Katılımcı, Trabzon Ortahisar Sanayi Mahallesi Kentsel Tasarım Fikir Yarışması

Beyza Ertek, Ece Engin, Bükre Pazar Belen Güven​'in "Trabzon Ortahisar Sanayi Mahallesi Kentsel Tasarım Fikir Yarışması" için tasarladığı proje önerisi.

kentsel “agnozilerden, gnosislere”

Trabzon’un tarihsel katmanları arasında zamanlar kentin batı yönlü gelişiminin mavi-yeşil omurgasını oluşturan Değirmendere Vadisi, bugün kentsel hafızada ağır sessizliğe mekânsal körlüğe mahkûm edilmiştir. Kentin en hayati eşiği, sanayi atıkları, parçalanmış ulaşım ağları niteliksiz yapılaşmanın gölgesinde kalarak, yaşayan organizma olmaktan çıkıp “agnozi” alanına dönüşmüştür. Kentsel agnozi, tanıdık olanı tanıyamama, kenti besleyen damarları görememe halidir. Değirmendere, içinden geçilen ama hissedilmeyen, varlığı bilinen ama idrak edilemeyen kentsel “yok-mekan” haline gelmiştir. Proje, söz konusu algısal kopukluğu ortadan kaldırmayı vadiyi yeniden kentin duyularına, zihnine gündelik pratiğine dahil edecek gnosis sürecini başlatmayı hedefler. Gnosis, burada mekanın ruhuyla kurulan derin bağ, ekolojik sosyal uyanışın mekânsal karşılığıdır.

Vadinin iyileştirme stratejisi, kıyıdan iç kesimlere uzanan tüm katmanlarda radikal “idrak” müdahalesi öngörür. Mevcut durumdaki sanayi, konut doğa arasındaki steril keskin sınırlar, kentsel agnozinin en somut yansımalarıdır. Önerilen hibrit model, fonksiyonel gettoları eriterek üretimi, yaşamı ekolojiyi aynı doku içerisinde simbiyotik bütünlüğe kavuşturur. Yapı tasarım ilkelerinde benimsenen hibritleşme karma fonksiyonlu kullanım kentin silüetini korurken, vadi akışına şeffaf birer arayüz olarak bırakır. şeffaflık, sokağın kamusallığını yapının içine sızdırarak kentsel gnosisin ilk adımını, yani mekanın geçirgenliğini sağlar. Mahalle dokusu, Trabzon’un kadim komşuluk ilişkilerini referans alan ama modern yaşamın esnekliğiyle donatılmış modüler konut birimleriyle yeniden kurgulanır.

Doğanın vadiye geri dönüşü, projenin ekolojik gnosis katmanını oluşturur. Değirmendere’nin beton kanallara hapsedilmiş yatağı, özgürleştirilmiş nehir ekosistemi olarak yeniden hayal edilir iyileştirilir. sadece peyzaj düzenlemesi değil, suyun hafızasının kente iade edilmesidir. Yerel flora faunanın, özellikle vadinin kadim sakinleri olan su samurlarının geri dönüşü, ekolojik onarımın en yüksek başarı kriteri gnosisin kanıtıdır. Sünger şehir ilkeleriyle donatılan açık alanlar, yağmur suyunu emen filtreleyen geçirimli yüzeylerle kentin direncini artırırken, yeşil alanlar hiyerarşik kademelenmeyle mahalle parklarından kıyı promenadına kadar kesintisiz sistem oluşturur. sistem, vadiyi sadece manzara nesnesi olmaktan çıkarıp, kentin ciğerlerine temiz nefes taşıyan canlı altyapı haline getirir.

Kentsel odağın yeniden tanımlanması, projenin kamusal idrakini en üst seviyeye taşıyan müdahaledir. Trabzon Belediye Meydanı’nın tarihsel ağırlığına alternatif değil, onu tamamlayan alt kademe meydan olarak kurgulanan “Sanayi Meydanı”, vadinin yeni kültürel kalbidir. Eski çimento fabrikası alanının endüstriyel miras odağına kültür havzasına dönüşümü, gri geçmişin renkli üretken geleceğe evrilmesidir. Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin genç enerjisiyle beslenecek olan yeni meydan, öğrencilerin yerel halkın sanatsal üretim, teknoloji sosyal etkileşim zemininde buluştuğu “gnosis noktası” işlevi görür. noktada, kentin tarihsel sanayi hafızası korunurken, yeni nesil yaratıcı endüstrilerle harmanlanan kentsel süreklilik inşa edilir.

Ulaşım stratejisi, taşıt odağından yaya, toplu taşıma öncelikli duyusal deneyim odaklı akışkanlığa geçişin manifestosudur. Sahil yolunun belirli kesitlerinde yaya öncelikli enkesite evrilmesi vadi boyunca kurgulanan duyusal yönlendirme sistemleri, kenti sadece görmeyi değil, duymayı, dokunmayı koklamayı gnosis eylemi haline getirir. Evrensel tasarım ilkeleriyle herkes için erişilebilir kılınan yeni kentsel doku, agnozinin yarattığı engelleri karanlık noktaları ortadan kaldırır.

Değirmendere, artık Trabzon’un kıyısında unutulmuş boşluk değil; doğanın, tarihin sosyal yaşamın birbirini tanıdığı, birbirine değdiği birlikte dönüştüğü, kentin yeni bilgelik mekanıdır. Proje, vadinin fiziksel onarımından çok, kentin kendi potansiyelini yeniden keşfetme, yani kendi gnosisine ulaşma yolculuğudur.

Trabzon’un kadim belleği;Değirmendere Vadisi; bugün kentin giriş kapısı, havalimanının enerjisi üniversitenin dinamizmi arasında sıkışmış, algıların koptuğu “Kentsel Agnozi” evresinde. yanı başındaki derenin sesini unutmuş, vadinin nefesini tanımaz hale gelmiş. Proje, duyusal ekolojik kopukluğu teşhisle iyileştirme aracı karşılıyor;Kentsel Gnosis’ler yeniden anlamlandırma, görme araçları; sadece fiziksel birer müdahale değil, kentin kendi doğasını yeniden keşfettiği iyileştirici temaslar olacak.Vadiyi kentin kalbi olan “Meydan” ruhsal fiziksel olarak bütünleştirecek. Suyun, toprağın nsanın yeniden aynı ritimde nefes aldığı “iyileştirme” atlası. Artık vadi, kente sadece eşik değil; müşterek akış sunmak.

