Artı Gerçek- Kolombiya' yarım asrı aşkın süren silahlı çatışmanın ardından 2016 yılında imzalanan barış anlaşması, Türkiye' devam eden Barış Demokratik Toplum Süreci açısından önemli deneyimler sunuyor. Silahlı mücadele döneminde FARC saflarında yer alan, ardından barış müzakerelerine destek veren eski komutan Yezid Arteta Dávila, Kolombiya deneyimini, Türkiye'deki süreci kalıcı barışın sağlanması için atılması gereken adımlara dair Mezopotamya Ajansı’na (MA) değerlendirmelerde bulundu.

'ÖCALAN'IN ÜZERİNDEKİ KISITLAMALARIN KALDIRILMASI SİYASİ DİYALOĞUN GELİŞMESİNE KATKI SUNAR'

Dávila, kalıcı barışın sağlanabilmesi için çatışmanın taraflarının doğrudan eşit koşullarda müzakere masasında yer alması gerektiğini belirtti. Türkiye'deki sürecin hukuki güvenceler, demokratik reformlar, siyasi yaşama katılım bağımsız denetim mekanizmalarıyla desteklenmesinin önemine dikkat çeken Dávila, Abdullah Öcalan üzerindeki kısıtlamaların kaldırılmasının siyasi diyaloğun gelişmesine katkı sunacağını belirtti.

FARC'A KATILMA KARARININ NEDENLERİNİ ANLATTI

Yezid Arteta Dávila, FARC’a katılma sürecini kararın arkasındaki siyasi ideolojik nedenleri anlattı. 1964 yılında Kolombiya Komünist Partisi’nin askeri kanadı olarak kurulan FARC’a katılmadan önce öğrenci hareketi Komünist Gençlik içerisinde aktif olarak yer aldığını belirten Dávila, genç yaşlardan itibaren Kolombiya’daki toplumsal sorunlar, ekonomik eşitsizlikler, siyasi dışlanma sol hareketin yasal siyaset alanında karşılaştığı engellerle ilgilendiğini ifade.

'ASKERİ DİKTATÖRLÜK HÂLÂ GÜÇLÜYDÜ, SOL HAREKETLER BASKI ALTINDAYDI'

Katıldığı dönemin Latin Amerika koşullarına dikkat çeken Dávila, "1980'lerin başlarından söz ediyoruz. Askeri diktatörlüklerin etkisi hâlâ güçlüydü toplumsal hareketler sol hareketler yoğun baskı altındaydı. Kolombiya' sol görüşlü önderlere savunuculara yönelik sistematik baskı söz konusuydu. Devrimci siyasi faaliyet yürütmek isteyenlerin ciddi risklerle karşılaşmadan bunu yapabilmelerini sağlayacak yeterli güvencelerin bulunmadığını düşünüyordum. koşullar altında, 1983-1984 yıllarında FARC'a katılmaya karar verdim. dönemde FARC'ı siyasi askeri açıdan en örgütlü devrimci yapı olarak görüyordum. FARC'ın yürüttüğü mücadeleyi değerlendirirken, örgütün ortaya çıkışında Kolombiya'nın toprak sorununun belirleyici rol oynadığını göz önünde bulundurmak gerekiyor. Toprak mülkiyetinin belli ellerde toplanması, köylülerin yoksulluğu devlet hizmetlerinin ülkenin pek çok bölgesine ulaşmaması, mücadelenin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan temel etkenlerdi" diye konuştu.

ÇATIŞMADAN MÜZAKEREYE.

1980'li yıllardan 1990'lı yıllara kadar FARC saflarında yer alan örgütte komutanlık yapan Dávila, 1996 yılında Kolombiya Amazonu'nda düzenlenen askeri operasyon sırasında gözaltına alındı. Yedi farklı cezaevinde toplam 11 yıl tutuklu kalan Dávila, 2006 yılında özgürlüğüne kavuşmasının ardından yönünü silahlı mücadeleden müzakere yoluyla çözüm arayışına çevirdi. Dávila, değişimi dönem yaşananları şekilde anlattı:

“ geçişi, kişisel siyasi dönüşüm süreci olarak değerlendirmek gerekiyor. Ancak dönüşüm, aynı zamanda silahlı çatışma deneyiminin sonucuydu. İnsan savaşın içinde yaşadığında, onun insani sonuçlarını toplumsal maliyetlerini bizzat görüyor; siyasi dönüşümü sağlamada silahlı mücadelenin ne kadar sınırlı kaldığını anlıyor. Ben 2006 yılında özgürlüğüme kavuşmamın ardından dönemi geride bırakmaya Kolombiya'daki çatışmaya müzakere yoluyla çözüm bulunması için çaba göstermeye karar verdim. Havana' 2012-2016 yılları arasında yürütülen müzakerelere doğrudan katılmadım ancak görüşmelerde Küba birlikte garantör ülke olan Norveç'in yürüttüğü çalışmalara destek verdim. Müzakereler, 2016 yılında nihai barış anlaşmasının imzalanmasıyla sonuçlandı.”

