TMMOB Mimarlar Odası Antalya Şubesi tarafından 2–4 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’ gerçekleştirilen 5. Uluslararası Ekolojik Mimarlık Planlama Sempozyumu, “Eko-Bütünlük: COP31’e Doğru – İklim, Miras Toplulukların Geleceği” temasıyla; akademisyenleri, mimarları, şehir plancılarını, mühendisleri, yerel yönetimleri, meslek örgütlerini, öğrencileri farklı disiplinlerden uzmanları araya getirdi.

Sempozyuma giden süreçte düzenlenen “Değişen İklim, Değişen Yaşam Çevreleri” ilk panelde iklim krizinin Türkiye Akdeniz üzerindeki etkileri; iklim politikaları, kentler, yapılı çevre mesleki sorumluluklar üzerinden ele alındı.

“Geçmişin Bilgisiyle Geleceği Tasarlamak” ikinci panelde ise mimari miras, geleneksel yapım bilgisi, iklim uyumu, enerji etkin iyileştirme, yerel malzeme, topografya, gündelik yaşam çağdaş mimarlık arasındaki ilişkiler tartışılırken geçmişten devralınan bilgi birikiminin günümüz koşullarında nasıl yeniden yorumlanabileceği üzerinde duruldu.

5. Uluslararası Ekolojik Mimarlık Planlama Sempozyumu Sonuç Bildirgesi

çerçevede, sempozyumda öne çıkan ortak değerlendirme, sonuç öneriler aşağıdaki temel başlıklar altında araya getirildi.

“Kentlerin, yapıların kültürel mirasın mevcut gelecekteki iklim koşullarına hazırlanması temel planlama tasarım sorumluluğudur.”

Aşırı sıcaklık, kuraklık, yangın, taşkın, kıyı riskleri su güvenliği; planlama, projelendirme, ruhsatlandırma, koruma yapı üretim süreçlerinin doğrudan girdileri haline getirilmelidir.

İklim senaryoları gelecekteki koşulları kapsamalı; yapıların kentlerin karşılaşacağı sıcaklık, soğutma, su afet koşulları tasarım müdahale kararlarında dikkate alınmalıdır.

“Planlama kararlarında ekolojik taşıma kapasitesi, koruma–gelişme dengesi doğal sistemlerin sürekliliği esas alınmalıdır.”

Yeni yapılaşma, yoğunluk gelişme alanlarına ilişkin kararlar; havza ölçeğindeki su bütçesi, altyapı kapasitesi, tarım alanları, ormanlar, sulak alanlar, kıyılar, ekolojik koridorlar iklim riskleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Planlama kararları kısa dönemli parsel ölçeğindeki talepler üzerinden şekillenmemeli; kent bütünü, üst ölçekli plan kararları, doğal eşikler, mevcut altyapı, nüfus, kapasitesi kamu yararı gözetilmelidir. Mevcut kent dokusunun iyileştirilmesi, atıl veya düşük performanslı alanların yeniden değerlendirilmesi altyapısı bulunan alanların daha etkin kullanılması, yeni doğal tarımsal alanların yapılaşmaya açılmasından önce ele alınmalıdır.

Ekolojik kayıpların sonradan teknik mali yatırımlarla bütünüyle giderilemeyeceği kabul edilmeli; doğa temelli çözümler, geçirgen yüzeyler, kent ağaçları, yeşil koridorlar, su basar alanlar, gölgeleme sistemleri kesintisiz yeşil alan ağları planlama kentsel tasarımın temel bileşenleri haline getirilmelidir.

Tarım toprakları, ormanlar, sulak alanlar, kıyılar, su kaynakları ekolojik koridorların sürekliliği korunmalı; ekosistemlerin su düzenleme, serinletme, karbon tutma taşkın azaltma işlevleri dikkate alınmalıdır. Antalya’ turizm, tarım, kentleşme nüfusun aynı doğal kaynaklar üzerindeki toplam mevsimsel baskısı gözetilmeli; su ekosistem güvenliği kentin gelişme kararlarının temel ölçütlerinden biri olmalıdır.

“İklime uyum, planlama yapı mevzuatında bağlayıcı yükümlülük haline getirilmelidir.”