+Agnozi [Mekânsal Körlük Duyusal İnkar Hali]

Kentsel Agnozi; kentin, üzerinde yükseldiği coğrafyanın temel bileşenlerini (su yollarını, vadi rüzgârlarını, ekolojik eşikleri) görme tanıma yetisini kaybetmesidir. fiziksel yokluk değil, idrak yitimidir. bağlamda agnozi; derenin beton kanallara hapsedilerek “görünmez” kılınması, sanayi fonksiyonun kendi içine kapalı doğası mekanda yarattığı kopukluk böylece vadinin kentten kopuk haline gelmesi kentin alanı sadece “geçiş eşiği” olarak algılamasıdır. Kentsel Gnosis; kentin kendi doğasını, akışlarını müşterek alanlarını yeniden “hatırlaması”, onları derin bilgi duyusal bütünlükle yeniden tanımasıdır. sadece inşa süreci değil, bilinç onarımıdır.

+Gnosis [Ekolojik Onarım İyileştirme Aracı]

Alanda toplamda sekiz adet agnozi alt bölgesi belirlenmiştir. müdahale noktaları, projende önerilen mdahaleler yerel halkı dışlamayan ancak proje alanının ekolojik, ekonomik, sosyo-kültürel mekansal değerini gnosisler aracılığıyla yeniden farkedilebilir hale getirip “iyileştirmenin araçları” olacaktır. Proje kapsamında geliştirilen gnosisler; derenin özgürleştirilmesi, ekolojik koridorların onarımı vadi tabanının kamusal “Meydan” bilinciyle yeniden kurgulanmasıdı Her gnosis, kente kaybettiği duyusal bilgiyi geri verir.

Turizm kurgusu, Değirmendere Vadisi’ni kentin sıradan geçiş noktası olmaktan çıkarıp; yerel hafızanın, ekolojik sürekliliğin üretimin ziyaretçiler tarafından bizzat deneyimlendiği bütüncül destinasyon olarak ele. kurgu, alanın sahip olduğu potansiyelleri üç farklı kentsel ölçekte optimize ederek Trabzon’un makro turizm vizyonuna entegre eder:

1. İl Ölçeğinde: Kültürel Ekolojik Dağıtım Omurgası

Makro ölçekte proje alanı, Trabzon’un turizm ağında stratejik “sıfır noktası” potansiyeli taşımaktadır.

2. İlçe Bütününde: Gelişim Hafıza Arasındaki Stratejik Eşik

Kent bütününe bakıldığında alanın; uluslararası havalimanı, ekolojik karşılama mekanına dönüştürülen otogar, mevcut alışveriş merkezi Karadeniz Teknik Üniversitesi gibi devasa yaya yolcu akışlarının tam merkezinde yer alması, burayı kentin en güçlü turizm, konaklama kentsel entegrasyon arayüzü haline getirir.

3. Alt Bölge Odak Ölçeğinde: Doğal Koridor Üretim Hafızası

Mikro ölçekte alan, kentsel yaya sirkülasyonunun doğal topoğrafyanın kesişim düğümüdür. Kentin tarihi seyir terası Boztepe Değirmendere, projeyle birlikte Karadeniz’e uzanan kesintisiz, doğal nefes koridoru olarak birbirine bağlanır.

Değirmendere Vadisi’nin mevcut ulaşım altyapısı, insan ölçeğini tamamen reddeden agresif taşıt önceliğiyle kurgulandığı için alanda agnozi yaşanmaktadır. Devlet karayolu transit geçişlerin yarattığı devasa fiziksel bariyerler, mahalleler arası organik yaya akışını kopararak kenti kendi içinde izole edilmiş, tekinsiz ulaşılamaz adacıklara dönüştürmüştür.

Kıyıya erişim süreksizliği

1960’larda inşa edilen giderek genişleyen Sahil Yolu, kentin denizle olan tarihsel duyusal bağını bıçak gibi keserek kıyıya erişimde aşılmaz süreksizlik eşiği yaratmıştır. Suyun kenarına yaya olarak ulaşmayı imkânsız kılan asfalt zırh, Trabzon kentlisini Karadeniz’e yabancılaştırarak kıyıyı temas edilebilen yaşantı alanı olmaktan çıkarıp, sadece araçla hızla geçilen flu manzara konumuna indirgemiştir.

Mekansal Ayrışma

Doğal topoğrafyaya eklenen yapay kıyı dolguları Değirmendere yatağını hapseden beton kanallar, vadinin mavi-yeşil ekosisteminde agnozi yaratmaktadır. Suyun doğal akışını taşkın hafızasını silen sert müdahaleler, dereyi denizi nefes alan birer yaşam/habitat kaynağı olmaktan çıkarıp, kentin sırtını döndüğü ölü birer altyapı kanalına hapsetmiştir.

Yapay Kıyı Dere Dolguları

Vadideki niteliksiz sanayi alanları, doğudaki KTÜ kampüsü çeperdeki konut dokusu arasında hiçbir fonksiyonel veya yaya odaklı bağ kurulamamış; durum alanı derin mekânsal ayrışma parçalanma sarmalına sokmuştur. Farklı kentsel aktörlerin (öğrenci, esnaf, mahalleli) birbirine teğet geçtiği ama temas edemediği yalıtılmışlık hali, aidiyet duygusunu yok ederek vadiyi müşterek kentsel belleğin üretilemediği ıssız boşluğa çevirmiştir.

Bisiklet Yolları

Vadiyi boydan boya kateden ana yaya aksı, parçalanmış kentsel dokuları birbirine bağlayan Trabzon kentlisinin denizle koptuğu bağı onaran iyileştiren gnosis omurgası olarak kurgulanmıştır.