'SİLAHLARIN YERİNİ DİYALOG SİYASET ALMALI'

Dávila, çatışmadan müzakere masasına ulaşan dönüşümün özünde ise barışın yalnızca silah bırakmaktan ya belgeye imza atmaktan ibaret olmadığını söyledi. Barış için yapısal sorunların göz önünde bulundurulması gerektiğine işaret eden Dávila, “Barış, siyasi farklılıkların demokratik yollarla çözülmesini, yaşamın her türlü ideolojik düşüncenin önünde tutulmasını çatışmaya yol açan yapısal sorunların çözüme kavuşturulmasını gerektiriyor. Savaşın ne olduğunu yaşamış kişiler olarak özel sorumluluğumuz olduğunu düşünüyorum. Yeni kuşakların aynı yollardan geçmek zorunda kalmaması için çaba göstermek. Çatışma deneyimi, farklı görüşlere sahip kesimlerin birbirini ortadan kaldırılması gereken ‘düşmanlar’ olarak değil, uzlaşabilecek muhataplar olarak gördüğü siyasi kültürün oluşmasına katkı sunmalı. nedenle, silahlı mücadeleden müzakere sürecine geçişimi Kolombiya'nın toplumsal siyasi sorunlarına yönelik yaklaşımda kopuş olarak değil, sorunları çözmeye yönelik yöntemlerimde değişim olarak görüyorum. Hayatımın döneminde silahların dönüşüm için araç olduğuna inanıyordum. Bugün ise aracın yerini diyalog siyasetin alması gerektiğine inanıyorum” diye konuştu.

'GÜVEN SOMUT ADIMLARLA İNŞA EDİLMELİ'

Dávila, her ikisini deneyimlemiş biri olarak çatışmanın ardından müzakere masasına oturmayı mümkün kılacak başlıca etkenlerden birinin güven olduğunu kaydetti. Güvenin ise söylemlerle değil, somut adımlarla inşa edileceğini söyleyen Dávila, "Her iki tarafın askeri faaliyetleri azaltması, sivillerin korunması, müzakerecilerin güvenliğinin sağlanması, verilen taahhütlere bağlı kalınması bağımsız denetim mekanizmalarının oluşturulması gerekiyor. Barış, ilan edilerek ya kendiliğinden sağlanamaz. Siyasi irade, sorumluluk varılan anlaşmalara bağlı kalma kararlılığıyla adım adım inşa edilir. Sonuç olarak, güvensizlikten diyaloğa, çatışmadan demokratik arada yaşama kültürüne geçmek için cesaret göstermek gerekiyor”.

'BARIŞ, ÇATIŞAN TARAFLARIN DOĞRUDAN KATILIMIYLA İNŞA EDİLİR'

Müzakerelerde her iki tarafın eşit adil katılımının önemine dikkat çeken Dávila, "Kolombiya deneyiminden yola çıkarak, çatışmanın tüm tarafları müzakere masasında doğrudan eşit koşullarda yer almadan gerçek barış müzakeresinin mümkün olmayacağını düşünüyoruz. Taraflardan biri masada yoksa hiç kimse onun adına müzakere yürütemez veya onu bağlayacak taahhütlerde bulunamaz. Kolombiya deneyimi, barış sürecinde karşı tarafın muhatap olarak tanınması, müzakerelere katılımının güvence altına alınması anlaşmaların her iki tarafın katkısıyla oluşturulması gerektiğini gösteriyor. Barış dayatılamaz ya başkalarına havale edilemez; ancak çatışan tarafların doğrudan katılımıyla inşa edilebilir” diye kaydetti.

'ÖCALAN, KÜRTLER AÇISINDAN SEMBOL BİR AKTÖR'

Barışın inşasında eşit temsiliyetin önemini vurgulayan Dávila ayrıca Türkiye’ sürmekte olan Barış Demokratik Toplum Süreci’nin baş müzakerecisi Kürt Halk Önderi Abdullah’ın üzerinde devam eden tecride değindi. Dávila, "Öcalan, Kürtler açısından sembol aktör. Üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması, taraflar arasındaki güvenin pekişmesine siyasi diyaloğun önünün açılmasına katkı sunarak çatışmanın barışçıl demokratik çözümü için daha elverişli zemin oluşturur. Barışın ilerleyebilmesi için siyasi iradenin yanı sıra güvencelerin sağlanması diyalog için somut koşulların oluşturulması gerekiyor” ifadelerini kullandı.