Türkiye’ imar, yapılaşma yapı üretim süreçleri büyük ölçüde ülke genelinde geçerli ortak mevzuat, yönetmelik teknik standartlar üzerinden yürütülmektedir. Yerel bölgesel farklılıklar imar planları, plan notları bazı özel düzenlemeler aracılığıyla kısmen ele alınmakla birlikte; iklim bölgeleri, yerel ekolojik koşullar, doğal kapasitesi bölgesel çevresel veriler tasarım yapılaşma kararlarına yeterince sistematik bağlayıcı biçimde yansımamaktadır.

Sürdürülebilir tasarım, enerji verimliliği çevresel performans bugün bazı yapılarda sertifikasyon sistemleri, teşvikler gönüllü uygulamalarla desteklenmektedir. araçlar yaygınlaştırılmalı; ancak iklime uyum temel asgari performans koşulu olarak mevzuatın zorunlu hükümleri arasına alınmalıdır.

Bölgesel iklim koşullarına göre aşağıdaki ölçütlerin planlama, projelendirme, ruhsatlandırma uygulama süreçlerinde bağlayıcı hale getirilmesi gerekmektedir:

• yapı yönlenmesi, gölgeleme, güneş kontrolü, doğal havalandırma hava hareketinin sürekliliği;
• yapı kabuğunun iklime uygun performansı, cephe açıklıkları açık yarı açık mekânların düzenlenmesi;
• yağmur suyu hasadı, gri su kullanımı, su verimliliği, geçirgen yüzeyler, peyzaj ağaçlandırma;
• kentsel ısı adasının azaltılması aşırı sıcaklık, taşkın, kuraklık, yangın kıyı risklerine yönelik önlemler;
• çatı cephe yüzeylerinin renk, güneş ışınımını yansıtma ısı tutma özelliklerinin yerel iklim koşullarına göre belirlenmesi;
• yerel veya yakın çevreden temin edilebilen, taşıma kaynaklı çevresel yükü düşük, enerji verimliliğini destekleyen malzemelerin tercih edilmesi;
• malzeme seçiminde gömülü karbon, üretim enerjisi, taşıma mesafesi, kullanım ömrü, bakım gereksinimi kullanım sonrası yeniden değerlendirme olanaklarının gözetilmesi.

Türkiye’nin farklı iklim coğrafya bölgelerinde aynı yapılaşma tasarım kabullerinin uygulanması yerine; yerel iklim verilerine, topoğrafyaya, su kaynaklarına, malzeme olanaklarına geleneksel yapı bilgisinin sunduğu deneyime dayalı farklılaşmış kriterler geliştirilmelidir.

Bölgesel plan notları farklılaşmaya katkı sağlayan önemli araçlardır. Bununla birlikte ulusal mevzuatta asgari zorunlu iklim uyum kriterleri tanımlanmalı; temel çerçeve bölgesel yerel özelliklere göre geliştirilmelidir. Sertifikasyon sistemleri teşvik mekanizmaları ise asgari koşulların üzerine çıkan yüksek çevresel performanslı projeleri desteklemelidir.

Düzenlemelerin uygulamada karşılık bulabilmesi için denetim mekanizmaları güçlendirilmeli; yerel yönetimlerin, üniversitelerin, meslek odalarının ilgili uzmanlık alanlarının bölgesel kriterlerin oluşturulması, uygulanması, izlenmesi güncellenmesi süreçlerine etkin katılımı sağlanmalıdır.

“Su, enerji verimliliği ölçülebilir izlenebilir hale getirilmelidir.”

Yağmur suyu hasadı, gri su arıtılmış atık suyun yeniden kullanımı, düşük su tüketimli peyzaj, pasif iklimlendirme, doğal havalandırma, gölgeleme, yenilenebilir enerji yüksek performanslı yapı sistemleri yaygınlaştırılmalıdır.

Yapıların enerji, su, karbon atık performansları kullanım döneminde izlenmeli; hedefler ölçülebilir doğrulanabilir veriler üzerinden değerlendirilmelidir.

Yeşil finansman teşvik mekanizmaları doğrulanabilir çevresel kazanımlar yaşam döngüsü maliyetleriyle ilişkilendirilmelidir.

“Yere özgü tasarım geçmişin bilgisi birlikte değerlendirilmelidir.”

Ekolojik mimarlığın temelinde yapının bulunduğu yeri anlamak vardır. Topografya, mevcut yapı dokusu, bitki örtüsü, iklim, malzeme olanakları, su, manzara, kamusal yaşam, komşuluk ilişkileri insanların gündelik kullanım biçimleri tasarım kararlarının başlangıç verileri olmalıdır.