Ana Yaya Aksı

Kesintisiz bisiklet yolları ağı, Değirmendere’nin yarattığı mavi-yeşil mikroklimayı kentin kılcal damarlarına taşıyan, doğaya saygılı yavaşlatılmış mikromobilite akışı olarak tasarlanmıştır.

Yayalaştırma

Taşıt odaklı agnoziyi besleyen zert asfalt zeminlerin yerine alanın insan ölçeğine geri çağrılması, hızı düşürüp kenti tüm duyularla ‘hissederek’ deneyimlemeyi sağlayan mekânsal iyileşme eylemidir.

1. Değirmendere Vadisi’nin Trabzon kent ölçeğinde algısal mekânsal Agnozi niteliğinde olmasını iyileştirmek tasarımın temel odak noktasıdır.

2. Alandaki tarihi yapıların sanayi mirasının kentsel doku içindeki değerinin görünür kılınması ön plana çıkarılması esastır. bağlamda fonksiyonların mekan içinde ayrışmasını önleyerek hibrit bakış açısıyla ele alınması esastır.

3. Mevcut yerel dokuyu yerel halkı koruma amacıyla modüler konut birimleri tasarlayarak dokununun canlandırılması sırasında yerinden etmeyi önlemek amaçlanmıştır.

4. Taşıt odaklı agnozi durumundan yaya öncelikli akışkanlığa geçiş sağlanırken; sanayi mirası yaşatılması sahil yolunun yaya öncelikli enkesite kavuşturulması önceliklidir.

5. Tarihi yapıların korunması, sürdürülmesi niteliklerinin iyileştirilerek Gnosis yaklaşımıyla kente kazandırılması.

6. Toprağın hafızası evrensel bilginin araştırmacılar yerel sakinlerle üretildiği kentsel tarım alanları, tüketim odaklı kentsel yalıtılmışlığı kırarak mekânı ekolojik entelektüel gnosis laboratuvarına dönüştürmek hedeflenir.

7. Farklı fonksiyonların hibritleştiği zeminler, kentsel ıssızlığı kırarak mekânı yirmi dört saat kesintisiz yaşayan bütünleşik yaşantı gnosis arayüzüne dönüştürür.

8. Tasarımın, proje alanının kuzeyinde kalan kıyı geri bölgesi ilişki kuracak işlevleri (Piknik Alanları, Deniz İzleme Noktaları Doğa Atölyesi, Sergi Mekanları Spor alanları, yeşil kütüphane, Botanik bahçe eko-park gibi) yönlendirmesi hedeflenir.

9. Projenin tümündeki akslarla hareketler yakalayarak tarihi doğal niteliklerin agnozilerini gidermek, açmak, kentliye hatırlatmak tasarımın temel dayanağıdır.

bölüm, vadi düzlemindeki mevcut mekânsal agnoziyi iyileştirerek suyun, toprağın kentin yeniden bütünleşik bilinçle işlemesini sağlayan temel stratejileri tanımlar. Proje ekosistemin kendini onardığı kentin doğayla yeniden simbiyotik bağ kurduğu temel tasarım ilkelerinden oluşmaktadır.

Sünger Şehir yaklaşımı vadi tabanının mevcut geçirimsiz sanayi dokusundan arındırılarak, suyu emen, depolayan yöneten canlı organizmaya dönüştürülmesini hedefler. kapsamda, sert zemin oranının %80 düzeyinde azaltılması; geçirimli beton, doğal taş geniş yeşil yüzeylerin kullanımıyla yüzey akışının yer altına süzülmesi esastır. Çatı yol suları, konvansiyonel kanalizasyon hatları yerine bitkisel arıtma işlevi gören yağmur bahçeleri bio-hendeklere yönlendirilerek, Değirmendere yatağına temizlenmiş şekilde ulaştırılır. Taşkın riski, mühendislik tabanlı sert müdahaleler yerine, dere çevresinde kurgulanan “aktif sel düzlükleri” doğal tutma havzaları yönetilerek kontrollü su rejimi sağlanır.

Ekolojik onarımın en radikal adımı, beton kanallara hapsedilmiş Değirmendere’nin özgürleştirilmesini kapsayan stratejidir. Mevcut “dere ıslahı” mantığı yerini; bitkilendirilmiş şevler, doğal kaya tahkimatları sucul bitki örtüsüyle kurgulanan “dere onarımı”na bırakır. müdahale, vadiyi sadece rekreasyon alanı olmaktan çıkarıp, yerel flora faunanın kent içine sızmasına olanak tanıyan kesintisiz biyoçeşitlilik koridoruna dönüştürür.

Sürdürülebilirlik stratejisinin katmanı olan Mikroklima Pasif Tasarım kararları, vadi topoğrafyasının sunduğu rüzgâr güneş potansiyelini yapılaşma morfolojisine entegre. Vadi boyu esen kuzey-güney yönlü rüzgâr akışları, yapı bloklarının gridal dizilimiyle korunarak kent içindeki ısı adası etkisi minimize edilir. Solar oryantasyon ilkeleri doğrultusunda, yapıların güney cepheleri kışın pasif ısınmayı maksimize ederken; yazın ise doğal gölgeleme elemanları yaprak döken ağaç dokusuyla enerji tüketimi minimize edilir.

Açık yeşil alan stratejisi, vadiyi kentsel agnozi noktası olmaktan çıkarıp ekolojik sosyal bilinç odağına dönüştürmeyi amaçlar. yaklaşımın temelinde yeşil alanların belirli hiyerarşilerle kademelenmesi kentsel doku içinde kesintisiz sistem olarak kurgulanması yatar. Özellikle Değirmendere kıyı şeridi, tüm yapılaşma baskısından barındırılarak bütünüyle doğal eşik olarak korunur kentin nefes alabileceği en geniş ekolojik koridor haline getirilir. yeşil süreklilik, sadece peyzaj unsuru değil, vadideki ekosistemin kendini onardığı kentsel gnosisin mekânsal olarak karşılık bulduğu temel iyileştirme zeminidir. Vadi boyunca kurgulanan mahalle parkları, ana yeşil omurgayı konut alanlarının içlerine sızdırarak gündelik hayatla bütünleştirir.

