BBC Türkçe – ABD İran liderleri, savaşı sona erdirmeyi amaçlayan derhal yürürlüğe girecek anlaşma imzaladı.
ABD Başkanı Donald Trump 17 Haziran’ Fransa’ düzenlenen G7 zirvesine katılırken hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını öngören anlaşmayı resmen imzaladı.
Tahran’ın doğruladığı üzere, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan aynı gün belgeyi imzaladı.
Mutabakat Zaptı olarak bilinen 14 maddelik anlaşma, İran’ın asla nükleer silaha sahip olmayacağını belirtiyor ayrıca ülkenin “yeniden yapılanması ekonomik kalkınması” için 300 milyar dolarlık fon taahhüt ediyor; ancak ABD’nin katkıda bulunması zorunlu değil.
anlaşma, iki ülke İsrail arasındaki savaşın başlamasından dört ay sonra geldi.
Trump yönetimine göre “performansa dayalı” anlaşma ancak İran taahhütlerine uyarsa fayda sağlayacak.
Anlaşmanın metni birçok soruyu cevapsız birçok önemli konuyu çözümsüz bırakıyor.
İşte bazı önemli noktalar hakkında bildiklerimiz:
- Vance: Trump, ABD-İran anlaşmasını Cuma gününden önce açıklayabilir
Anlaşmanın ilk paragrafı ABD, İran müttefiklerinin Lübnan dahil olmak üzere “tüm cephelerde” askeri operasyonların “derhal kalıcı” olarak sona erdiğini ilan ediyor.
Trump’ın İsrail’in Hizbullah’a karşı askeri operasyonlarının İran anlaşmayı bozabileceği yönündeki endişesi giderek arttı.
Tahran ise Lübnan’ın ateşkes kapsamına alınmasını beklediğini defalarca dile getirdi.
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü 17 Haziran’ yaptığı açıklamada, İsrail’in Lübnan’daki askeri operasyonlarını sürdürmesinin “mutabakatın ihlali” olacağını “gerekli önlemlerin alınacağını” söyledi.
Anlaşma, “bundan sonra” hiçbir tarafın askeri operasyon başlatmayacağını ya birbirini tehdit etmeyeceğini Lübnan’ın “toprak bütünlüğü egemenliğini” güvence altına alacağını belirtiyor.
Belgeye göre nihai anlaşma, çatışmanın kalıcı olarak “sona ermesini” sağlayacak.
maddeye İsrail’in nasıl tepki vereceği ise belirsiz.
- ‘Netanyahu açısından siyasi kabus’: ABD-İran anlaşması İsrail için ne anlama geliyor?
Belge metninde, ABD İran’ın “birbirlerinin egemenliğine toprak bütünlüğüne saygı göstereceği” karşı tarafın iç işlerine müdahale etmekten kaçınacağı belirtiliyor.
durumun İranlı muhalif gruplar tarafından olumsuz karşılanması muhtemel.
Trump yılın başlarında, ülke genelinde düzenlenen hükümet karşıtı gösteriler sırasında İranlı protestoculara “yardım yolda” demişti.
- Tahran’ın ‘zafer’ olarak sunduğu anlaşmayla ilgili İranlılar ne düşünüyor?
Belgenin üçüncü maddesine göre ABD İran, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşma için müzakere etmeyi sonuca ulaşmayı taahhüt ediyor; ancak süre karşılıklı mutabakatla uzatılabilir.
60 günlük süre, iki ülke liderlerinin Mutabakat Zaptı’nı resmen imzalamasıyla başladı.
Beyaz Saray, Trump’ın belgeyi 17 Haziran Çarşamba akşamı Fransa’daki Versailles Sarayı’nda G7 sonrası düzenlenen akşam yemeğinde imzaladığını BBC’ye bildirdi.
Beyaz Saray’a göre belge İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalandı.
Daha önce hem Trump hem İranlı yetkililer, 19 Haziran’ Cenevre’ resmi imza töreni yapılacağını belirtmişti.
Bunun hâlâ gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz.
Madde 4: ABD ablukayı kaldıracakDördüncü maddeye göre, Mutabakat Zaptı imzalandığında ABD, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını uygulanan “her türlü engel veya kısıtlamayı” kaldırmaya başlayacak.
Anlaşmaya İran Dışişleri Bakanlığı’na göre abluka 30 gün içinde tamamen sona erecek.
süre zarfında ABD’nin İran limanlarından geçmesine izin verdiği gemi sayısı, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda yeniden sağladığı trafiğe orantılı olacak.
Nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde ABD, “İran’ın yakın çevresindeki” askeri varlığını çekmeyi taahhüt ediyor.
pratikte ABD ordusunun 28 Şubat’ta çatışmalar başlamadan önceki konumuna kapasitesine geri dönmesi anlamına geliyor.
Madde 5: Hürmüz BoğazıAnlaşmanın bölümünde, Mutabakat Zaptı imzalandıktan sonra İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin güvenli geçişine “en iyi çabayı göstererek” ücret almadan izin vereceği belirtiliyor.
Savaşın başlaması boğazın kapanmasıyla küresel petrol fiyatlarının yükselmesi nedeniyle ABD için önemli hedefti.
Belgede, teknik askeri “engellerin” kaldırılması mayın temizleme çalışmalarının yapılması gereği dikkate alınarak gemi trafiğinin “derhal” başlayacağı ifade ediliyor.
Yetkililer, daha önceki bilgilendirmede Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için gemilerden ücret alınmayacağını özellikle vurguladı.
Uzun vadede ise İran’ın, Umman Körfez ülkeleriyle birlikte Hürmüz Boğazı’nın yönetimine yönelik “daha geniş kapsamlı” anlaşma oluşturmak için çalışacağı belirtiliyor.
