- Pekin’in Primus Inter Pares-Eşitler Arasında Birincilik Yükselişi Yeni Rekabetin Açılan Kapısı ?
- Üç Büyük Devletin Farklı Çıkar Alanları Beklentileri
- Üçlü Toplantının Politik Askeri Öneminin Temel Koordinatları
- Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Sorunsalı
- Toplantı Ortak Bildirisindeki Önemli Mesajlar
- Sonuç
Jinping: Shenzhen görüşmesinin “çığır açıcı” olacağını vaat etmiştir.
Trump: “Gerçekten tarih yazıyoruz.” “Hiçbir barış, diyalog fırsatlarını reddederek sağlanamaz. ” demiştir.
Putin: “Diplomasi tarihinde yeni sayfa açtıklarını “belirtmiştir.
19 Kasım 2026’ Çin’in ileri teknolojik mucize şehri Shenzhen’ icra edilen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında, dünyanın en büyük üç nükleer gücü olan ABD, Çin Rusya liderleri arasında ilk kez üçlü zirve gerçekleştirildi. Zirve, artan uluslararası gerilimler küresel güvenliğin geleceğine dair belirsizliklerin yaşandığı dönemde yapılmıştır. Kanaatimizce, zirve esasen içerik açısından zayıf konumdadır, bununla birlikte diplomatik prestij sembolik imaj açısından önemli olduğu söylenebilir. Dünya Savaşı’ndan sonra 1945’te Karadeniz kıyısındaki Yalta’ gerçekleştirilen Winston Churchill, Franklin. Roosevelt Joseph Stalin arasındaki tarihi anlaşma, Soğuk Savaş dönemindeki Avrupa’nın güçler dengesini Batı-Doğu arasındaki nüfuz alanlarına şekil vermiştir. Geçen 71 yıl sonra, kurulan yeni küresel masada Londra-AB. Abu Dabi’ ABD arabuluculuğunda gerçekleşen barış görüşmeleri ardından ABD elçileri Avrupalı Rus liderler arasında yapılan görüşmeler, Rusya-Ukrayna savaşının jeopolitiğindeki temel paradoksu ortaya koydu: Washington çatışmayı sona erdirmek güvenlik sorumluluklarının kısmını Avrupalı müttefiklerine devretmek istiyor.
ABD Başkanı Donald Trump (sağdan), 19 Kasım 2026 Perşembe günü Çin’in güneyindeki Guangdong eyaletinin Shenzhen kentindeki Kylin Villası’nda Çin Devlet Başkanı Xi Jinping Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin araya gelmiştir.Büyük bölgesel anlaşmaların gerçekleşme olasılığı ortadan kalkınca, Shenzhen zirvesinin esas ağırlığı, iki paralel yol boyunca işlevsel, bölümlere ayrılmış kriz yönetimine kayıyor. Birincisi – teknoloji güvenlik alanını kapsayan – Yeni START anlaşmasının sona ermesinin ardından, ABD’nin gelişmiş yarı iletkenler üzerindeki kontrollerini sıkılaştırmasıyla birlikte nükleer komuta kontrol sistemlerinde yapay zekanın kullanımını düzenlemek için ‘algoritmik güvenlik önlemlerinin araştırılmasıdır. İkincisi-operasyonel ekonomik-Hürmüz Boğazı’na odaklanmaktadır. Üçüncü mesele ise Ukrayna savaşıdır.
- Putin Trump’ın üçlü görüşmesi İkinci Dünya Savaşı’ndaki zaferin mirasının savaş sonrası uluslararası düzenin korunmasını sağlayabilir ?
- Shenzhen Zirvesi, uluslararası düzenin barış istikrarının korunmasını sağlayabilecek ortak sorumluluk ımı çerçevesinde daha büyük tarihsel siyasal öneme sahip olabilir ? Üç lider uluslararası ilişkilerde dönüm noktası sorumluluğunu üstlenebilir ?
- Zirve, Avrupa Orta Doğu’ devam eden sıcak çatışmaları barışçı çözüm üretebilir ?
