Artı Gerçek - ABD’li üst düzey yetkili, düzenlediği telekonferansta ABD İran arasında varılan 14 maddeden oluşan mutabakat metninin ayrıntılarını açıkladı.
Mutabakat metninin tamamını incelediğini belirten yetkili, anlaşmanın temel unsurlarından birinin İran’ın nükleer silah edinmeyeceği geliştirmeyeceği yönündeki taahhüdü olduğunu söyledi.
Yetkili, mutabakat kapsamında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının öngörüldüğünü, İran’ın elindeki zenginleştirilmiş nükleer stokların imhası ülkeye ait yaklaşık 300 milyar dolarlık dondurulmuş fonların serbest bırakılmasına ilişkin sürecin müzakerelere konu olacağını ifade.
14 maddelik mutabakat metni maddelerden oluşuyor:
1- ABD İran İslam Cumhuriyeti, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etmek, bundan böyle birbirlerine karşı herhangi savaş veya askeri operasyon başlatmamayı taahhüt etmek, birbirlerine karşı güç kullanmaktan veya güç kullanma tehdidinde bulunmaktan kaçınmak Lübnan’ın toprak bütünlüğünü egemenliğini güvence altına almak amacıyla mutabakat zaptını imzalamaktadırlar. Nihai anlaşma, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerdeki savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesini paragrafın hükümlerini teyit edecektir.
2- ABD İran İslam Cumhuriyeti, birbirlerinin egemenliğine toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi birbirlerinin iç işlerine karışmamayı taahhüt ederler.
3- ABD İran İslam Cumhuriyeti, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt eder, süre, karşılıklı rıza uzatılabilir.
4- mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından ABD, İran İslam Cumhuriyeti’ne yönelik deniz ablukasını her türlü engellemeyi veya aksaklığı kaldırmaya başlayacak deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen sona erdirecektir. süre zarfında, gemilerin trafiği, İran İslam Cumhuriyeti tarafından yeniden tesis edilen savaş öncesi trafik hacmine orantılı olacaktır. ABD ayrıca, nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde İran İslam Cumhuriyeti sınırları yakınındaki kuvvetlerini geri çekmeyi taahhüt.
5- mutabakat zaptının imzalanmasının ardından İran İslam Cumhuriyeti, ticari gemilerin İran Körfezi’nden Umman Denizi’ne tersi yönde, yalnızca 60 gün süreyle, ücretsiz güvenli şekilde geçiş yapabilmeleri için elinden gelen tüm çabayı göstererek gerekli düzenlemeleri yapacaktır. Ticari gemilerin trafiği derhal başlayacak İran İslam Cumhuriyeti tarafından teknik askeri engellerin kaldırılması mayın temizliği gerekliliği göz önünde bulundurularak, düzenlemeler 30 gün içinde yürürlüğe girecektir. İran İslam Cumhuriyeti, geçerli uluslararası hukuk Hürmüz Boğazı kıyı devletlerinin egemenlik hakları çerçevesinde, Basra Körfezi kıyı devletleriyle görüşerek Hürmüz Boğazı’ndaki gelecekteki idare denizcilik hizmetlerini belirlemek üzere Umman Sultanlığı diyalog kuracaktır.
6- ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran İslam Cumhuriyeti’nin yeniden inşası ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları tutarında, kesin karşılıklı olarak mutabık kalınan plan hazırlamayı taahhüt etmektedir. planın uygulanmasına yönelik mekanizma, 60 gün içinde imzalanacak nihai anlaşmanın parçası olarak kesinleştirilecektir. İlgili finansal işlemler için gerekli olan tüm lisanslar, muafiyetler izinler ABD tarafından verilecektir.
7- ABD, nihai anlaşmanın parçası olarak, üzerinde mutabık kalınan takvime göre, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu kararları, tüm tek taraflı ABD yaptırımları, birincil ikincil yaptırımlar dahil olmak üzere kaldırmayı taahhüt. İran İslam Cumhuriyeti ABD, yukarıda bahsedilen yaptırımların kaldırılması konusunun kritik önemini kabul eder konularda karşılıklı mutabakat sağlamak amacıyla müzakerelerde meseleleri derhal ele alma niyetlerini ifade ederler.
8- İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah temin etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini kez daha teyit etmektedir. ABD İran İslam Cumhuriyeti, yedinci paragrafta belirtilen takvime uygun olarak karşılıklı olarak mutabık kalınacak mekanizma çerçevesinde, zenginleştirilmiş malzeme stoklarının imhasını, UAEA gözetimi altında yerinde seyreltme yoluyla gerçekleştirilecek asgari yöntemle çözüme kavuşturmak üzere anlaşmışlardır. Taraflar ayrıca, nihai anlaşmada üzerinde mutabık kalınacak tatmin edici çerçeve temelinde, zenginleştirme meselesini İran İslam Cumhuriyeti’nin nükleer ihtiyaçlarıyla ilgili karşılıklı olarak kararlaştırılan konuları görüşmeyi kabul etmişlerdir. Nihai anlaşma, paragrafın hükümlerini teyit edecek İran İslam Cumhuriyeti, yukarıda belirtilen nükleer meselelerin hayati önemini kabul edecektir. Taraflar, meseleler üzerinde karşılıklı mutabakat sağlamak amacıyla müzakerelerde konuları derhal ele alma niyetlerini ifade etmektedirler.
9- Nihai anlaşma imzalanana kadar, ABD İran İslam Cumhuriyeti mevcut durumu korumayı kabul ederler. İran İslam Cumhuriyeti nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, ABD ise herhangi yeni yaptırım uygulamayacak bölgeye ilave asker konuşlandırmayacaktır.
10- ABD, mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından yaptırımların sona ermesine kadar, ABD Hazine Bakanlığının İran ham petrolü, petrol ürünleri türevlerinin ihracatı bankacılık işlemleri, sigortacılık, nakliye. dahil olmak üzere tüm ilgili hizmetler için muafiyetler vereceğini taahhüt.
11- ABD, mutabakat zaptının yürürlüğe girmesiyle birlikte İran İslam Cumhuriyeti’ne ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fon varlıkların kullanımına tam olarak açılmasını taahhüt. ABD İran İslam Cumhuriyeti, müzakereler sırasında fonların serbest bırakılmasına ilişkin usuller üzerinde karşılıklı olarak mutabık kalacaktır. fonlar, ister asıl hesaptan ister havale yoluyla elde edilsin, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen nihai lehtara yapılacak ödemeler için tam olarak kullanılabilir hale getirilecektir. buna uygun olarak gerekli tüm lisans izinleri vermeyi taahhüt.
12- ABD İran İslam Cumhuriyeti, mutabakat zaptının başarılı şekilde uygulanmasını nihai anlaşmaya gelecekte uyulmasını izlemek üzere yürütme mekanizmasının kurulacağı konusunda mutabık kalmışlardır.
13- mutabakat zaptının imzalanmasının ardından, mutabakat zaptının 1, 4, 5, 10 11. paragraflarının uygulanmaya başlanması tedbirlerin uygulanmaya devam edilmesi koşuluyla, ABD İran İslam Cumhuriyeti, nihai anlaşma konusunda münhasıran paragraflar üzerinde müzakerelere başlayacaktır.
14- Nihai anlaşma, bağlayıcı BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacaktır. (AA)