Alandaki en güçlü kamusal müdahale ise eski çimento fabrikası alanı çevresinde kurgulanan Endüstri Parkı dönüşümüdür. bölge, Trabzon Belediye Meydanı’ndan sonra kentteki ikinci büyük meydan hiyerarşisini oluşturarak yeni kültürel odak noktası yaratır. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) yerleşkesinin alana olan yakınlığı sayesinde öğrencilerin dinamizmiyle canlanacak olan yeni merkez, endüstriyel mirasın kültürle harmanlandığı kentsel belleğin yeniden üretildiği dinamik sahne işlevi görür. geniş açık alan sistemi, sünger şehir ilkeleri doğrultusunda geçirimli yüzeylerle donatılarak yağmur suyunun kentsel alanda yerinde yönetilmesini sağlar.

Açık yeşil alanlar stratejisinin kalbinde yer alan Endüstri Parkı Müze Fabrika dönüşümü, kentsel agnozinin en görünür olduğu sanayi alanının, kentsel gnosisin merkezine evrilmesini simgeler. strateji, yıkılmış veya işlevini yitirmiş sanayi yapısının “hafıza izleri” üzerinden yeniden üretimini esas. Eski çimento fabrikası gibi yapılar, bugün yıkılmış olsalar kapladıkları devasa hacimler kıyıdaki siluetleriyle kentsel bellekte derin izler bırakmıştır. Koruma stratejimiz, yapıları fiziksel olarak dondurmak değil; onların “silinmiş izlerinden” ilham alarak, sanayi hafızasını sürdürülebilir geleceğe tercüme etmektir.

Kıyı bandında yer alan kentin üretim hafızasını taşıyan mevcut küçük sanayi dokusu, kentsel bellekten silinmek yerine özgün mimari biçimi, gabarisi mekânsal izleri korunarak kentsel yaşama entegre edilmiştir. endüstriyel miras alanı, salt tüketim odaklı sıradan kıyı düzenlemesi yerine; Trabzon’un köklü zanaat kültürünün yerel üretim pratiklerinin çağdaş yaklaşımla yeniden üretildiği, yaşayan “Zanaat Üretim Mekanı” olarak kurgulanmıştır.

Eski tamirhane imalathane kurgusunun getirdiği esnek geniş hacimli endüstriyel mekânlar; kentin somut olmayan kültürel mirasını geleceğe taşıyan bakırcılık atölyelerine, ince el işçiliğinin modern tasarımla buluştuğu Trabzon telkari merkezlerine yöresel ürünlerin işlenip sunulduğu interaktif gastronomi alanlarına dönüştürülmüştür. mekânsal müdahale, kentin geçmişteki üretken ruhunu denizle buluştuğu noktada yeniden canlandırarak; kente gelen ziyaretçilere bölge halkına sadece anonim vitrinler izledikleri tüketim alanı değil, bizzat üretime temas ettikleri yerel kültürü yaşayarak idrak ettikleri otantik etkileşim zemini sunar.

Değirmendere Vadisi’nin ekolojik kurgusu, doğayı salt peyzaj unsuru olmaktan çıkarıp kentin aktif savunma gnosis hattına dönüştürür. Taşkın göletleri, genişletilmiş dere yatağı biyolojik filtreleme (bioswale) sistemleri iklim krizine direnç sağlarken; eklemlenen doğa izleme platformları, ekolojik oyun alanları bilgilendirme istasyonları kentsel rekreasyonu farkındalık eğitimine dönüştürerek vadiyi Trabzon’un yaşayan “doğa laboratuvarı” haline getirir.

Değirmendere Parkı, vadinin fiziksel ruhsal iyileşme sürecinin omurgasını oluşturan, dere yatağının beton prangalardan kurtarılıp “gün yüzüne” çıkarıldığı en radikal gnosis alanıdır. stratejik üdahale, suyun sadece drenaj unsuru değil, kentsel ekosistemin nefes alan canlı parçası olduğunu kente yeniden hatırlatır. 1960’lı yıllarda tamamlanan sahil yolu geniş dolgu alanları, kenti denizden, dereyi ise doğal ağzından kopararak vadi kıyı arasında aşılması güç agnozi eşiği oluşturmuştur. Proje, dolgu alanlarının kentsel veri olarak mevcudiyetini kabul ederken; dereyi kentin içinde yeniden görünür kılarak açmayı kıyıya doğru uzanan kesintisiz yaya köprüleri stratejik geçiş akslarıyla tarihsel kopukluğu mekânsal buluşmaya dönüştürmeyi esas.Kıyı şeridinin her iki yanına eklemlenen bioswale fauna destek hatları, habitat parçalanmasını önleyerek ekolojik süreklilik kurarken, dere kenarı boyunca kurgulanan kesintisiz yeşil doku vadi topoğrafyasının doğal serinliğini kentsel dokunun derinliklerine taşır. Yoğun yapılaşmanın yarattığı ısı adası etkisini biyoklimatik konfor alanı yaratarak minimize eden sistem, bitki örtüsünün buharlaşma-terleme yoluyla sağladığı doğal soğutma koridorunu kıyıya kadar ulaştırır.

Mahalle parkları, konut bloklarının kendi bünyesinde kurgulanan yeşil iç bahçelerle başlayan kentin kılcal damarlarına yayılan kentsel idrak sürecinin ilk basamağını oluşturur. iç bahçeler, yalnızca binaların ortasında kalan boşluklar değil, modüler yaşam birimlerinin dışa açılan, nefes alan sosyal uzantıları mahallenin mikroklimasını düzenleyen ekolojik çekirdeklerdir. Agnozinin yarattığı parçalı kopuk kentsel dokuyu onarmak adına bahçeler, yapının içinden sokağa sızarak özel alan kamusal alan arasındaki sınırları eritir kullanıcıya konutun eşiğinden itibaren doğayla kurulan ilk Gnosis temasını sunar.

