Yeme-içme sektöründe ‘zorunlu’ servis ücreti kuver dönemi 31 Ocak itibariyle resmen kapandı. Ticaret Bakanlığı’nın kararıyla ‘gönüllü bahşiş’ usulüne geri dönülse durum işletmeci, çalışan müşteri üçgeninde hararetli tartışmanın fitilini ateşledi. Sektörde çalışanların asıl kazancını bahşiş oluştururken, müşteriler “İşletmenin maaş yükünü neden ben üstleneyim” diyor. Konuştuğumuz kişilerden Murat Öztek şimdiye dek çoğu yerde zorunlu olan artık kalkan yüzde 10 servis ücretine neden karşı olunabileceğini çok güzel açıklıyor: “Ben bahşiş veren biriyim ama memnun kalmadığım hizmete dayatılan servis ücretini kabul etmiyorum.”
Oluşan sorun daha. Artık işletmeler bahşişi karttan çekemiyor. Turizm Restoran Yatırımcıları Gastronomi İşletmeleri Derneği (TURYİD) Başkanı Kaya Demirer, kartla ödenen bahşişin bakanlık denetimlerinde ‘zorunlu ücret’ sanıldığını belirterek, gönüllülüğü ispat edecek şeffaf sistemin aciliyetine dikkat çekiyor.
class='medyanet-inline-adv'>Yasaklanan kalemse kuver. Yakup 2’nin sahibi Yıldıray Arslan’a göre müşterinin lehine karar değil. Kuver olarak servis edilenler (ekmek, su, tereyağı, limon, çay, kahve) artık tek tek fiyatlandırılıyor hesabın daha kabarmasına neden olabilir.
Haberlerimizi Google’ Takip EdinEn güncel haberlere son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.Google’ tercih edilenolarak ekleyin
Peki, iyi model nasıl kurulabilir? Yeni düzenin artı eksilerini sektörün nabzını tutan isimlerle ‘sofraya’ yatırdık.
‘Emeğimizin karşılığını işverenden alsak.’
Tahsin Bakoğlu (şef gason): Garsonun işi ürünü getirip masaya koyunca bitmiyor. Keşke öyle. Masa baştan sona takip edilir. Görünmeyen kısmı çoktur. Keşke bahşiş diye şey olmasa, biz emeğimizin karşılığını direkt işverenden alsak. En azından kim emeğe ne değer biçiyor, açık açık belli olurdu. Şimdi ne veren memnun ne alan rahat.
Ata Özbek (emekli garson):
İş için başvurduğumuzda “Maaş asgari ücret ama bahşiş çok iyi” derdi mekân sahipleri. Son zamanlarda boşluktan yüz bulan işletmeler çalışanların ücretini müşteriye yüklemeye kalkınca sonuç Müşteriden kesilen yüzde 10 servis ücretinin vergisini ödedikten sonra kalanın hepsini çalışana vermiyorlar. Kırılan tabak, bardak parası derken hep makaslanıyor. Eskiden sümenin içine ya garsonun cebine bırakılan gönüllü nakit bahşiş vardı. İşletme bunun takibini yapmazdı, bize iyi ek kazanç olurdu. Artık öyle değil!
Besim Topal (Aztek Restoran, garson): Biz bugüne kadar hiç kuver yazmadık, servis ücreti eklemedik. Bizde bahşiş hep gönüllülük usulüydü. Düzenleme sonrası kredi kartından bahşiş alamıyoruz biz. Vermek isteyen nakit veriyor, olmayanın canı sağ olsun. Fakat yine sektör için buna çözüm bulunması gerekiyor.
“ anda yok edilmesi riskli olabilir” Tartışma Türkiye’yle sınırlı değil. Yeme-içme sektörünün önemli isimlerinden, yazarımız Ebru Erke, dünyada sistemin parçası olan uygulamanın anda yok edilmesini riskli buluyor.‘Bahşiş, işletmenin değil emeğin karşılığı’
Şef Somer Sivrioğlu
class='medyanet-inline-adv'>◊ Yüzde 10 servis ücreti kuverin kaldırılması müşteri lehine adım gibi görünebilir. Ancak işin mutfağına bakıldığında tablo biraz daha farklı. kalemler, birçok işletmede doğrudan servis mutfak ekibine dağıtılan, çalışan için düzenli tamamlayıcı gelir niteliğindeydi. anda ortadan kalkması en çok ekip tarafında hissediliyor.
◊ Bahşişin gönüllülük esasına dayanması kıymetli. Ancak kredi kartıyla bırakılan bahşişin vergisel yükünün çalışanın maaşına yansıtılması adil yaklaşım olmuyor. Sonuçta bahşiş, işletmenin değil emeğin karşılığı.
◊ noktada TURYİD Başkanı Kaya Demirer’in ‘Vergisini biz üstlenmeye hazırız’ yaklaşımı sektör adına yapıcı sorumluluk alan duruş sergiliyor.
class='medyanet-inline-adv'>◊ Konu yalnızca hesapta görünen 10 puanlık fark değil; restoran kültürünün, hizmet kalitesinin ekip motivasyonunun sürdürülebilirliği. Benim durduğum yer net; çalışanın hakkı korunmalı, sistemse şeffaf adil zeminde kurgulanmalı.
