Dünya yörüngesindeki uydu yoğunluğu, ışık kirliliğinin gökyüzünde bıraktığı yıldız sayısını birçok yerleşim bölgesinde geride bırakıyor. Accu Components tarafından CelesTrak üzerinden alınan ABD Uzay Kuvvetleri takip verileriyle hazırlanan araştırmaya göre, ortalama Birleşik Krallık kasabasının üzerinde gece boyunca herhangi anda yaklaşık 710 uydu bulunuyor. Bunların yaklaşık 105’i güneş ışığını yansıtarak görülebiliyor özellikle büyük şehirlerde çıplak gözle seçilebilen yıldızların sayısını aşabiliyor.
Alçak Dünya Yörüngesindeki Uydular Gece Gökyüzünü KaplıyorThe Night Sky Report adıyla yayınlanan araştırma, alçak Dünya yörüngesindeki yaklaşık 15 bin 900 aktif uydunun konumunu yedi ekim gecesi boyunca inceledi. Accu Components, CelesTrak üzerinden elde edilen ABD Uzay Kuvvetleri takip verilerini kullanarak uyduların konumlarını iki dakikalık aralıklarla haritalandırdı. Hesaplamalara göre ortalama Birleşik Krallık kasabasının üzerinden gece boyunca yaklaşık 13 bin farklı uydu geçiyor.
Ancak yörüngede bulunan bütün uydular aynı anda görülemiyor. Uydular kendi ışıklarını üretmediği için yalnızca Güneş’ten gelen ışığı yansıttıkları zaman çıplak gözle fark edilebiliyor. Bunun için gözlem yapılan bölgenin karanlığa geçmiş olması, uyduların bulunduğu konumun ise hâlâ Güneş ışığı alması gerekiyor. Araştırma, herhangi anda yaklaşık 105 uydunun koşulları karşılayarak görülebilir durumda olduğunu tahmin ediyor.
Uydu yoğunluğu gece boyunca sabit kalmıyor. Accu Components sözcüsünün Space.’a verdiği bilgiye göre, gün batımından sonraki ilk saatlerde yaklaşık 300 uydu Güneş ışığını yansıtabiliyor. Gece yarısına gelindiğinde ise aydınlık kalan uydu sayısı 20’nin altına düşüyor. değişim, uyduların görünürlüğünde yörünge konumlarının yanı sıra Güneş’in ufkun altındaki açısının belirleyici olduğunu gösteriyor.
Araştırma, uydu yoğunluğunun coğrafi konuma göre farklılaştığını ortaya koyuyor. Birleşik Krallık’ta kuzeye gidildikçe gökyüzünde yüksek konumda bulunan uydu sayısı azalıyor. Shetland Adaları’ndaki Lerwick üzerinde ufuktan 30 dereceden daha yüksek konumda yaklaşık 47 uydu hesaplanırken, ülkenin güneyindeki Falmouth için sayı 83’e ulaşıyor.
ABD’ ise farklı dağılım görülüyor. Seattle, gökyüzünde yüksek konumda bulunan 88 uyduyla araştırmadaki en yoğun şehir olarak öne çıkıyor. Miami’ ise aynı ölçüte göre yaklaşık 57 uydu bulunuyor. İki ülke arasındaki farklılık, Starlink uydularının yörünge düzlemlerinin belirli enlemlerde yoğunlaşmasından kaynaklanıyor.
Starlink filosunun önemli bölümü 43 53 derece kuzey enlemleri çevresinde yoğunlaşıyor. ABD’nin büyük bölümü yörünge kuşaklarının güneyinde kaldığı için kuzeye doğru ilerlemek uydu yoğunluğunu artırıyor. Birleşik Krallık’ın önemli kısmı ise 53 derece kuzey enlemi civarında veya daha kuzeyinde yer alıyor. Dolayısıyla ülkenin kuzeyine gidildikçe yoğun yörünge bölgelerinden uzaklaşılıyor.
SpaceX’in Starlink ağı, alçak Dünya yörüngesindeki aktif uyduların yaklaşık yüzde 70’ini oluşturuyor. Şirket, iletişim altyapısının ötesine geçerek yörüngede veri merkezleri olarak çalışacak uydular için izin başvurusunda bulundu. SpaceX’in başvurusu, milyon adede kadar uyduyu kapsayan çok daha büyük yörünge altyapısı hedefini içeriyor.
Araştırmanın sonuçları henüz hakem değerlendirmesinden geçmediği için verilerin bilimsel açıdan doğrulanması gerekiyor. Çalışmanın yalnızca ekim ayındaki yedi geceyi kapsaması yıllık uydu görünürlüğü hakkında kesin tablo sunmasını engelliyor. Gecelerin mevsimlere göre uzayıp kısalması, Güneş ışığını yansıtan uydu sayısını yıl boyunca değiştirebiliyor.
Astronomlar açısından asıl endişe, hâlihazırda yörüngede bulunan uyduların sayısından çok gelecekte fırlatılması planlanan yeni takımyıldızlar. Avrupa Güney Gözlemevi astronomu Olivier Hainaut’nun yıl yayınlanan çalışması, SpaceX’in planladığı uydu ağıyla gecenin önemli bölümünde yüzlerce uydunun görülebileceğini tahmin ediyor. Bazı zaman aralıklarında görünür uydu sayısının birkaç bine ulaşabileceği belirtiliyor.
Uydu sayısındaki artış, yer tabanlı ışık kirliliğinin etkileriyle aynı döneme denk geliyor. Yapay aydınlatma nedeniyle gece gökyüzünün parlaklığı zaten her yıl yaklaşık yüzde 10 artıyor. Yörüngedeki uyduların yansıttığı ışık astronomik gözlemlerde arka plan parlaklığını artırarak gök cisimlerinin incelenmesini zorlaştırabiliyor.
Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, uydu iletişimi uzay tabanlı veri altyapılarının büyümesinin yalnızca teknoloji sektörünü ilgilendirmediğini gösteriyor. Yeni uydu takımyıldızlarının sayısı arttıkça astronomik gözlemler, gece gökyüzünün korunması yörünge yönetimi konuları daha fazla önem kazanacak. Uzay şirketlerinin uydu tasarımlarında parlaklığı azaltan önlemleri değerlendirmesi, bilimsel gözlemler üzerindeki etkilerin sınırlandırılması açısından önem taşıyor.
Editörün Notu: Alçak Dünya yörüngesindeki uydu sayısının artması, iletişim veri merkezi altyapısının ötesinde astronomi açısından yeni sorunlar doğuruyor. Yer tabanlı ışık kirliliğine eklenen uydu yansımaları, özellikle büyük takımyıldızların genişlemesiyle gece gökyüzünün gözlemlenmesini daha zorlaştırabilir.