durumdan utanmıyor. Aksine, bütün tuhaflığını sahipleniyor.

Peki en sevdiğim kültür anlatmaktan hiç sıkılmadığım Psychedelic’ dünyanın önemli parçalarından. 60’ların karşı kültürünü, renk kullanımını deneysel sanat anlayışını düşündüğümüzde filmin görsel dili çok daha anlamlı hâle geliyor. nedenle Barbarella bana göre geleceği teknolojik gerçekçilik üzerinden değil, dönemin hayal gücü üzerinden anlatan filmlerden.

Barbarella 60’ların Özgürlük Tartışmaları

Filmin bugün hâlâ tartışılabilecek taraflarından biri ana karakterinin nasıl sunulduğu.

Jane Fonda’nın canlandırdığı Barbarella, Dünya hükümetinin temsilcisi olarak uzayda görev yapan karakter. Ancak alıştığımız bilimkurgu kahramanlarından farklı olarak, karşılaştığı dünyaya oldukça meraklı deneyimsiz gözle yaklaşıyor.

Film boyunca farklı topluluklarla, tuhaf karakterlerle birbirinden acayip durumlarla karşılaşıyor. karşılaşmaların önemli bölümü dönemin cinsellik, özgürlük toplumsal norm tartışmalarıyla bağlantılı. Burada filmin kendi dönemini yansıtan tarafıyla bugünden nasıl göründüğü arasında ayrım yapmak gerekiyor. tarafta 1960’ların cinsel özgürleşme tartışmalarından beslenen, geleneksel ahlak anlayışını tiye alan film. tarafta ise kadın karakterin sık sık görsel gösterinin merkezine yerleştirildiği, seyircinin bakışını hesaba katan anlatım bulunuyor.

Dolayısıyla filmi doğrudan özgürleştirici feminist eser olarak değerlendirmek pek doğru olmaz. Hatta noktada bazı çelişkiler taşıdığını söylemek mümkün. Jane Fonda’nın sonraki kariyerini düşündüğümüzde tartışma daha ilginçleşiyor. Fonda, ilerleyen yıllarda çok daha farklı politik sanatsal alanlarda kendisini gösterdi. Özellikle 1971 yapımı Klute filmindeki performansı, oyunculuk kariyerinde önemli dönüm noktası.

Bence Barbarella karakterini değerlendirirken tarihsel mesafeyi korumak önemli. filmi kendi döneminden tamamen koparmadan, bugünün gözünden sorgulayabilmek gerekiyor.

Birbirinden Acayip Karşılaşmalar

Filmin macera yapısı başlı başına ayrı eğlence kaynağı.

Barbarella’nın yolculuğu boyunca karşılaştığı karakterler, sanki farklı bilimkurgu hikâyelerinden toplanıp aynı evrene yerleştirilmiş. Kör melek Pygar, devrimci Dildano, Büyük Zalim Durand-Durand gibi karakterler filmin zaten yeterince tuhaf olan dünyasını daha genişletiyor. Özellikle Pygar karakterinin varlığı oldukça ilginç. Geleneksel fantastik anlatılarda görmeye alışık olduğumuz melek figürünün bilimkurgu dünyasına taşınması, filmin türler arasında nasıl rahatça gezindiğini gösteriyor.

dikkat çekici nokta ise Sogo şehri. Burası yalnızca kötü karakterin yaşadığı fantastik mekân değil; filmin görsel tematik açıdan en belirgin duraklarından. Şehrin tasarımı, organik teknolojik unsurların araya gelişi, tuhaf atmosferi sakin görünen yüzeyinin altındaki çarpıklık, filmin en akılda kalıcı bölümlerini oluşturuyor.

Durand-Durand ismini unutmamak lazım. İngiliz müzik grubu Duran Duran’ın ismini karakterden aldığını biliyor muydunuz? 80’lerin pop müzik tarihine uzanan böyle küçük bağlantılar, eski filmleri keşfetmenin en sevdiğim yanlarından.

Peki Bugün Nasıl Duruyor?

Barbarella izlerken bazı şeylerin yaşlandığını kabul etmek gerekiyor. Hikâyenin temposu, mizah anlayışı bazı anlatım tercihleri bugünün seyircisine her zaman aynı şekilde hitap etmeyebilir. Senaryo filmin görsel dünyası kadar güçlü değil.

Ancak bütün bunlar filmin neden hâlâ konuşulduğunu anlamamıza engel olmuyor. Bazen filmin sinema tarihindeki değerini yalnızca kusursuz senaryoya veya teknik bakarak ölçemeyiz. Yaratıldığı dönemin hayal gücünü ne kadar iyi yakaladığı, kendisinden sonra gelen kültürü nasıl etkilediği bugün bile ne kadar özgün göründüğü önemli.

Barbarella konularda oldukça güçlü örnek.

Bugün geriye dönüp baktığımızda 60’ların geleceği nasıl hayal ettiğini görmek istiyorsak film oldukça iyi durak. Çünkü burada gelecek, karanlık soğuk teknoloji dünyası değil; renkli, absürt, teatral sınır tanımayan macera alanı. Belki filmin en güzel tarafı. Her şeyi açıklamaya, mantıklı göstermeye veya gerçekçi olmaya çalışmıyor. Kendi galaksisini kuruyor bizi galaksinin içine davet ediyor.

Benim için Barbarella, bilimkurgunun yalnızca uzay gemileri ileri teknolojiyle ilgili olmadığını hatırlatan filmlerden. Bazen dönemin hayalleri, korkuları, modası kültürel değişimleri en az uzaylılar kadar ilginç olabiliyor. 1968 yılında çekilmiş tuhaf uzay macerası, aradan geçen onca yıla rağmen hâlâ kendi dünyasında yaşamaya devam ediyor. 4/5