Geleneksel mimarinin iklim, topoğrafya, güneş, rüzgâr, su, malzeme yaşam biçimiyle kurduğu ilişki güncel mimarlık açısından aktif tasarım kaynağı olarak değerlendirilmelidir. sofa, yarı açık mekânlar, gölgeleme, doğal havalandırma, yapı yönlenmesi, kalın duvarlar, saçaklar, yerel malzemeler geleneksel su yönetimi gibi ilkeler ortaya çıktıkları koşullarla birlikte okunmalıdır.

Geçmişin biçimlerini tekrarlamak yerine, biçimleri ortaya çıkaran iklim bilgisini, malzeme kültürünü, ustalığı yaşam biçimini anlamak; birikimi çağdaş bilim, teknoloji ihtiyaçlarla yeniden yorumlamak gerekmektedir. Yerel bilgi biçimsel üslup olarak değil, yerin olanaklarını sınırlarını okuma yöntemi olarak ele alınmalıdır.

“Yapı sektöründe yaşam döngüsü döngüsellik yaklaşımı temel alınmalıdır.”

Yapıların çevresel etkileri; hammaddenin elde edilmesinden üretime, taşımadan yapım sürecine, kullanımdan bakım yenilemeye, sökümden yeniden kullanıma kadar bütün yaşam döngüsü üzerinden değerlendirilmelidir.

İşletme kaynaklı enerji tüketimiyle birlikte gömülü karbon tasarım kararlarında hesaba katılmalıdır.

Mevcut yapı stokunun iyileştirilmesi, uyarlanarak yeniden kullanılması, sökülebilir sistemlerin geliştirilmesi, yapı bileşenlerinin tekrar kullanımı malzemelerin döngüye kazandırılması desteklenmelidir.

“Yerel, doğal biyotabanlı malzemelerin kullanımı bilimsel performans ölçütleriyle geliştirilmelidir.”

Taş, ahşap, kerpiç, alker doğal veya biyotabanlı yapı malzemelerinin çevresel potansiyeli bilimsel yöntemlerle araştırılmalıdır.
malzemelerin yangın dayanımı, termal mekanik performansı, nem su davranışı, bakım gereksinimleri, taşıyıcı sistem işçilikle ilişkisi yaşam döngüsü etkileri bütüncül olarak değerlendirilmelidir.

Yerel malzeme bilgisi ustalık kültürü kayıt altına alınmalı; deneysel çalışmalar, akademik araştırmalar uygulamalarla güncel mimarlık pratiğine aktarılmalıdır.

“Kültürel miras iklim uyumu, kullanım, bakım enerji etkinliğiyle birlikte korunmalıdır.”

Tarihî yapılar, geleneksel yerleşimler kültürel peyzajlar; toplumsal belleği, yerel üretimi, ustalığı, peyzajı yaşam kültürünü taşımaktadır. Koruma kararları; yapının iklimle nasıl çalıştığını, malzeme davranışını, suyla ilişkisini, doğal havalandırmasını, gölgelenmesini, çevre dokusunu kullanım biçimini anlamaya dayanmalıdır.

Kaleiçi, Akseki Elmalı gibi örneklerin gösterdiği üzere; özgün malzemeye uygun onarım, suyun yapıdan doğru uzaklaştırılması, düzenli bakım, kullanımın devamlılığı yapının bahçesi, yolu komşu dokuyla birlikte ele alınması önem taşımaktadır.
Tarihî veya geleneksel yapılarda enerji performansını iyileştirmeden önce yapının mevcut koşullarda nasıl çalıştığı anlaşılmalı; pencere değişikliği, yalıtım veya mekanik sistem eklenmesi gibi müdahaleler özgün malzeme, doğal havalandırma, nem davranışı, iç ortam konforu miras değeri üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Müdahale seçenekleri ölçüm, modelleme karşılaştırmalı analizlerle sınanmalı; uygulama sonrasında performans izlenmelidir. Koruma; belgelemeyle başlayan, doğru kullanım, bakım, izleme uygun müdahaleyle devam eden süreklilik taşıyan süreç olarak görülmelidir.

“Ekolojik dönüşüm toplumsal mekânsal adalet temelinde yürütülmelidir.”