'BARIŞ; ADİL, ONURLU EŞİT BİR YAŞAMIN İNŞA EDİLMESİDİR'

Barış anlaşmasının, çatışmanın dönüştürülmesi sürecinde yalnızca başlangıç görevi gördüğünü belirten Dávila, barışın kalıcı hale gelmesi için somut güvencelerin denetlenebilir taahhütlerin önemli olduğunu söyledi. Barış Demokratik Toplum Süreci kapsamında gündeme gelen entegrasyon geri dönüşler başlıklarına değinen Dávila, “Silah bırakma sürecine hukuki güvenceler, silah bırakanların güvenliğinin sağlanması siyasi yaşama etkin biçimde katılabilmelerine yönelik olanakların eşlik etmesi gerekiyor. Aynı şekilde, entegrasyon sürecinde eğitim istihdama erişim üretime yönelik projelerden yararlanma imkanlarının güvence altına alınması lazım. Barış, yalnızca silahların susması değil; hiç kimsenin yeniden şiddete yönelmek zorunda kalmayacağı adil, onurlu fırsat eşitliğinin sağlandığı yaşamın inşa edilmesidir”.

'BAĞIMSIZ İZLEME DOĞRULAMA MEKANİZMLARI BULUNMALI'

Dávila, Türkiye’ye dönen kişilerin güvenliğinin siyasete katılımının sağlanmasını, insan haklarının korunmasını devletin verdiği taahhütlerin yerine getirmesini kapsayan hukuki siyasi güvencelerin açık, şeffaf tarafların uzlaşısıyla oluşturulmuş anlaşmalarla sağlanması gerektiğinin altını çizdi. Varılan uzlaşıların yalnızca kağıtta kalmaması gerektiği konusunda uyaran Dávila, “Taraflar arasında güven tesis edilmesi, anlaşmaların kağıt üzerinde kalan vaatlere dönüşmemesi verilen taahhütlerin yerine getirilmesi için güvencelerin bağlayıcı olması büyük önem taşıyor. Ayrıca, taahhütlerin uygulanmasını denetleyecek, ihlalleri tespit edecek gerekli düzeltici adımların atılmasını sağlayacak bağımsız izleme doğrulama mekanizmaları bulunmalı. Barış, yalnızca anlaşmalar imzalamakla değil, üzerinde uzlaşılanların hayata geçirilmesiyle inşa edilir” diye konuştu.

'BARIŞ TOPLUMUN TÜM KESİMLERİNİN ORTAK HEDEFİ OLMALI'

Dávila, Kolombiya’nın 50 yılı aşkın süren çatışma döneminden yaklaşık 10 yıl önce imzalanan Barış Anlaşması’ndan Türkiye’nin barış süreci için önemli dersler çıkarılabileceğini ifade. Dávila’ya göre, barışın sağlanabilmesi için öncelikle çatışan her iki tarafın silahlı mücadeleyi sona erdirmeye sorunlarını silah yerine diyalog müzakere yoluyla çözmeye gerçekten istekli olması gerekiyor. Taraflardan birinin diğerine askeri ya siyasi zafer dayatmaya çalışması halinde hiçbir barış sürecinin ilerleyemeyeceğini vurgulayan Dávila, Kolombiya deneyiminden hareketle değerlendirmelerde bulundu;

“Silah bırakanlar için hukuki güvenlik güvenceleri sağlanması gerekiyor. Kolombiya deneyimi, yalnızca anlaşma imzalamanın yeterli olmadığını gösteriyor. Silah bırakanların hukuki güvenceye sahip olması, olası yargısal takiplere karşı korunması eski savaşçıların yaşama yeniden katılabilmesi için gerekli koşulların oluşturulması. Bunun yanı sıra, çatışmaya yol açan siyasi, kültürel toplumsal sorunlar göz ardı edilmemeli. Her iki tarafın üstlendiği taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini denetleyecek sürecin farklı aşamalarında güven oluşturacak bağımsız doğrulama mekanizmaları uluslararası destek sağlanmalı. Son olarak, sivil toplumun, mağdurların, toplumsal örgütlerin siyasi kesimlerin sürece katılımı güvence altına alınmalı. Barış, yalnızca hükümetlerin silahlı örgütlerin değil, toplumun tüm kesimlerinin ortak hedefi olmalı.”

'TÜRKİYE TARİHİ BİR FIRSATLA KARŞI KARŞIYA'

Dávila, Kolombiya deneyiminden çıkarılacak en temel dersin, barış anlaşmasının imzalanmasının barışın inşasında yalnızca başlangıç olduğunu vurguladı. Asıl zor olanın, çatışmaya ilk başta neden olan koşulları değiştirmek olduğunu ifade eden Dávila, “Türkiye bugün tarihi fırsatla karşı karşıya. Silahsızlanmayı demokratik reformlar, hukuki güvenceler, farklılıkların kabulü sosyal adaletle destekleyebilirse kalıcı barışın yolunu açabilir".