Sakine Yılmaz Ömer Akay tarafından yapılan okuma, İzmir Demokrasi Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde yürütülen Arc402 mimari tasarım stüdyosu kapsamında Uzundere bölgesi üzerine gerçekleştirilen masterplan kampüs çalışmaları doğrultusunda üretilmiştir. Çalışma, belirli yapı önerisini anlatmaktan çok, eğimli arazide kampüs üretmenin mimari kentsel etkilerini topoğrafya, kamusal alan dolaşım ilişkileri üzerinden tartışmayı amaçlamaktadır.
Günümüzde birçok kampüs projesi, topoğrafyayı tasarımın temel girdisi olarak ele almak yerine, çözülmesi gereken teknik problem olarak görmektedir. Eğimin düzeltilmesi, geniş platformların oluşturulması zeminin mümkün olduğunca yataylaştırılması, mimari üretimin yaygın reflekslerinden biri hâline gelmiştir. Ancak yaklaşım yalnızca doğal araziyi dönüştürmekle kalmaz; mekânın kurabileceği ilişkileri sınırlar. Topoğrafya kaybolduğunda, kamusal yaşam çoğu zaman tek kotlu, parçalı geçirimsiz alanlara indirgenir.
Uzundere, İzmir’in topoğrafik karakterinin güçlü biçimde hissedildiği bölgelerden biridir. Sert eğimler, farklı kotlarda gelişen yapılaşma parçalı dolaşım ağları, alanın yalnızca plan üzerinden okunamayacağını gösterir. Bölgedeki gündelik yaşam zeminin doğal hareketiyle birlikte şekillenmekte; farklı kotlar arasında sürekli ilişki kurulmaktadır. nedenle burada tasarlanacak kampüs, araziye yerleşen bağımsız yapı nesneleri olarak değil, topoğrafyayla birlikte çalışan katmanlı kamusal sistem olarak düşünülmelidir.
Eğimli arazilerde kampüs tasarlamak, yalnızca yapıların farklı kotlara yerleştirilmesiyle ilgili değildir. Asıl mesele, topoğrafyanın ürettiği potansiyeli kamusal yaşama dönüştürebilmektir. Kampüs yaşamı yalnızca derslikler kapalı hacimler içinde değil; geçişlerde, rampalarda, yaya allelerinde, teraslarda yapıların arasında oluşan sosyal boşluklarda kurulur. nedenle açık alanlar, yapılar arasında kalan artakalan yüzeyler değil; tasarımın temel organizasyon elemanları hâline gelir.
Uzundere üzerine yapılan okumalar, mevcut kentsel dokuda en büyük problemlerden birinin süreklilik eksikliği olduğunu göstermektedir. Kot farkları çoğu zaman bağlantı kuran mekânsal fırsatlar yerine fiziksel bariyerler olarak çalışmakta; yaya hareketleri parçalanmakta kamusal alanlar birbirinden kopuk odaklara dönüşmektedir. durum, mimarlığın yalnızca yapı üretmek üzerinden değil, zemin ilişkilerini yeniden tarif etmek üzerinden düşünülmesini gerekli kılar.
bağlamda kampüs önerisi, araziyi düzleştiren tekil platformlar üretmek yerine, topoğrafyayla birlikte katmanlaşan yerleşim modeli üzerinden ele alınmıştır. Farklı kotlara yayılan birimler, birbirine yaya alleleri açık dolaşım ağlarıyla bağlanırken; yapıların arasında kalan boşluklar sosyal karşılaşma alanları olarak değerlendirilmiştir. Böylece kampüs, yalnızca eğitim işlevlerini barındıran yapı grubu olmaktan çıkarak, gün boyunca yaşayan geçirgen kamusal zemin üretmeyi amaçlamaktadır.
Kesit, tür topoğrafik alanlarda tasarımın temel araçlarından biri hâline gelir. çoğu zaman yalnızca yatay ilişkileri tarif ederken; topoğrafik arazilerde kamusal yaşam düşeyde devam. Kotlar arasında kurulan görsel ilişkiler, teraslaşan açık alanlar eğim boyunca devam eden dolaşım sistemi, kampüsün mekânsal karakterini belirleyen temel unsurlardır. nedenle kampüs, topoğrafyaya rağmen var olan kurgu değil; topoğrafyanın ürettiği çeşitlilik sayesinde zenginleşen mekânsal deneyim olarak ele alınmalıdır.
Yeşil alan meselesi bağlamda yeniden düşünülmelidir. Yoğun yapılaşmanın baskın olduğu kent parçalarında yeşil çoğu zaman estetik ek ya zorunlu planlama verisi olarak ele alınmaktadır. Oysa topoğrafik alanlarda yeşil, zeminin sürekliliğini koruyan temel kamusal katman hâline gelir. Sert platformlar yerine araziyle birlikte çalışan yeşil yüzeyler, yalnızca ekolojik değil; sosyal süreklilik üretir. Böylece açık alanlar yalnızca geçiş mekânı olmaktan çıkar; durma, karşılaşma birlikte vakit geçirme potansiyeli taşıyan kamusal odaklara dönüşür.
Sonuç olarak Uzundere, eğimli arazilerde mimarlığın yalnızca yapı üretmekten ibaret olmadığını hatırlatır. Topoğrafya burada çözülmesi gereken teknik problem değil; kamusal yaşamı örgütleyen temel tasarım girdisidir. Kampüsü araziye yerleştirmek yerine, araziyle birlikte düşünebilmek; mimarlığın nesne üretme refleksinden uzaklaşıp zemini yeniden tarif edebilmesini gerektirir. Çünkü topoğrafik kentlerde kamusal yaşam düz zeminde değil, kotlar arasında kurulur.