Sülüklü Mezarlığı Şehitlik alanı, Değirmendere Vadisi’nin tarihsel katmanları arasında Trabzon’un kolektif hafızasını manevi derinliğini barındıran güçlü anıtsal odaklardan biridir. 1930’lu yıllardan günümüze kentsel bellekte yer edinen, Osmanlı dönemine ait mezar taşlarını barındıran alan, mekânın ruhunu yoğun hissettiren tarihsel eşiktir. 1937-1938 yıllarında inşa edilen duvarlarla sınırları fiziksel olarak çizilmiş olan hafıza mekanı, zaman içinde etrafındaki düzensiz sanayi taşıt yollarının baskısıyla kentsel akıştan izole olma, kentin gündelik idrakinden koparak tür agnozi tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır.
Projenin alana yönelik onarım “gnosis” stratejisi, mezarlığın dokunulmaz manevi statüsünü onurlandıran “saygı görünürlük” kurgusu üzerine inşa edilmiş içindeki onlarca yıllık servi ağaçları kentin açık yeşil alanları bütüncül şekilde tasarlanmıştır.

Değirmendere Vadisi’nin fiziksel proje sınırı denize ulaştığı noktada bitse kentsel onarım stratejisi, derenin Karadeniz buluştuğu devasa dolgu alanını görmezden gelerek tamamlanamaz. kıyı şeridi, yıllar süren agnoziile denizden koparılmış atıl bariyer değil; projenin gnosis felsefesinin en uçtaki noktasıdır. Proje alanı dışı olsa kentsel etkileşim bölgesi olarak tanımladığımız kıyı dolgusu, tamamen kamusal, yeşil alan odaklı ekolojik dirençliliği savunan “Kıyı Parkı Botanik Restorasyon Alanı” olarak kurgulanmıştır.

kapsamda alan; gölgelikli dinlenme oturma alanları, açık spor alanları çok amaçlı etkinlik çayırları donatılarak denizle kurulan rekreasyonel bağı onarır. Ancak burayı sıradan parktan ayıran temel yaklaşım, “Botanik Bahçe” stratejisidir. Değirmendere’nin taşıdığı ekolojik zenginliği denize bağlayan biyolojik filtre, tür “kıyı süngeri” olarak işlev görür. Kurgulanan yağmur göletleri, sadece estetik birer su ögesi değil, yüzey sularını yöneten yeşil altyapı elemanlarıdır. ekolojik laboratuvar; kullanıcıların doğayı izleyip ondan öğrendiği kuş gözlem noktaları, habitat gözlem kuleleri kültürün doğayla iç içe geçtiği sergi pavyonları zenginleştirilmiştir. Kıyının bütüncül doğa-odaklı uyanışı, Değirmendere’nin vadi tabanından başlattığı gnosis (idrak) yolculuğunu denizin sonsuzluğunda, “su kemençesinin” rüzgarla çaldığı Karadeniz silüetinde tamamlar.

Konut alanları, vadi genelindeki mevcut kentsel agnozi; konutu sadece “barınma birimi” olarak gören, çevresinden duvarlarla kopuk ölçek hatası içeren tipolojiler üretmişken; projenin gnosis evresi konutu ekosistemin parçası sosyal etkileşimin başlangıç noktası olarak yeniden tanımlar. bağlamda, vadinin silüetini hava koridorlarını korumak amacıyla kat adetleri zemin+üç zemin+dört olarak belirlenmiştir.

Farklı kullanıcı senaryolarına göre birleşebilen veya ayrışabilen modüler yapı arz. Yapı blokları, arazinin %82’sini oluşturan boşluğu maksimize edecek şekilde geçirgen morfolojiyle konumlandırılır. Zemin katlar, konutun mahremiyeti vadinin kamusallığı arasında “eşik” işlevi görerek; müşterek mutfaklar, çalışma alanları veya zemin altı yağmur suyu toplama birimleri gibi işlevlerle donatılır.

Mevcut Değirmendere dokusundaki “sanayi-konut-doğa” arasındaki keskin steril ayrım, vadinin mekânsal kimliğini parçalayan temel agnozi nedenidir. Proje, kopukluğu gidermek amacıyla ”Hibrit Yapı Modeli”ni önerir. modelde yapılar; sadece barınma işlevi gören “yatakhaneler” veya sadece üretim yapılan “atölyeler” değil; yaşamın, yaratıcı üretimin ekolojik onarımın kesiştiği dikey yatay mahalle birimleridir.

Konut alanları stratejisi, vadinin yaşadığı büyük ölçekli kültürel ekolojik dönüşümün yerel halkı dışlayan soylulaştırma aracına dönüşmesini engellemek üzerine kuruludur. Mevcut durumdaki niteliksiz, yoğun insan ölçeğinden kopuk yapı stoğunun yerini, sağlıklı, güvenli dirençli kentsel doku alırken, en temel ilke alandaki mevcut nüfusu yerinden etmemektir. Değirmendere’nin mekânsal onarımı, ancak mekanı yıllardır var eden toplumsal belleğin aidiyet duygusunun kendi yerinde korunmasıyla gerçek Gnosis seviyesine ulaşabilir. nedenle yeni konut örüntüsü, mevcut hane halkı yapısını, demografiyi mahalle kültürünü sürdürecek şekilde, dışlayıcı değil kapsayıcı kentsel yenileme modeli olarak tasarlanmıştır.

yeni konut dokusunun steril gettoya dönüşmesini engellemek Trabzon’un köklü “mahalle” ruhunu yaşatmak için, alanın gündelik hafızası stratejik onarım hamlesiyle canlı tutulmuştur. kapsamda, Terminal Sokak Dost Sokak’ın tam köşe noktasındaki yapı Dost Sokak çeperindeki belirli sivil mimari izleri yıkılmak yerine korunmuştur. yapılar, mahallenin kalbini oluşturacak modern “Çarşı” fonksiyonuyla yeniden işlevlendirilerek kente kazandırılmıştır. Çarşı kurgusu, konut alanını dışa bağlayan, mahallelinin gündelik ihtiyaçlarını karşıladığı, esnaf kültürüyle sosyalleştiği eski yeninin hibrit şekilde var olduğu yaşayan sosyal platform olarak belirlenmiştir. müdahale, mahallenin sadece fiziksel olarak değil, ruhsal sosyal olarak kentsel idrake katıldığı güçlü hafıza mekanıdır.

