YUSUF YAVUZ / AÇIK GAZETE – Kasım ayında küresel iklim zirvesi COP31’e ev sahipliği yapmaya hazırlanan Antalya’ sezon ortasında deniz çöpleri sorunu ortaya çıktı. Kemer sahillerinden gelen görüntüler, atık yönetimi sorununu yeniden gündeme getirdi…
Turizmin başkenti Antalya’ yaşanan deniz kirliliği görüntüleri sezon ortasında yeniden gündemde. Kemer ilçesi sahillerinde, özellikle bölgeyi tercih eden Rus turistler tarafından sosyal medyada ılan görüntülerde plastik ağırlıklı deniz çöplerini yansıtıyor. Beş yıldızlı otellerin sahillerini kapsayan kirlilik, dünyaca ünlü Phaselis antik kentinin kıyılarına ulaşmış durumda. Antalya’nın deniz çöpleri ilgili beş yıllık eylem planı. Ancak ortaya çıkan manzaralar, 2025-2030 dönemini kapsayan eylem planının ne kadar uygulandığı sorusunu gündeme getirdi. Deniz çöpleri konusunda Valilik bünyesinde oluşturulan komisyonun iki üyesi tutuklanarak görevden uzaklaştırılmıştı.
Deniz çöpleri tüm dünyada büyük sorun. Plastik kullanımının yaygınlaşması, kıyı kentlerindeki yoğun nüfus turizm hareketlerine karasal kaynaklı pekçok başka kirlilik eklenince denizler çöplüğe dönüyor. Karasal alanda ‘çöp’ olarak anılan ne varsa artık denizde bundan payına düşeni alıyor. sorunun önüne geçmek için küresel ölçekte yürütülen çabalara ulusal mevzuatlar ekleniyor.
2019’ GENELGE, 2024’ EYLEM PLANI
Türkiye’ 2019 yılında genelge yayımlanarak deniz çöpleri ilgili il bazında eylem planları hazırlanması için harekete geçildi. genelge kapsamında 2024 yılında Antalya’ eylem planı hazırlandı.
Antalya Valiliği (Çevre, Şehircilik İklim Değişikliği İl Müdürlüğü) bünyesinde, Antalya Vali Yardımcısı Aydın Abak’ın koordinesinde yürütülen çalışma kapsamında deniz çöpleri ilgili komisyon oluşturuldu. komisyonda, 642 km kıyı şeridine sahip olan Antalya’nın belediye başkanları ilgili kamu kurumlarının temsilcileri yer. Komisyon, toplam 23 üyeden oluşuyor.
KOMİSYONUN İKİ ÜYESİ TUTUKLU
Geçtiğimiz yıl görevden uzaklaştırılan halen tutuklu bulunan Antalya Büyükşehir Belediye Başkanı Muhittin Böcek, deniz çöpleri ilgili komisyonun üyesi olarak büyükşehir belediyesini temsil ediyor. Aynı şekilde görevden uzaklaştırılan tutuklu bulunan Manavgat Niyazi Nefi Kara deniz çöpleri komisyonunda Manavgat’ı temsil ediyor.
Sadece iki komisyon üyesinin mevcut hukuki durumları komisyondaki görev sorumluluklarına bakıldığında, Antalya kıyıları ilgili kaygılar daha derinleşiyor.
DENİZE KIYISI OLAN İLÇELERİN BAŞKANLARI KOMİSYONDA
Antalya Vali Yardımcısı Aydın Abak’ın başkanlık ettiği komisyonun üyeleri arasında, ilgili kamu kurumlarının sorumlu yöneticileri Gazipaşa, Alanya, Manavgat, Serik, Aksu, Muratpaşa, Konyaaltı, Kemer, Kumluca, Finike, Demre Kaş’ın belediye başkanları yer alıyor. Komisyonda belediye başkanı düzeyinde temsil edilen ilçelerden biri olan Kaş’ta karasal kaynaklı deniz çöplerinin uzunca süredir yabancı kökenli ilçe sakinlerinin yer aldığı gönüllüler tarafından toplandığı biliniyor.