- Avrupa, Doğu Asya Kanada, Brezilya, Türkiye, İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, İspanya Orta Doğu’daki Riyad, Kahire,vb. başkentlerde, masada olmayan devletlerin aleyhine olabilecek kapalı kapılar ardındaki anlaşmalara ilişkin endişelerin cevapları neler olabilir?
- Küresel çatışma çalkantıların yaşandığı dönemde, Çin, Rusya ABD liderlerini araya getiren üçlü zirve yumuşama-detante yolunda umut verici işaret olabilir ?
Rusya hâlâ Doğu Ukrayna’ çıkmazda Ukrayna, Putin’in özel prestij projesi olan Rusya’yı Kırım Yarımadası’na bağlayan Kerç Köprüsü’nün büyük bölümlerine ağır hasar verdi. Moskova, izolasyonunu kırmak Avrupa’nın güvenlik mimarisini yeniden şekillendirmek için görüşmeden yararlanmayı hedeflerken, yapısal ekonomik gerilimlerle Pekin enerji piyasası hesaplamaları konusunda gizli görüş ayrılığıyla mücadele ediyor. Uzun zamandır tüm uluslara eşit söz hakkı tanıyan “çok kutuplu dünya” kavramını savunan Kremlin için fırsat doğmuştur. İran’la savaş/barış arasında Hürmüz Boğazında ablukayı sürdürüyor Kanada’yı yabancılaştırmış durumda, ABD’nin Avrupa güvenliğinin garantörü olarak güvenilirliğinin azalması Donald Trump’ın öngörülemezliği NATO önündeki dosyalar olarak belirsizliğini korumaktadır. Birçok kişi, görev süresinin sonuna yaklaşan Trump’ın, İran veya Küba’ gerilimi tırmandırmak gibi kendi başına hareket edebileceği yerlerde en tehlikeli olacağı konusunda uyarıda bulundu. ABD hava trafik sistemi, modernizasyon projesinde, İsrail destekli firmalara tahsisi konusundaki tartışmalar, kaosa sürüklenirken, NSA’in elektrikleri kesilmiştir. 3 Kasım’ Amerikalı seçmenlerin Trump’a verdiği tarihi mesaj Demokratlar Cumhuriyetçilerin 2028 seçimleri için kılıçları çektiğini ortaya koymaktadır. Demokrat Parti, AI-yapay zekâ güvenliği Çin teknolojik yarış, ABD-İsrail ilişkisi ABD’nin dünyadaki rolü dahil olmak üzere önemli konulardaki politika pozisyonlarını belirlemeye çalışıyor. Pekin kendisini diplomatik “denge noktası” olarak konumlandırıyor: Tayvan üzerindeki kırmızı çizgilerini korumak için kritik mineral tedarik zincirlerindeki ağırlığını kullanırken, Küresel Güney Avrupa’daki konumunu aşındırabilecek veya nükleer cephaneliğine erken sınırlar getirebilecek üçlü kulübe dahil olmaktan hesaplı şekilde kaçınıyor. Pekin için ise zirvenin sembolik anlamı en önemlisi: Washington nihayet jeopolitik ideolojik rakiplerine küresel yönetişim konularında eşit muamele gösteriyor. Pekin zirveyi, uzun süredir devam eden savaşlara batmış rakip güçleri araya getirmedeki kilit rolünü vurgulamak Çin’in yetenekli vazgeçilmez küresel lider olarak imajını güçlendirmek için kullanmıştır. Shenzhen’in APEC Zirvesine ev sahipliği yapması, Pekin’in “Çin mucizesi” öyküsünü anlatma çabasının önemli parçasıdır.