ABD, İran’ın haklarını “agresif şekilde” savunacağını, ancak Körfez ülkelerinin ücretli geçiş sistemi olan geleceği “asla” kabul etmeyeceğini düşünüyor.
- Neden gemiler henüz Hürmüz Boğazı’ndan geçmiyor?
Mutabakat Zaptı’nın altıncı maddesi, ABD bölgesel ortaklarının İran’ yeniden inşa ekonomik kalkınma için en az 300 milyar dolar değerinde “kesin karşılıklı mutabakata dayalı plan” geliştireceğini belirtiyor.
Nihai mekanizma, nihai anlaşmadan sonraki 60 gün içinde kararlaştırılacak gerekli tüm lisans, muafiyet izinler ABD tarafından verilecek.
Ancak ABD’nin finansal katkıda bulunacağı anlamına gelmiyor.
yetkili, ABD’nin “tek kuruş bile ödemek zorunda olmadığını” söyledi.
Varsayımsal örnek olarak, İran “uygun davranırsa” Birleşik Arap Emirlikleri’nin ABD’nin onayıyla İran’ enerji santrali inşa edebileceği belirtildi.
Trump yetkililer, bunun ABD’nin İran’a doğrudan ödeme yapmadığını özellikle vurguladı bunu Obama yönetimi 2015’te yapılan nükleer anlaşmadan farklı olarak tanımladı.
Madde 7: Yaptırımların kaldırılmasıABD, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları kapsamında olanlar tek taraflı uygulananlar dahil olmak üzere İran’a yönelik tüm ekonomik yaptırımları kaldıracak.
Ancak zaman çizelgesi belirsiz.
Belgeye göre takvim, nihai anlaşmanın parçası olarak belirlenecek, fakat taraflar konuyu “derhal” ele alma niyetinde.
ABD’nin Tahran’ı küresel finans sisteminden dışlamaya çalıştığı yaptırımların İran’ı ciddi şekilde etkilediği biliniyor.
Madde 8: Nükleer silah yokİran, nükleer silah edinmemeyi veya satın almamayı kabul etti her iki taraf Tahran’ın hâlihazırda sahip olduğu zenginleştirilmiş uranyum konusunu ele alma konusunda uzlaştı.
materyalin nasıl yönetileceği henüz net değil.
Belgede, mekanizmanın sonraki görüşmelerde “karşılıklı mutabakatla” belirleneceği, ancak en azından Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) denetiminde yerinde “seyreltilmesi” gerektiği belirtiliyor.
Kıdemli ABD yetkilisi bunu “asgari standart” ABD için “önemli kazanım” olarak nitelendirdi.
Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmasını engellemenin yılın başında başlatılan operasyonun %99’unu oluşturduğunu söylemişti.
Anlaşmanın performansa dayalı olması nedeniyle, 7. maddede belirtilen yaptırım hafifletmeleri İran’ın 8. maddeye uymasına bağlı.
Madde 9 10: ‘Statüko’iki madde, zenginleştirilmiş uranyum meselesi çözülene kadar ABD İran’ın nükleer programda “statükoyu” koruma konusunda anlaştığını belirtiyor.
ABD’nin yeni yaptırımlar uygulamayacağı anlamına geliyor.
Ayrıca süreçte petrol petrol ürünleri ihracatı bankacılık işlemleri taşımacılık gibi hizmetler için muafiyetler tanınacak.
Madde 11: Dondurulmuş varlıklarmadde, müzakerelerde önemli engel olmuştu.
İran uzun süredir dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyordu.
Belgenin 11. maddesi, ABD’nin Mutabakat Zaptı imzalandıktan sonra “dondurulmuş veya kısıtlanmış fonları tamamen erişilebilir hâle getirmeyi” taahhüt ettiğini belirtiyor prosedürlerin müzakerelerde belirleneceğini ifade ediyor.
ABD yetkilisi, İran anlaşma yükümlülüklerini yerine getirdikçe — örneğin yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumuyla ilgili adım atması gibi — bazı varlıkların serbest bırakılacağını söyledi.
Madde 12-14: İzleme nihai müzakerelerBelgenin son maddeleri, anlaşmanın nasıl uygulanacağını düzenliyor.
ABD İran’ın Mutabakat Zaptı’nın uygulanmasını gelecekteki anlaşmaya uyumu izlemek için “mekanizma” kuracağı belirtiliyor; bunun nasıl olacağı ise net değil.
Daha sonra, Mutabakat Zaptı imzalanıp uygulanmaya başladıktan sonra, iki taraf nihai anlaşma için müzakerelere başlayacak.
Son olarak, nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin bağlayıcı kararıyla onaylanacağı ifade ediliyor.
Trump’ın G7’deki konuşmasında neler vardı?G7 zirvesinde konuşan ABD Başkanı, “Önemli olan, İran nükleer silah üretmeyeceği temin etmeyeceği konusunda anlaşmaya vardı”. İran’ rejimin değiştiğini iddia.
Anlaşmanın kopyasının “iyi ortakları” olan İsrail’e gönderildiğini belirten Trump, “Ancak Hizbullah konusunda daha iyi olabilirler” ifadesini kullandı.
Son günlerde kendisine yönelik hayal kırıklığını dile getirdiği İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu “iyi adam” olarak nitelendirdi ancak “bazen biraz fazla heyecanlandığını” söyledi.
İran anlaşmanın “Ortadoğu genelinde anlaşmanın” başlangıcı olmasını umduğunu söyledi.
habere emoji tepki ver
😡0Kızgın🤣0Hahaha👍0dim.❤️0Muhteşem😢0Üzgün😮0İnanılmazÖnceki haberABD’deki Halkbank davası düştü