İklim krizinin etkileri toplumun farklı kesimlerinde farklı düzeylerde yaşanmaktadır. Çocuklar, yaşlılar, düşük gelir grupları kırılgan toplulukların aşırı sıcaklık, enerji maliyetleri, afetler kamusal mekâna erişim açısından karşı karşıya kaldıkları riskler dikkate alınmalıdır.
Kamusal alanlar güvenli, erişilebilir, gölgeli, iklim konforu yüksek kapsayıcı biçimde tasarlanmalıdır. Ortak yaşam modellerinde kaynakların yanında bakım sorumluluğun adil ılması sağlanmalı; kentlilerin karar süreçlerine katılımı güçlendirilmelidir.

“Dijital teknolojiler ekolojik dönüşümü destekleyen araçlar olarak kullanılmalıdır.”

BIM, HBIM, dijital ikizler, yapay zekâ, fotogrametri, LIDAR veri tabanlı karar destek sistemleri; tasarım, enerji yönetimi, kültürel mirasın belgelenmesi, yapı yaşam döngüsü kent yönetimi açısından önemli olanaklar sunmaktadır.

araçların kullanımı veri kalitesi, doğrulanabilirlik, şeffaflık, erişilebilirlik kamu yararı ölçütleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Teknolojinin değeri, daha yaşanabilir, dirençli verimli çevreler üretmeye sağladığı katkıyla ölçülmelidir.

“Mimarlık eğitimi meslek pratiği iklime duyarlı tasarımı merkeze almalıdır.”

Yapı fiziği, çevre kontrolü, koruma, enerji, su iklim bilgilerinin tasarım stüdyolarıyla bütünleşmesi güçlendirilmelidir.

Saha çalışmaları, rölöve, yerinde ölçüm, malzeme incelemesi yerel halk ustalardan öğrenme süreçleri mimarlık eğitiminin önemli araçlarıdır. Öğrencilerin yapıyı çevreyi doğrudan gözlemlemesi; malzemenin nasıl yaşlandığını, yapım detaylarının nasıl çalıştığını mimari kararların gündelik hayatla nasıl ilişkilendiğini anlamalarına katkı sağlamaktadır.

Meslek pratiğinde hız üretim baskısının tasarım için gerekli araştırma düşünme süresini ortadan kaldırmasına izin verilmemelidir.

“Ekolojik dönüşüm kalıcı kurumsallaşmış iş birliği gerektirir.”

Merkezi yönetim, yerel yönetimler, üniversiteler, meslek odaları, sivil toplum kuruluşları, finans kuruluşları, yatırımcılar kentliler arasında görevlerin, hedeflerin, uygulama takvimlerinin izleme göstergelerinin tanımlandığı sürekli iş birliği mekanizmaları oluşturulmalıdır.
Bilimsel bilgi karar uygulama süreçlerine aktarılmalı; uygulamalardan elde edilen veriler yeniden araştırmaya politika geliştirmeye oluşturmalıdır.

Antalya İçin Ortak Sorumluluk

Antalya açısından sorumluluk daha belirgindir.

Kentin bugünkü mekânsal yapısı; nüfus artışı, turizm, ulaşım yatırımları, ekonomik dönüşüm farklı dönemlerde alınan planlama kararlarının uzun yıllara yayılan etkileri sonucunda oluşmuştur.

Antalya’nın planlama tarihi; tarım alanlarının korunması, kıyıların kullanımı, kentsel gelişmenin yönlendirilmesi, mevcut dokunun iyileştirilmesi yeni gelişme alanlarının belirlenmesi arasındaki dengenin kentin geleceği açısından belirleyici olduğunu göstermektedir. Bugün dengeye iklim krizinin ortaya çıkardığı yeni koşullar eklenmiştir.

Antalya’nın geleceğini belirleyecek planlama kararlarında; su kaynaklarının kapasitesi, tarım alanlarının sürekliliği, ormanlar doğal alanlar, kıyı ekosistemleri, kültürel miras, altyapı kapasitesi, iklim afet riskleri, mevcut yapı stokunun potansiyeli, kamusal alanların niteliği toplumsal ihtiyaçlar birlikte değerlendirilmelidir.