Sosyal donatı alanları stratejisi, kentsel agnozinin yarattığı yalıtılmışlık hissini kırarak, vadideki yeni demografik yapıyı kendi kendine yetebilen, dirençli entegre topluluk haline getiren temel sosyo-mekânsal omurgadır. Projeksiyon nüfusu olan on bin kişilik yeni yerleşim dokusu, çeperdeki mevcut Sanayi Mahallesi’nin sosyal altyapısına ek yük bindirmek ( dolaylı yerinden edilme baskısı yaratmak) yerine, kendi içsel dengesini kuran gnosis yaklaşımıyla tasarlanmıştır. kapsamda kreş, ilkokul ortaokul alanlarından oluşan eğitim donatıları, yeni konut dokusunun tam kalbinde, mahalle parkları yeşil iç bahçelerle simbiyotik ilişki içinde kampüs ilkesiyle konumlandırılmıştır. Alanın tarihsel katmanlarında yer alan mevcut ibadet yapıları, kentsel belleğin saygı duyulması gereken düğüm noktaları olarak korunmuş, çevreleri nitelikli peyzaj müdahaleleriyle mahallelinin yaya akışına entegre edilen birer toplanma nefes alma mekanına dönüştürülmüştür. Aile Sağlığı Merkezi ise, on bin kişilik nüfusun yaya erişim mesafeleri optimize edilerek, yerleşimin tam orta noktasında, herkes için eşit engelsiz ulaşılabilecek “sağlık güvenlik” odak noktası olarak kurgulanmıştır.

Ticari yapılar stratejisi, salt tüketim odaklı kapalı kutular yerine, kentsel gnosisin sürekliliğini sağlayan karma kullanımlı hibrit yaşam senaryosu kurgular. Konutların zemin katlarına entegre edilen ticari arayüzler, sokakta doğal gözetim mekanizması oluşturarak özellikle geniş yeşil kıyı alanlarının gece saatlerinde ıssızlaşıp tekinsiz agnozi bölgelerine dönüşmesini engeller alanı yirmi dört saat yaşayan güvenli dokuya kavuşturur. canlılık, hemen bitişikteki Forum Trabzon’un içe dönük yapısına alternatif olarak devlet karayolu üzerinde korunan yapılarla kurgulanan dışa dönük, esnaf kültürünüyaşatan yerel “Çarşı” modeliyle mekânsal direnişe dönüşür. Sistemin kültürel ekonomik tamamlayıcısı olarak ise, kıyıdaki eski sanayi yapıları Trabzon’a özgü el işçiliği zanaatların yaşatıldığı üretken ticaret odaklarına dönüştürülür; böylece ticaret, salt alışveriş eylemi olmaktan çıkarak, turizmi besleyen kentin üretim hafızasını mekânda canlı tutan idrak pratiğine evrilir.

Müze Fabrika Endüstriyel Hafıza Havzası, 1953 yılında Toprak Mahsulleri Ofisi’nin açılışı ardından Trabzon Çimento Fabrikası’nın inşasıyla kentin en güçlü sanayi odaklarından biri haline gelen, ancak 2013 yılındaki yıkımla kentsel bellekte derin agnoziye dönüşen kıyı bandının mekânsal onarım manifestosudur.

Projesi 1964’te onaylanıp 1965’te inşasına başlanan, Batı Almanya’dan getirilen teknoloji yerli çelik konstrüksiyonun harmanlandığı 15 Nisan 1967’ faaliyete girerek kentin silüetine kazınan devasa tesis, bugün yalnızca silolarının zemin izleriyle alanda varlığını göstermektedir. Proje, devlet karayolu deniz arasına sıkışmış eşik alanını sıradan yeşil alana dönüştürmek yerine, geçmişin üretken ruhunu bugünün kültürel dinamikleriyle yeniden ayağa kaldıran canlı “Endüstriyel Hafıza Mekanı” olarak kurgular.

Karayolundan denize doğru kesintisiz gnosis sağlayan geniş ana yaya aksı, devasa hafıza havzasını fonksiyonel anlamsal olarak iki ana omurgaya ayırır. omurganın doğusunda, alanın çeperinde kalmış nitelikli küçük sanayi yapıları korunarak Trabzon’un üretim hafızasının geleneksel zanaatlarının yaşatıldığı interaktif deneyim üretim alanına dönüştürülmüştür. Aksın batısında ise, yıkılan fabrikanın kütlesel izleri üzerinde çağdaş yorumla yükselen “Müze Fabrika” yer. Müze Fabrika, dondurulmuş sergi mekanı değil; bünyesindeki konferans salonları, açık sahneler, endüstriyel hafıza odaları atölyelerle sürekli üreten çok fonksiyonlu kültür mekanıdır.

iki yaka, alanı ikiye bölen ana yaya arteri üzerinden simbiyotik diyalog kurar: Doğudaki küçük sanayi atölyelerinde üretilen yerel sanatsal çıktılar, batıdaki Müze Fabrika’nın sergi hollerinde kentliyle buluşur. Üretim sergilemenin bütünleşik kurgusu, yeşil alanlar kesintisiz yaya akslarıyla denize doğru akarak kıyıdaki kamusallıkla. Açık alanlara yayılan kültürel enerji, kentin dününü bugününü kıyıda düzenlenen devasa festivaller etkinliklerle araya getirerek, Değirmendere’nin kentsel hafızasını en güçlü şekilde onaran çekim merkezi yaratır.