Xi, Trump’ın uçaktan inişinde onu karşıladı; Çin Başbakanı’nın yabancı lideri havaalanında ilk kez karşılamasıydıZirve, Çin’in son kırk yılda balıkçı köyünden ihracat üretimi teknoloji için gökdelenlerle dolu merkeze dönüştürdüğü Shenzhen’i sergiliyor. Çin’in ikinci en büyük ekonomi olarak yükselişi, küresel yatırımlara küresel üreticilerin daha ucuz iş gücü daha hızlı büyüyen pazarlara ulaşmak için fabrikalarını yurt dışına taşımasıyla küresel yatırımlara dünya pazarlarına erişime bağlıydı. “Kendi kalkınmasını sürdürürken, Çin ülkelerle fırsatlar tı ortak kalkınma için çalıştı,”. “Dünya ekonomik büyümesine istikrar öngörülebilirlik getirerek, uluslararası ticaret ekonomik iş birliğine istikrarlı şekilde katkı sağladı. “demiştir.
Üçlü Toplantının Politik Askeri Öneminin Temel KoordinatlarıTrump açılış konuşmasında, “Üçümüzün konuşacak çok şeyi var zaten birçoğunu konuştuk,”. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin yaptığı açıklamada, hafta ABD Başkanı Donald Trump Çin lideri Xi Jinping yapacağı üçlü görüşmeden “büyük potansiyel fayda” beklediğini söyledi. Putin ayrıca, üç liderin gıda güvenliği, enerji güvenliği, terörizmle mücadele uluslararası suçlarla mücadele dahil olmak üzere çağın zorluklarını çözmek için çalışması gerektiğini söyledi. Putin, “Karşılıklı saygı, eşitlik çıkar dengesi temelinde yapıcı şekilde iş birliği yaparsak, Rusya, ABD Çin halklarının dünya genelinde barış güvenliğin güçlendirilmesine önemli katkılar sağlayabileceğine inanıyorum”.
Üç lider, Çin’in ev sahipliğinde 18-19 Kasım tarihlerinde düzenlenen 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomik Liderler Toplantısı’nın oturum aralarında araya gelmiştir.Putin, ülkelerin uluslararası güvenlikten ortak sorumlu olduklarını vurgulayarak, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri olmalarına işaret etti ardından zirvenin en acil konularından biri olan Ukrayna’daki savaşa değindi. Putin, üç ülkenin “Ukrayna’daki çatışma dahil olmak üzere bölgesel çatışmaların çözümünde çok sayıda ortak çıkarı” olduğunu söyledi.Putin, Çin’deki görüşmelerini “şüphesiz diplomasi tarihinde sayfa” olarak nitelendirdi. Putin, Çin’in Shenzhen kentinde düzenlediği basın toplantısında, “Bunun devam etmesini çok isterim, en azından bazı önemli alanlarda fikir alışverişinde bulunduk bence mutlaka anlaşmalara varmadık ama karşılıklı anlayışa ulaştık”. Putin, daha önce böyle toplantının yapılmadığını belirterek, buluşmayı diplomatik tarihte önemli an olarak nitelendirdi. Ev sahibi sıfatıyla Xi, her iki lideri memnuniyetle karşıladı görüşmelerin “barış içinde arada yaşama genel istikrar” için kritik önem taşıdığını, bunun “birbirlerine tüm dünyaya fayda sağlayacağını” öne sürmüştür. görüşmeyi “çığır açan adım” olarak nitelendirdi üç gücün küresel istikrarı koruma sorumluluğunun altını çizdi.
Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi SorunsalıGörüşmelerin nükleer silahların yayılmasının önlenmesi, Orta Doğu savaşı, ticaret politikaları muhtemelen Ukrayna savaşı gibi konulara odaklanması beklenmektedir. Uzmanlar büyük atılımlar konusunda beklentileri düşük tutuyor. Zamanlama bundan daha önemli olamazdı. Yeni START anlaşması şubat ayında sona erdi yarım yüzyıldan beri ilk kez en büyük nükleer cephanelikler hiçbir sınırlamayla karşı karşıya değil.