ÖNCE STK’LAR BAŞLADI
Deniz çöplerini önlemeye yönelik ülke genelindeki çalışmaların geçmişi çok eski değil. Giderek artan sorunun önüne geçmek kurumlar arasında işbirliği yapmak için 2019 yılında genelge yayımlandı. Çevre, Şehircilik İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 2019/9 sayılı genelgesi, deniz çöpleri ilgili eylem planlarının hazırlanması hakkında yapılacak iş işlemleri içeriyordu. kapsamda sivil toplum kuruluşları süredir çalışmalar yürütüyordu. Küresel çevre fonları tarafından desteklenen çalışmalar yeterli değildi. Kamu kurumlarının vatandaşların konuda sorumluluk alması önemliydi. Yayımlanan genelgenin ardından kıyı kentlerinde eylem planları hazırlanmaya başlandı.
ANTALYA’NIN 2025-2030 EYLEM PLANI
Antalya Deniz Çöpleri Eylem Planı ise 2024 yılında hazırlandı. 1 Ocak 2025’te yürürlüğe giren 81 sayfalık eylem planı, 2025-2030 dönemini kapsıyor. Deniz çöplerinin öncelikle kaynağında, karasal alanda önüne geçmeyi hedefleyen plan, denize ulaşmış olan çöplerin toplanarak temizlenmesini öngörüyor. Konuyla ilgili kamuoyunda farkındalık yaratmayı amaçlayan eylem planı kapsamında afişler, broşürler benzeri içerikler hazırlanması öngörülüyor. Eylem planı, turizm, balıkçılık karasal faaliyetlerden kaynaklı olarak oluşan çöplerin deniz suyu kıyı şeridinden temizlenmesi faaliyetlerini içeriyor.
PLANDA RİSK HARİTALARI YER ALDI
Eylem planında, Antalya kıyılarındaki kirlilik kaynakları alınması gereken önlemler konuda yapılan çalışmalar aktarılıyor. Denizlerdeki rüzgârın hakim yönleri, deniz çöplerinin sürüklenme yoğunlaşma alanları uyudu görüntüleri üzerinden haritalanıyor. Karasal kaynaklı çöplerin denize ulaşmasını engellemek için kıyı kara alanlarında yapılan çalışmalardan örnekler veriliyor. Plaj falezlerde yapılan temizlikler örnekler arasında yer alıyor.
SEZON ORTASINDA DENİZ ÇÖPÜ KRİZİ
Ancak sezon ortasına gelindiğinde Antalya’nın doğu batı kıyılarında gelen kirlilik görüntüleri dikkat çekiyor. Eylem planında riskli alanlar olarak görülen bölgelerde Alanya, Manavgat Kemer gibi turizim bölgelerinde deniz kirliliği gündemden düşmüyor. Özellikle haftadır Kemer’den gelen görüntüler, deniz çöplerinin kıyı alanlarında yoğunlaştığını gösteriyor. Tekirova, Göynük Kemer ilçe merkezindeki sahillerde deniz yüzeyinde kıyıda görülen deniz çöpleri çöpleri, 5 yıldızlı otellerin yüzme alanlarını tehdit ediyor. Özellikle tatil için bölgeyi tercih eden Rus turistler denize girmeyi engelleyecek şekilde kıyıda yoğunlaşan çöpleri görüntüleyerek sosyal medya hesaplarında ıyor.
AĞIR KOKUDAN DENİZE GİRİLEMİYOR
Görüntülerde Yoğun plastik parçacıklarının olması dikkat çekiyor. Tatilcilerin yaptığı yorumlarda ise özellikle öğle saatlerinden itibaren ağır koku çöpler yüzünden denize girmenin mümkün olmadığı belirtiliyor. Son yıllarda denizlerdeki mikro plastik konusunda birçok çalışmanın yapıldığı gözlenirken, Antalya’ yürütülen deniz dibi temizliklerinde traktör kamyon lastiğinden naylon terliklere kadar makro plastik örneklerinin çıkarılması, katı atık yönetimi konusunda sorunlar olduğunu işaret ediyor.