Sülüklü Mezarlığı’nın hemen güneyinde, otogarın tam karşısında yer alan mevcut durumda niteliksiz oto tamirhanelerinin işgali altındaki bölge, kentsel agnozi alanlarından biridir. Proje kapsamında, vadiyi güneyden tıkayan çöküntü dokusu dönüştürülerek, alan kentin yeni “Küresel Akademik Entegrasyon Eşiği” olarak kurgulanmıştır. alana entegre edilen karma kullanımlı öğrenci yaşam alanları (lojmanlar) nitelikli otel kompleksi, Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin uluslararası vizyonunu doğrudan destekleyen konaklama kuluçka merkezi işlevi görür. fonksiyonel tercih alanın otogar yüz yüze bakan konumu uluslararası havalimanı kurduğu doğrudan lojistik ilişki, burayı Trabzon’a gelen uluslararası araştırmacılar, akademisyenler gezginler için kente adım attıkları ilk idrak noktası gnosis yaratmaktadır yani kentin karşılama odası haline getirmektedir. Böylece, projenin geneli ilkelerinden biri olan sanayi üretim hafızasının devamlılığı burada hemen güneyindeki yeni kütühane Enstitü Trabzon birlikte “bilgi üretim” pratiği desteklenmekte iyileşmenin adımına dönüşür.

Trabzon Kent Enstitüsü Kütüphane kompleksi, Değirmendere Vadisi’nde kurgulanan “üretim kültürü”nün zihinsel ekolojik ayaklarını oluşturan nihai gnosis mekanlarıdır. Nasıl ki kıyıdaki eski sanayi yapılarında zanaatı maddi üretimi kente geri çağırıyorsak, alanda “bilgi toprak” üretimini yeniden kentsel sahneye çıkarıyoruz. Yapıların hemen önünde genişleyen kentliyi doğrudan toprağa dokunmaya davet eden kentsel bostanlar, Trabzon’un betonlaşma baskısı altında silinmeye yüz tutan tarımsal hafızasını onaran canlı birer laboratuvardır.

üretim peyzajı, Enstitü bünyesindeki uygulamalı tarım çalışmaları gastronomi eğitimleriyle bütünleşerek; tohumdan hasada, tarladan sofraya uzanan kesintisiz ekolojik döngü yaratır. Kütüphane ise döngüyü, sunduğu sürekli eğitim araştırma altyapısıyla entelektüel temele oturtur.

entelektüel ekolojik havza, hemen bitişiğindeki otogar yeni kurgulanan öğrenci lojmanlarıyla kurduğu stratejik komşuluk sayesinde, vadide yepyeni “bilgi üretim kültürü” ekosistemi yaratır. kurgunun en güçlü sosyolojik müdahalesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) öğrencilerinin mevcut durumda içine hapsolduğu mekânsal yalıtılmışlığı kırmaktır. Yıllardır kampüsün proje alanının doğusundaki Kalkınma Mahallesi’nin salt “tüketim” odaklı, kafeler apartlar arasına sıkışmış, kentten kopuk tekdüze yaşantısı; projeyle vadinin batısına, üreten kentle bütünleşen yeni çekim merkezine kaydırılır.

Kalkınma’nın yalnızlaştıran tüketim sarmalından çıkan öğrenci, burada sadece barınan geçici sakin değil; kütüphanesinde araştıran, enstitü bostanında üreten, Müze Fabrikada sanatla buluşan mahalleliyle etkileşime giren aktif kentsel aktöre dönüşür. Trabzon Kent Enstitüsü, Değirmendere’nin onarım sürecini sadece fiziksel estetikle değil, aydınlık, üreten kendi aklını inşa eden toplumsal uyanışla taçlandırır

Değirmendere Vadisi’nin dönüşüm sürecinde, kenti vadiye kapatan yıllarca mekânsal agnozi yaratan Küçük Sanayi Sitesi’nin niteliksiz fiziksel dokusu tasfiye edilirken; alanın barındırdığı “üretim, tamir makine zanaatı, sürekli uğrak noktası olma” hafızası silinmemiş, yüceltilerek kentsel belleğe kalıcı olarak entegre edilmiştir. Trabzon Kent Enstitüsü kompleksine stratejik odak olarak eklemlenen Araba Müzesi, salt nostaljik araçların sergilendiği pasif vitrin değildir; geçmişin oto-sanayi kültürünü onurlandıran “endüstriyel arkeoloji” gnosis mekânıdır.Müze, Enstitü’nün aydınlanmacı vizyonuyla kurduğu mekânsal simbiyoz sayesinde, eski sanayi sitesinin kaotik dışlayıcı tamirhane kurgusunu; evrensel mühendislik, endüstriyel tasarım inovasyon sergisine dönüştürür. Dün taşıt gürültüsü, egzoz çevresel tahribat nedeniyle kentlinin adım atamadığı “arka bahçe”; bugün otomotiv tarihinin, Trabzonlu ustaların zanaat geçmişinin geleceğin temiz ulaşım teknolojilerinin (mikromobilite.) arada harmanlandığı kültürel arayüze dönüşmüştür.

Trabzon’un ulaşım ağındaki güncel katmanlardan biri olan 2023 yılında devlet karayolu Terminal Sokak kesişimindeki eski konumundan taşınan Şehirlerarası Otobüs Terminali işlev olarak korunmuştur. Alanın mevcut durumdaki taşıt odaklı, agresif sert zemin kurgusu ise daha yaya odaklı anlayışla iyileştirilmiştir. Yaya öncelikli, geçirgen (sünger şehir konseptine uygun) Değirmendere’nin mavi-yeşil koridoruyla doğrudan temas kuran kullanıcı dostu peyzaj arayüzü tasarlanmıştır. yapıyı vadi ekosistemiyle tam anlamıyla bütünleştiren en yenilikçi müdahale ise, yapının üst örtüsünün yürünebilir yeşil çatı sistemi olarak yeniden düzenlenmesidir. yürünebilir ekolojik çatı, hem kütleyi vadinin doğal silüeti içinde eritip ısı adası etkisini düşüren çevresel araç, hem yolcuların bölge halkının vadiyi panoramik olarak deneyimleyebildiği yükseltilmiş kamusal teras işlevi görür. Terminal, sayede yatayda dereyle kucaklaşırken, düşeyde doğaya karışarak kentsel gnosisin en görünür simgelerinden biri haline gelir.