Çin’in cephaneliği 2019’dan yana iki katından fazla artarak yaklaşık 620 savaş başlığına ulaştı Pentagon 2030 yılına kadar 1000’den fazla savaş başlığı bekliyor. Amerika Birleşik Devletleri, uzayda önleyici füzeleri olan çok katmanlı füze savunma sistemi olan Altın Kubbe’yi inşa ediyor. Sınırlama olmaksızın, üç ülke hiçbirinin istemediği üç yönlü silahlanma yarışına doğru ilerliyor. Trump, Amerika’nın önde gelen rakiplerinden ikisi olan Xi Putin yapılan ilk üçlü görüşmeyi, nükleer silahların kontrolüne ilişkin kuralları belirlemek Ukrayna İran’daki savaşları çözmeye başlamak için fırsat olarak lanse etmiştir. Trump, “Açıkçası çok zor şey çünkü nükleer silahlara kez sahip olduktan sonra, onlardan vazgeçmek çok. ülkenin lideri olarak onlardan vazgeçmek çok zor,” açıklamasında bulunmuştur. Çin iki nükleer güce yetişmek için çabalarını artırmaktadır.
Pekin, uzun zamandır tür nükleer silahların yayılmasını önleme veya silah kontrolü görüşmelerine katılmak konusunda isteksiz davranmıştır. Stockholm Uluslararası Barış Araştırma Enstitüsü’ne göre, Ocak 2026 itibarıyla Çin’in tahmini 620 nükleer savaş başlığı bulunuyordu; sayı ABD’ 5.042, Rusya’ ise 5.420. Rejimin diplomatları, Çin’in nispeten küçük cephaneliğini gerekçe göstererek, nükleer silahsızlanmada birincil sorumluluğun Amerika Birleşik Devletleri’ne ait olduğunu defalarca savunmuştur. Trump, Ekim 2026’ Çin Rusya olası görüşmeler hakkında yaptığı açıklamada, “Bütün bunlar utanç verici, çünkü mümkünse nükleer silahsızlanmayı çok isterdim, ama aslında Rusya Çin nükleer silahsızlanma hakkında görüşüyoruz.” demişti. Trump “geçmiş liderler çoğu zaman anlaşmazlık yaşadıkları ülkelerle konuşmaktan kaçındı”. Hiçbir sorun, konuşmayı reddetmekle çözülmez.” demiştir. Trump, ABD, Rusya Çin’in dünyanın nükleer silah stokunu azaltma konusunda “benzersiz konumda” olduğunu söyledi. Çin Devlet Başkanı, Trump’ın nükleer silahlarla ilgili yorumlarına katılarak, tür silahların tamamen yasaklanması imha edilmesi çağrısında bulundu nükleer savaşın kazanılamayacağını asla yapılmaması gerektiğini sözlerine ekledi. Jinping, nükleer silahların kapsamlı şekilde yasaklanması tamamen yok edilmesi gerektiğini, nihai amacın ise nükleer silahlardan arınmış dünya inşa etmek olduğunu söyledi. Putin, Rusya, Çin ABD’nin yapıcı şekilde iş birliği yapmaları halinde küresel istikrarı güçlendirebileceklerini belirterek, üç liderin enerji güvenliği Ukrayna’daki savaş dahil olmak üzere küresel bölgesel konuları görüşmeleri çağrısında bulundu.