‘Karttan çektiğimizde gönüllü verildiğini ispat edemiyoruz’
Yüksel Karakış/Yüksel Balık’ın Sahibi
◊ Bizde hiçbir zaman zorunlu yüzde 10 servis ücreti olmadı. Memnun kalan müşteri, örneğin 10 bin liralık hesaba ‘11 bin çekin’ derdi; biz bunun faturasını keser, vergisini KDV’sini öderdik. Personel kazansın diye aradaki farkı sorun etmezdik. Gönüllü bahşişe dönüldü ama karttan bahşiş çekemiyoruz. Çünkü denetim sırasında gönüllü olduğunu ispat edemiyoruz. Müşteri artık nakit para taşımıyor. nedenle kredi kartıyla bahşişin önünün açılması gerekiyor.
class='medyanet-inline-adv'>◊ Mali müşavirlerimizin önerisiyle vergi dairesine dilekçe verdik. Onay çıkarsa POS cihazında ‘bahşiş’ bölümü. Onu kullanacağız. Bahşişin KDV’si olmadığı için KDV ödenmeyecek, gelir vergisiniyse çalışanımız için biz üstleneceğiz.
◊ Bizde kuver, ekmek, zeytin, su, soda, limon, kahve, çay gibi servis ettiğimiz ürünler içindi. Balık yiyorsanız limon çok gider, su çok içilir mesela, müşteri misafirini
beklerken çay içer, meyve yanında çay içer, gitmeden kahve. Bunları kalem kalem ücretlendirdiğimizde fiyat çarpı
2 oluyor kuverden pahalıya geliyor. müşterinin yararına olmadı. çözüm değil.
‘Çoğu kişi kartla bırakıyordu, nakite döndüler artık’
İsmail Saatçi (Asmalı Cavit Meyhanesi, garson)
◊ Çok uzun süredir kimse nakit bahşiş bırakmıyordu. Bahşişin yüzde 90’ı kredi kartıyla ödeniyordu. Yüzde 10 servis ücreti kuverin kalkmasıyla bizim dükkânımızda nakit bahşiş arttı. yerleri bilmiyorum ama bizim müşterimiz bilinçli tüketicidir. Yüzde 10 var diye soruyorlardı, yüzde 10’un bize kazanç sağlayıp sağlamadığını öğreniyorlardı. Yine ekstra bahşiş bırakanlar oluyordu, sağ olsunlar paramızı kazanıyorduk. Bunun her mekânda böyle olmadığını duyuyordum. Garson işletmenin cirosunu bilirse gerçekten yüzde 10’un hesabına geçip geçmediğini bilebilir. Maalesef sektörden arkadaşlarımız konuda problem yaşıyordu.
◊ Çorbacı, dönerci gibi hızlıca yemek yenip kalkılan yerler dahi yüzde 10 yazmaya başlayınca durumlar değişti. Falanca restoranda kadar kuver, kadar servis ücreti diye biz fahiş rakamlar duymaya başlamıştık. İnsanlar isyan etmekte haklıydı.
◊ Müşterinin çoğunluğunun kartla bahşiş ödeme yaptığını biliyoruz. Yurtdışındaki gibi bahşişi ayıran uygulama getirilirse çalışanlar için sorun çözülecektir. Seçip ödüyorsunuz, çok pratik. Bugün taksiye bindiğinizde bile ücret sonrası bahşiş bırakmak istiyor musunuz diye seçenek var, seçip bırakıyorsunuz. sistem bizim sektöre getirilirse sorun kalmayacaktır.
Müşteri ne diyor?
‘Maaşları servis ücretiyle ödüyorlarsa, yüksek fiyatlarının sebebini açıklamalılar’
Beste Gültekin: Yurtdışında birçok ülkede sorunsuz uygulanan sistemin bizde kadar büyümesi şaşırtıcı.
Cansu Selçuk: Yeme-içme sektöründe çalıştığım için gittiğim her yerde bahşiş bırakmaya çalışırım. Ancak servis ücreti olan yerlerde zaten yüzde 10 alındığı için ekstra vermiyordum. Artık kaldırıldığını gördüğüm memnun kaldığım mekânlarda bahşiş vermeye devam edeceğim.
Kaan Yıldıray: Menü fiyatlarının içinde zaten malzeme, işçilik, çalışan maliyeti kâr vardır. Eğer maaşlar servis ücretiyle ödeniyor deniyorsa, zaman menülerindeki yüksek fiyatların sebebini açıklamalılar.
Murat Öztek: Servis ücreti son yılda hayatımıza girdi. Nasıl kadar temel mesele haline geldi anlamıyorum. Çalışanların maaşını işletmeler ödemeli; düşük maaşı müşteri tamamlamak zorunda değil. Ben bahşiş veren biriyim ama memnun kalmadığım hizmete dayatılan servis ücretini kabul etmiyorum. Sorun, hizmet kalitesi olmadan zorunlu ücret talep eden işletmelerden kaynaklandı.
