yazımda Orta Asya’dan kopup fırtına gibi cihana yayılmış, Türklüğün töresine sımsıkı sarılmış; Tebriz’i kültür, bilim, edebiyat, sanat Türklük şehri kılmış Hasan Padişah’ı, nam-ı Uzun Hasan’ı kısaca tanıtmaya, anlatmaya çalışacağım.
Akkoyunlu Devleti’ne adını veren, kılıç kuşanıp at koşturan cihanşümul hünkâr Uzun Hasan, 1423 (bazı kaynaklarda 1425) yılında Diyarbakır’ dünyaya gelmiştir.
Oğuzların Bayındır boyundandır hanedanın kurucusu Kara Yülük Osman Bey’in torunudur. Babası ise, Celâleddîn Ali Bey’dir. masabaşında oturan sıradan melik değildi. Bileğinin gücüne, yüreğinin pekliğine alpler geleneğine bizzat sadık kalan, Doğu Anadolu’dan İran’a uzanan coğrafyada Türkmen iradesini kılıçla adaletle mühürleyen köklü hümayun soyunun temsilcisidir.
Tarih, cübbe giymiş ezbercilerin zırvalarından, üç beş kroniğin ezbere tekrarladığı saray dedikodularından ibaret değildir. Tarih medeniyettir, töredir, idari akıldır milletin çelikten hafızasıdır. Biz Uzun Hasan’ın azametli savaşçılığını, gözünü budaktan sakınmayan yiğit yüreğini er meydanındaki gözü kara cengâverliğini kenara koyamayız. hem kalemiyle hem bileğinin bükülmez gücüyle cihanın gördüğü en korkusuz Türkmen beylerindendir.
Uzun Hasan’ın ordusu, kadim bozkır askerî geleneğinin, atlı süvari gücünün yiğitlik anlayışının en parlak temsilcilerinden biriydi. muazzam süvari birlikleri, akıncı taktikleri, okçuluktaki maharetleri er meydanındaki çeviklikleriyle karşılarında durulamaz birer fırtınaydı.
Uzun Hasan, “yiğit yüreğine bileğine güvenir” denilen, ulu hakanlar silsilesinin neferi olarak, kılıcını her zaman en önde sallamış, askerinin önünde cenge tutuşmuş alp-erenler hünkârıdır.
Türkmen’i Birleştirmek Dünyayı Birleştirmekten ZordurDağınık taife-i Türkmen’i bayrak altında toplamak, her biri kendi başına buyruk iradeyi merkeze itaat ettirmek, çok çetin, çok kanlı hakanlık sınavıdır.
Uzun Hasan, Karakoyunlu Devleti’ni tarih sahnesinden silerek Doğu Anadolu, Azerbaycan İran’ın önemli bölümünde Akkoyunlu hâkimiyetini kurmuş, boyları tek bayrak altında buluşturmuştur. Türkmen’e hakanlığını kabul ettirmek, demir yelekli şövalyelerle cenk etmekten katbekat müşkül iştir. Uzun Hasan bunu başarmış çelikten iradedir.
Orta Asya’nın Öz Otu, Tebriz’in Medeniyet TahtıOrta Asya’dan gelen Türk akışını Anadolu İran coğrafyasında izzetle buluşturan cihanşümul hakandır. Tebriz’i sadece siyasi merkez değil; ilmin, fennin, ticaretin, tasavvufun Türk aklının kalbi haline getirmiştir. Tebriz çarşıları, devirde dünyanın en canlı ticaret damarlarından biriydi. Doğu’nun ipeği, Batı’nın baharatı onun sivil idaresinde emniyet buldu. Uzun Hasan, çadırın gaddar soğuğundan mermer sarayların ihtişamına geçişin değil, ikisini sentezleyebilen yüksek devlet aklının adıdır.
Kitab-ı Dede KorkutBozkırın sözlü destan geleneğini, efsunlu anlatılarını devletli hafızaya büründüren, Kitab-ı Dede Korkut hikâyelerinin günümüze ulaşan yazılı biçiminin 15. yüzyılın ikinci yarısında, Akkoyunlu hâkimiyetindeki coğrafyada şekillendiği düşünülmektedir.
İlim, Reform Kur’an’ın Türkçesi için Atılan AdımHasan Padişah Kanunnameleri mülkiyet hukukundan vergi sistemine, ticari nizamdan sosyal adalete kadar devrinin çok ötesinde reformist adımlar atmıştır.
Ayrıca Uzun Hasan döneminde Kur’an’ın Türkçeye çevrilmesi/okunması yönünde teşebbüs olduğu aktarılmaktadır.
Onun sarayında âlimler, filozoflar şairler baş tacı edilmiştir. Filozof hukukçu Celâleddîn Devvânî Akkoyunlu hükümdarlarıyla yakın ilişkiler kurmuş bazı eserlerini Uzun Hasan Sultan Halil’e ithaf etmiştir.
Akraba Hukuku Siyaset: Fatih’le Kurulan Gizli KöprülerTarihin ironisi odur ki, kılıçların konuştuğu yerde bile akrabalık diplomasi bağları tamamen kopmamıştır. Uzun Hasan’ın büyük oğlu Uğurlu Mehmed Bey, Fatih Sultan Mehmed’in kızı Gevherhan Hatun (Sultan) arasındaki evlilik bağı Türk hakanlarının birbirleriyle olan mücadelesinin sadece kana dayalı olmadığını, aynı zamanda derin siyasî akrabalık denge arayışı barındırdığını gösterir.
Uğurlu Mehmed Bey Gevherhan Hatun’un evliliğinden, daha sonra Akkoyunlu tahtına geçecek olan “Göde Ahmed” dünyaya gelmiştir.
Otlukbeli SavaşıOtlukbeli’nde Fatih Sultan Mehmed’in top tüfek üstünlüğü karşısında geleneksel süvari gücüyle direnen Uzun Hasan yenilmiştir.
başka deyişle, Otlukbeli’nde iki devletin askerî sistemleri karşı karşıya gelmiştir: Akkoyunlu süvari ağırlıklı savaş gücü Osmanlıların topçu ateşli silah kapasitesi.
Tebriz Topraklarında Sönen ÖmürOtlukbeli’nin ardından devletini ayakta tutmaya devam eden Uzun Hasan, 1478 yılının Ocak ayında Tebriz’ kendi kurduğu muazzam medeniyet merkezinde hayata gözlerini yumdu. Kabri Tebriz’dedir.
Sonsözİşte, Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’ın başdöndürücü hayatı kısaca böyleydi. ulu Türk hakanıydı. Karşısına en az kendisi gibi ulu Türk hakanı çıktı. savaşın kazananı elbette ki Türkler olamadı. Tarihe “ben onu seviyorum”, “ben bunu seviyorum” diye değil, meseleye akılla bakmak gerekir. Dün iki Türk hakanını birbirine düşürenlerin tam istediği buydu. devre geri dönsek yaşantı, adet Türklük anlayışı olarak Uzun Hasan’ın dünyasına kendimizi daha yakın hissederdik. şüphesiz gerçektir.
Yeni yazılarda görüşmek üzere…
Not: Kapak fotoğrafı temsilidir.
Not: Yazarlarımız tarafından kaleme alınan siyasi, dini görüşlere ilişkin içerikler, orjinalhaber'un fikir görüşlerini temsil etmemektedir.İnsan haklarını, özgürlüklerini onurunu ihlal etmedikleri sürece platformumuzda her bakış açısına yer verilmeye devam edilecektir. içeriği diniz ? Bunun gibi daha fazla içerik üretebilmemiz için bize Patreon´ destek. 🙂