Toplantı Ortak Bildirisindeki Önemli MesajlarBilindiği üzere, Xi, geçen yıl Ekim ayından yana Trump üç kez, 2013′te başkan olduktan sonra ise Putin 40′tan fazla kez görüşmüştür. Trump Putin, Rus liderin Ağustos 2025′te Alaska’ya yaptığı ziyaret dahil olmak üzere birçok kez şahsen araya geldiler. APEC toplantısında ise üç lider, kamuoyu açıklamalarında, konuların yanı sıra nükleer silahsızlanma, küresel güvenlik Rusya-Ukrayna savaşı konularına değindiler. Donald Trump, Vladimir Putin Xi Jinping, Çin’ 90 dakikalık görüşmelerin ardından “barış üzerine ortak bildiri” yayımladı. Açıklamada “nükleer savaş kazanılamaz asla yapılmamalıdır” denilmiştir. Ev sahibi Xi, Çin, ABD Rusya arasındaki “olumlu etkileşimlerin” “seçenek değil, zorunluluk” olduğunu belirterek, büyük küresel güçler olarak sorumluluklarının altını çizmiştir. üç ülkeyi küresel zorlukların üstesinden birlikte gelerek uluslararası barış istikrarı koruyarak örnek olmaya çağırmıştır. Trump, “ gezinin bize Amerika Birleşik Devletleri, Rusya Çin liderleri arasında ilk kez üçlü görüşme yapma fırsatı vermesinden dolayı çok mutluyum,” demiştir. Putin, “Ülkelerimizin bölgesel çatışmaların çözümü söz konusu olduğunda, elbette Ukrayna’daki çatışma dahil olmak üzere, birçok ortak çıkarı bulunmaktadır” demiştir “uluslararası barış güvenliğin korunmasında ortak sorumlulukları” olduğunu sözlerine eklemiştir. Son olarak, üç ülke istikrarlı enerji akışlarının önemini vurgulayarak “tüm ulusların yararına rafine petrol ürünlerinin üretimini arzını artırmayı planladıklarını” belirtmiştir. Rusya ABD, benzeri görülmemiş üçlü zirvenin ardından barış bildirisi üzerinde anlaştıklarını açıklamakla birlikte, bildiride katılımcı ülkelerden ikisinin neden olduğu Ukrayna İran’daki savaşlardan hiç bahsedilmedi. ABD-Çin ilişkilerinin “genel olarak istikrarlı olumlu” olduğunu ifade etmiştir. Ancak Tayvan konusunda Washington’ı uyararak, ABD’nin “ABD-Çin ilişkilerinde büyük aksaklıkları önlemek için doğru olanı yapmaya devam etmesi gerektiğini” belirtti.
Sonuç- Putin Trump’ı masaya getirme yeteneği, yani eşitler arasında birinci olma senaryosu, Pekin için siyasi açıdan büyük fayda sağlayacaktır.
- Çin, Rusya Amerika Birleşik Devletleri liderlerinin “tarihteki ilk” toplantısından “esnek” çıkarımları özetlediği raporda Tass şöyle diyor: “Diplomatik protokole göre en yüksek onur merkezi olan Xi’nin sağ tarafında Putin oturuyordu; solunda Trump oturuyordu.”
- Ukrayna’daki savaş, İran’daki kriz veya acil küresel sorunlar konusunda somut sonuçlar vermese zirve dikkat çekici görüntü oluşturdu.
- Shenzhen Zirvesi, ABD, Rusya, Çin arasındaki rekabetin nükleer savaş olmaksızın devam edeceğini, bununla birlikte, uluslararası çatışma alanlarında daha olumlu diyalog atmosferi içinde esneklik sağlanması, karşılıklı güvensizliği Yalta’dan farklı olarak çözümlenebileceğinin örnek modeli olabilir. Geçen yüz yılda, iki okyanusla çevrili Amerika, çıkarlarının aslında Avrupa Doğu Asya’nın güvenliğiyle bağlantılı olduğunu acı şekilde öğrenmek zorunda kaldı.
- Ancak real politikadan bakıldığında, Shenzhen toplantısı, bağlayıcı çok taraflı anlaşmalara doğru adım olmaktan ziyade, yapısal teşviklerin testini temsil etmektedir. Temel sürtüşme, işlem odaklı diplomasi asimetrik bilançolar arasında yatmaktadır. Temel yapısal engel, silah kontrolü aritmetiğidir. Üçlü silah kontrol çerçevesi, ortak denge veya doğrulama tabanı gerektirir. Çin’in yaklaşık 500 nükleer savaş başlığından oluşan envanteri, Washington Moskova’nın sırasıyla sahip olduğu 5.000’den fazla konuşlandırılmış savaş başlığının yaklaşık onda birini oluşturmaktadır. Mevcut koşullar altında üçlü sınırlamalar üzerinde anlaşmak, Çin için kalıcı sayısal açığı kilitleyecek veya yapısal dengeye ulaşmak için en büyük iki nükleer gücün aktif stoklarının %90’ını azaltmasını gerektirecektir. Tarihsel süper güçlerin hiçbiri Çin seviyelerine inmeyi amaçlamadığı için, Pekin üçlü nükleer müzakereleri, dengeye ulaşmadan önce modernizasyonunu sınırlamak için tasarlanmış araç olarak görmektedir.