DENİZ ÇÖPLERİ PHASELİS KIYISINA ULAŞTI
Turizmin başkenti olarak anılan Antalya’nın sezon ortasında yaşadığı deniz çöpleri sorunu, yüzeyde görülen plastiklerle sınırlı değil. Alanya’dan Kaş’a arıtma sistemlerinin yetersizliği, kapasitenin arttığı yaz aylarında denizi tehdit eden kirlilik kaynakları arasında. Antalya’nın marka değerleri arasında yer alan dünyaca ünlü Phaselis antik kentinin sahilinde denize girenlerin kaydettiği kirlilik deniz çöpleri görüntüleri ise, sorunun kültürel peyzaj için tehdit oluşturmaya başladığını gösteriyor. Antalya kent merkezinde ise falezlerin olduğu bölgede belli aralıklarla deniz çöpleri görünüyor. Vatandaşların kıyıdan gözlemlediği deniz çöpleri, plastik atıklardan poşetlere uzanan çeşitlilikte. Falezler boyunca gözlenen karasal kirliliğin rüzgârla ya yağışlarla denize taşıdığını belirten vatandaşlar, alanlarda önleyici tedbirler alınarak düzenli temizlik yapılması gerektiğini dile getiriyor.
ANTALYA COP31’E HAZIRLANIYOR
Antalya, Kasım 2026’ Küresel İklim Zirvesi COP31’e ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Turizm sezonunun sona erdiği dönemde, kent iklim zirvesi için dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen yaklaşık 120 bin ziyaretçiyi ağırlayancak. Antalya, iyi ev sahipliği göstermek istiyor. kapsamdaki hazırlıklar sürüyor.
VALİLİĞİN SLOGANI: “ANTALYA’ DENİZ HEP TEMİZ”
Antalya Valiliği’nin himayesinde başlatılan Mavi Akdeniz İnisiyatifi projesi çalışmalardan. projeyle Antalya kıyılarının denizin temizliği yansıtılmak isteniyor. kapsamda süredir çeşitli etkinlikler yapılıyor. Projenin sloganı ise “Antalya’ Deniz Hep Temiz” olarak seçilmiş.
BİR YANDA SLOGAN, DİĞER YANDA ÇÖPLER
slogan, oldukça iddialı olmasının yanında, kamu kurumunun logosu altında kamuoyuna duyurulduğunda, güven duygusu yaratıyor. Ancak sloganın gölgesinde yapılan etkinliklerin kamuoyuna duyurulduğu günlerde, tüm dünyadan misafirleri ağırlayan kıyılardan deniz çöplerinin gündeme gelmesi büyük çelişki yaratırken kamuya olan güven duygusunu zedeliyor.
YAMAÇ PARAŞÜTÜ İLE AFİŞ AÇILDI
COP31 öncesinde çeşitli etkinlik projelerle kamuoyunda görünür kılınan Mavi Akdeniz Projesi kapsamında geçtiğimiz ay yapılan etkinliklerden biri Kemer’deki Tahtalı Dağından havalanan yamaç paraşütü pilotlarının, “Antalya’ Deniz Hep Temiz” afişi açarak, ilçe semalarında tur atmalarıydı. Kemer Kaymakamlığı’nın 5 Haziran Dünya Çevre Günü kapsamında organize ettiği etkinlikten ay sonra, Kemer kıyılarında görülen yoğun deniz çöpleri ortaya çıkan ağır koku, sloganın aksine Antalya’ denizin hep temiz olmadığını acı şekilde gösteriyor.