Değirmendere Vadisi’nin ulaşım sirkülasyon stratejisi, kentsel agnozinin en büyük tetikleyicisi olan “taşıt odaklı ayrıştırıcı” altyapı ezberini reddeder. Ulaşım Alanları Tasarım İlkeleri; hızı kentsel ilerleme ölçütü olmaktan çıkarıp, mekânın idrak edilebilirliğini insan ölçeğini merkeze alan mekânsal barışma manifestosudur. Kenti vadiden denizden koparan mevcut devasa asfalt bariyerler; proje kapsamında yaya, bisiklet mikromobilite öncelikli, ekolojik sisteme duyarlı geçirgen birer “kentsel omurgaya” dönüştürülmüştür.

Tarihi İpek Yolu’nun Karadeniz’e açılan kapısı olan 1860’larda Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa’nın kararıyla Boztepe’den doğrudan Değirmendere vadisine kaydırılan Erzurum Yolu, projeyle birlikte taşıt işgalinden kurtarılarak tarihi önemine yakışır kentsel eşiğe dönüştürülür. Agresif şehirlerarası transit trafik devlet karayoluna deplase edilerek; kadim rota yaya, bisiklet mikromobilite öncelikli hale getirilir çevresindeki kütüphane, konut, otogar mezarlık gibi donatıları birbirine teyelleyen güvenli, yaşayan mahalle omurgasına (gnosis koridoruna) dönüştürülür.

Ulaşım sirkülasyon stratejisinin en radikal mekânsal müdahalesi, kenti denizden koparan Sahil Yolu’nun yaya öncelikli kentsel eşiğe dönüştürülmesidir. Mevcut durumunda yalnızca 1 metrelik yetersiz tretuvarlara karşılık, 10’ar metrelik gidiş-geliş taşıt şeritleriyle tamamen otomobil odaklı aks; Değirmendere’nin kıyıyla buluşma noktasındaki agnozi sınırıdır. Proje kapsamında, sahil yolunun proje alanını kapsayan yaklaşık 10 kilometrelik kesiti, agresif taşıt önceliğinden arındırılarak insan ölçeğine hızına geri çağrılmıştır.

Yeni kurgulanan yol enkesiti taşıt trafiğinin hızı bilinçli trafik sakinleştirme stratejisiyle düşürülürken, asfalttan geri kazanılan devasa alanlar geniş nitelikli yaya promenadlarına, kesintisiz bisiklet yollarına dönüşmüştür.

Ana yaya arteri; kamusal kıyı hattı, kentsel yaşam omurgası riperyan omurga olmak üzere üç temel ilke etrafında tasarlanmıştır. Dere kent omurgalarının birleştiği kamusal kıyı hattı, yaya öncelikli olarak yeniden düzenlenmiş; suya erişimi mümkün kılan, kamusal kullanımı mekânsal deneyimi güçlendiren arayüz olarak tasarlanarak kentin su kurduğu kopuk ilişkiyi onarır süreklilik sağlar. Konut, ticaret kamusal kullanımları birbirine bağlayan kentsel yaşam omurgası, gündelik yaşamın akışını destekleyen, sosyal etkileşimi mekânsal sürekliliği güçlendiren kentsel aks olarak kurgulanmış olup, farklı programları araya getirerek hibrit kentsel yapı oluşturur. Son olarak dere hattı boyunca kurgulanan riperyan omurga ise, su ekosistemi bütünleşen, doğal peyzaj, yavaş hareket ekolojik sürekliliği destekleyen kamusal aks olarak tasarlanmıştır; bitkilendirme, su etkileşim yumuşak zeminler üzerinden ilerleyen hat, doğal akışın izlerini yeniden görünür kılar.

Değirmendere Vadisi Kentsel Onarım Dönüşüm Projesi kapsamında önerilen müdahaleler, alanın ekolojik, fiziksel sosyo-ekonomik sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla stratejik etaplama planına dayandırılmıştır. planlama yaklaşımı; yatırım önceliklerini belirlemek, çapraz finansman modellerini operasyonel kılmak kentsel altyapı yapısal çevrenin entegre şekilde geliştirilmesini sağlamak üzere kurgulanmıştır. Aşağıda sunulan matris, projenin ekolojik restorasyon fazından başlayarak, kültürel/ekonomik aktivasyon nihai yerleşim dokusuna uzanan teknik finansal uygulama sürecini detaylandırmaktadır.

Değirmendere Vadisi yerleşim stratejisi, kentsel nüfusu alanın her yerine homojen baskıcı şekilde yığmak yerine; topografyanın, rüzgarın suyun hafızasına saygı duyan “kademeli yoğunluk” hiyerarşisi üzerine inşa edilmiştir. Alan bütününde yaklaşık 10.000 kişilik projeksiyon nüfusuna hizmet edecek toplam 3.334 adet konut (daire) tasarlanmış olup, yapı stoğunun vadi içindeki mekânsal dağılımı kat yükseklikleri, ekolojik hassasiyetlere göre özel olarak şekillendirilmiştir.

Yapılaşma gabarileri, vadinin canlı merkezinden ekolojik çeperlerine doğru giderek sönümlenen silüet kurgusuna sahiptir. doğrultuda; vadinin ticari sosyal yaşamının kalbi olan, meydan “Çarşı” kurgusuyla bütünleşen merkezi alanlarda yapı yükseklikleri 5 kat olarak belirlenerek, dinamik kentsel nüfus yaya transit ağlarına en yakın odakta toplanmıştır. Su doğa kurulan kentsel arayüzde ise fiziksel baskı bilinçli olarak azaltılmıştır; dere kenarındaki yeşil koridora entegre geçiş bölgelerinde kat adedi 4’e, alanın en kuzeyinde kıyıya doğru ise 3 kata düşürülmüştür.

stratejik kademelenme, vadiyi yüksek yapılarla duvara çeviren geçmişin agnoziyi yıkar. Yeni doku; hava koridorlarını kesmeyen, derenin gün ışığıyla buluşmasını engellemeyen Trabzon kentlisine gökyüzünü kapatmayan, tamamen “insan ölçeğinde” tasarlanmış, doğayla barışık bütünleşik mahalle yaşantısı gnosis sunar.

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Dilovası Katliamı soruşturmasında 2 kamu görevlisi tahliye edildi

Göztepe, Andre Henrique'yi açıkladı

Giulio Mongeri Tasarımı Generali Han’da Büyük Dönüşüm