- Son tahlilde, Trump Putin, farklı başarısız olan kendi seçtikleri savaşları yürütüyorlar uluslarının azalan gücünün yaşlanan birer örneği. küresel teknoloji süper gücünün acımasız, şaşırtıcı derecede verimli hızlı yükselişine öncülük etti ancak yine kendi potansiyel seçtiği savaşta – Tayvan’ın işgalinde – çatışmadan kaçınıyor. Dünya Savaşı’ndan sonra tarih, Truman, Stalin Churchill’i dinlemekten başka çaresi yoktu. Shenzhen’i ise görmezden gelmeyi tercih edebilir. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin için zirve, Kremlin liderinin ABD Çin aynı düzeyde süper gücün başında olduğunu göstermesi için çok arzulanan fırsat sunmuştur. hamle, Batı’nın Putin’i izole etme çabalarına darbe daha indirirken, aynı zamanda Washington’ın barış anlaşmasına aracılık etmek istediği dönemde Trump’ı Ukrayna’ çözüm için Moskova’nın taleplerine yönelmeye ikna etme fırsatı vermiştir.
- Üçlü silah kontrolü basit sorunla karşı karşıya. Üç ülke, üç eşit olmayan ayağı olan tabure gibidir. Amerika Birleşik Devletleri Rusya’nın her birinin binlerce savaş başlığı varken, Çin’in yaklaşık 620 savaş başlığı. Pekin, kendi aşağılığını yasalara döken anlaşmayı kabul etmeyecektir. Washington ise ABD Rus kuvvetleri sınırlandırılırken Çin’in serbestçe silahlanmasına izin veren dondurma anlaşmasını kabul etmeyecektir.
- Bazı yorumculara göre ise, asıl sınav, üç ülkenin nükleer risk azaltma nükleer yayılmanın önlenmesi konusunda verdikleri taahhütlerini yerine getirip getirmeyecekleri olacaktır
1. The Guardian
2./p>
3. etkinlik için arka plan olarak, Çin’in yüksek teknoloji devi haline gelmesindeki hızlı dönüşümü ABD’nin teknoloji ticaret sürtüşmeleri karşısındaki direnciyle özdeşleşmiş şehri seçti.Çin’in “mucize şehri” 18 milyonluk devasa metropol, Çin’in teknoloji devlerinin önde gelen isimlerine ev sahipliği yapıyor: donanım devi Huawei, drone üreticisi DJI Tesla’yı geride bırakan elektrikli araç satıcısı BYD; hepsi ABD’nin ithalat yasaklarına veya kara listelerine rağmen gelişmeyi başarmış şirketler.
4. Washington Times
5. Çin Dışişleri Bakanlığı
6. Habtoor Research
7. The Diplomat
8. The Epoch Times
9. Washington Times
10. America’s role in European security, the APEC summit, and Democratic foreign policy
11. Habtoor Research
12. War on the Rocks
13. Shenzhen’in yılki APEC zirvesine ev sahipliği yapması, Pekin’in “Çin mucizesi” öyküsünü anlatma çabasının önemli parçasıdır.
14./p>
15. The Epoch Times
16. Reuters
17. Fox News
18./p>
19./p>
20. Washington Times
21./p>
22. Belfer Center
23./p>
24. Washington Times
25. The Epoch Times
26./p>
27./p>
28./p>
29. The Hindu
30./p>
31./p>
32./p>
33. The Hindu
34./p>
35. The Guardian
36. The Hindu
37. Brookings
38. A47 News
39./p>
40./p>
41. Belfer Center
42. The Guardian
🔍