ATIK AĞLAR 12 YILDIR GÜNDEMDE
Mavi Akdeniz projesi kapsamında denizde temizliği ilgili birçok başlık kamuoyuna duyuruldu. Denizlere bırakılmış balıkçı ağlarının toplanması bunlar arasında. Aslında konuda küresel sorun kapsamında ele alınmış 2014 yılında Tarım Orman Bakanlığı tarafından proje hazırlanarak, denizlerde iç sularda çalışmalara başlanmıştı. ‘Denizlerin Terkedilmiş Av Araçlarından Temizlenmesi Projesi’ başlığını taşıyan proje, yaklaşık 12 yıldır gündemde.
ÇEVRE KANUNU DENİZ SULARI KORUMAK İÇİN VAR
Ülkemizde yürürlükte olan 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9. Maddesi, deniz, yeraltı yerüstü suları su ürünleri üretim alanlarının her türlü kirliliğe karşı korunmasını düzenliyor. Benzer şekilde gemi kaynaklı kirliliklerden, karasal kirliliğe kadar birçok uluslararası ulusal mevzuat yürürlükte. Deniz çöpleri ilgili hazırlanan beş yıllık eylem planı hala geçerliliğini koruyor. Plan kapsamında oluşturulan komisyon üyelerinden ikisi tutuklanarak görevden uzaklaştırıldı. Komisyonun iki önemli üyesinin yerine başka yetkili getirildi belli değil. Mevcutdaki proje raporunda halen iki komisyon üyesinin adı yer alıyor.
KALICI KAPSAYICI ÇÖZÜM ŞART
Antalya kıyıları deniz çöpleri gündeme gelirken, ortaya çıkan manzaralar su kalitesi parametreleri açısından olduğu kadar kıyı turizmi için büyük tehdit oluşturuyor. Yıllardır hazırlanan eylem planları, yasal mevzuatlar projeler kapsamında yeterli önlemlerin alınmadığını düşündüren görüntüler, kalıcı kapsayıcı çözümler üretilmeden sona erecek gibi görünmüyor. Antalya Valiliği ise COP31 çerçevesi içerisinde halkla ilişkiler projesi ortaya koyarak, önemli ama gecikmiş adımlar atma gayreti içinde. Ancak sloganlara görüntüyü kurtarmaya yönelik tür çabaların kalıcı çözüm üretmek için yeterli olmadığı ortada.
SOSYAL MEDYA TUZAĞINI AŞABİLMEK
Son yıllarda yerel yönetimler başta olmak üzere ilgili kamu kurumlarının sosyal medya odaklı hizmet anlayışı ortaya çıktı. Kısa süreli ilgi toplamaya yönelik olan tür çabalar görünenin üstünü örtmeye yetmediği gibi, görünmeyeni engellemek için yetersiz kalıyor. Antalya, Türkiye’nin en önemli turizm kenti. Tercih edilen turizm modeli ise kıyı denize bağımlı. Yerel merkezi idarelerin yöneticileri arasında zaman zaman tartışmalara konu olan arıtma sistemleri atıksu deşarjı sorun kaynakları halen tümüyle çözülmüş değil.
DENİZİN HEP TEMİZ OLMASI İÇİN
Kemer sahillerinden gelen görüntüler, denizlerin slogan sosyal medya ımlarıyla değil, kalıcı çözümlerle korunabileceğini gösteriyor. Tedbirler yalnızca COP31 sınırlandırılamaz. Yıllardır yeterince uygulanmayan eylem planları ilgili mevzuatın gerekliliklerini harfiyen yerine getirilmeli. Tüm bunlar sağlıklı biçimde uygulandığında zaten ayrıca slogana ihtiyaç kalmayacak, Antalya’ deniz gerçekten temiz kalacak.
***
*Son günlerde Kemer sahillerinde turistler tarafından kaydedilerek sosyal medyada ılan deniz çöpleri ilgili bazı videolardan örnekler:
yazıya emoji tepki ver
😡0Kızgın🤣0Hahaha👍0dim.❤️0Muhteşem😢0Üzgün😮0İnanılmazÖnceki haberTürkiye Kıbrıs’a doğal gaz boru hattı inşa edecek