Kentsel büyüme kendi başına hedef olarak ele alınmamalıdır. Nasıl, nerede, ne kadar hangi kapasitesi içinde büyüdüğümüz esas planlama sorularından biridir. Antalya’nın su kaynakları, tarım toprakları, ormanları, kıyıları, doğal kültürel peyzajları sınırsız kaynaklar değildir.

değerlerin korunması, Antalya’nın uzun vadeli ekonomik, toplumsal ekolojik varlığının temel koşuludur. Kentimizin geleceğine ilişkin kararların; ekolojik sınırlar, planlama bütünlüğü, bilimsel bilgi, kamu yararı gelecek kuşakların yaşam hakkı temelinde oluşturulması gerektiğini vurguluyoruz.

Antalya’dan COP31’e Ortak Çağrı

COP31’in Antalya’ gerçekleştirilecek olması, sempozyumda ortaya konulan bilimsel mesleki birikimin uluslararası iklim gündemiyle doğrudan ilişki kurması açısından önemli fırsattır.

Sempozyumun temel sonucu; iklim politikalarının kentler yapılı çevre üzerinde somut, ölçülebilir bağlayıcı karşılıklar üretmesi gerektiğidir. Planlama kararlarının ekolojik taşıma kapasitesine dayanması, iklim uyumunun yapı planlama mevzuatında zorunlu hale gelmesi, mevcut yapı stokunun dönüştürülmesi, doğal kültürel mirasın korunması, su enerji verimliliğinin güçlendirilmesi yerel yönetimlerin uygulama kapasitesinin artırılması COP31 sürecine Antalya’dan taşınması gereken temel başlıklardır.

COP31’in geçici görünürlük alanı olarak kalmaması; burada geliştirilecek taahhütlerin ulusal mevzuata, bölgesel planlama kararlarına, yerel yönetim politikalarına, finansman mekanizmalarına mesleki uygulamalara yansıması gerekmektedir. Antalya’nın iklim değişikliğine uyum konusunda örnek uygulamaların geliştirildiği, sonuçların izlendiği kamuoyuyla ıldığı kent olması hedeflenmelidir.

nedenle 5. Uluslararası Ekolojik Mimarlık Planlama Sempozyumu, COP31’e ortak fikri taşımaktadır: iklim hedefleri yapılı çevreye ilişkin kararların merkezine yerleştirilmeli; bilimsel bilgi, yerel deneyim, mesleki sorumluluk toplumsal katılım aynı uygulama çerçevesinde buluşturulmalıdır.

Sempozyumda sempozyuma giden panel serisinde ortaya çıkan ortak yaklaşım açıktır:

Ekolojik mimarlık, mimarlık planlamanın temel mesleki sorumluluk alanlarından biridir.

Geleceğin mimarlığı; bulunduğu yeri anlayan, doğayla birlikte çalışan, kaynakları dikkatle kullanan, mevcut olanın değerini gözeten, kültürel ekolojik hafızayı koruyan, bilimsel bilgiyle yerel deneyimi buluşturan iklim değişikliğine uyum sağlayabilen anlayış üzerine kurulmalıdır.

yaklaşımda mimarlık yapının sınırlarında sona ermez. Sokak, mahalle, kent, kırsal alan, tarım toprağı, orman, kıyı, su havzası ekosistem aynı yaşam çevresinin parçalarıdır. İnsanların gündelik hayatı, kamusal alanların niteliği, biyolojik çeşitlilik tüm canlıların yaşam hakkı bütünün ayrılmaz bileşenleridir.

2005 yılında Antalya’ başlayan Uluslararası Ekolojik Mimarlık Planlama Sempozyumu yolculuğunun beşinci buluşması; bilimsel bilgi yerel deneyimi, geçmişin birikimi çağdaş teknolojileri, mimarlık doğayı kent toplulukları yeniden aynı zeminde buluşturmuştur.

sempozyumdan çıkan ortak çağrı şudur:

Önce bulunduğumuz yeri anlamalıyız.

Doğanın sınırlarını gözetmeli, geçmişin bilgisinden öğrenmeli, mevcut olanın değerini korumalı geleceğin koşullarına bugünden hazırlanmalıyız.

Bilimsel bilgi, yerel deneyim toplumsal katılımla daha dirençli, adil yaşanabilir yaşam çevrelerini birlikte oluşturmalıyız.

İklim, miras toplulukların geleceği ortak bütündür.

Eko-Bütünlük, geleceği birlikte kurma sorumluluğudur.

5. Uluslararası Ekolojik Mimarlık Planlama Sempozyumu