YAYA Mimarlık, Yüksel Aytemiz ekibinin "Muğla Büyükşehir Belediyesi Sosyal Kültürel İdari Hizmetler Binası Mimari Proje Yarışması" için proje önerisi.
Proje Raporu:Proje Alanı Hakkında
Proje alanı, Muğla ili, Menteşe ilçesi, Şeyh Mahallesi, 353 ada 30 parselde yer almaktadır. tarihi kent merkezi Arasta arasında yer almakta kentsel sit alanı sınırları içerisinde bulunmaktadır. Proje alanının kuzeyinde tescilli Kurşunlu Camii Meydanı, batısında eski şehir kulübü olarak bilinen tescilli konak, güneybatısında ise tescilli Atatürk İlkokulu bulunmaktadır. nedenle tasarım sürecinde, çevredeki tescilli yapıların korunması mevcut kentsel doku uyumlu yaklaşım benimsenmesi önem taşımaktadır.
Kullanıcı, İşletme İhtiyaç Programı Senaryosu
Proje, kamusal yaşam kurumsal işleyişi aynı mekânsal bütünlük içerisinde buluşturan, düşeyde zonlanan yatayda geçirgenleşen program kurgusu üzerine kurulmuştur. İhtiyaç programı; kültür, sanat, eğitim, sosyal idari işlevlerin farklı kullanıcı profillerine değişken kullanım ihtiyaçlarına cevap verebileceği esnek mekânsal organizasyon doğrultusunda kurgulanmıştır.
doğrultuda bodrum kat; kültür sanat atölyeleri, seminer odası, kütüphane dinlenme alanlarıyla eğitim atölye işlevlerinin yoğunlaştığı program katmanı olarak kurgulanmıştır. Bodrum katın doğal ışık açık alan ilişkisini güçlendirmek amacıyla yapı kütlesinde ışıklık yarığı oluşturulmuş yarık, bodrum kattaki mekânların gün ışığından yararlanmasını sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Işıklık, aynı zamanda bodrum kat açık alan arasında görsel mekânsal ilişki kurarak katın zemin katın altında konumlanan, kapalı izole mekân olarak algılanmasının önüne geçmektedir. Bahçeden ışıklık alanına yönlenen doğrudan merdiven bağlantısı bodrum kata, yapının ana girişinden geçmeden açık alandan bağımsız erişim sağlanmıştır. Böylece bodrum katta yer alan atölye, eğitim kültürel işlevlerin bahçe doğrudan ilişki kurması farklı zamanlarda bağımsız olarak kullanılabilmesi mümkün kılınmıştır.
Zemin kat, yapının kamusal çekirdeğini oluşturur. Giriş holü fuaye ilişkilenen iç bahçe, amfi sergi alanları; karşılaşma, bekleme, sergileme sosyalleşme eylemlerini ortak kamusal düzlemde buluşturur. Çökertilmiş gösteri alanı, amfi, sergi alanı sergi terasıyla kurulan mekânsal sekans, farklı etkinliklere uyum sağlayabilen dönüşebilir kültürel odak oluşturur.
Üst katlarda yer alan idari birimler ise yapının kurumsal omurgasını oluşturur. Yönetici personel çalışma alanları, toplantı salonu arşiv birimleri; işleyiş, yönetim koordinasyon gereksinimlerine cevap verecek şekilde düşey sirkülasyon çekirdeği etrafında organize edilmiştir.
Böylece kullanıcı hareketi, sokaktan avluya, avludan kamusal işlevlere düşey sirkülasyon aracılığıyla farklı program katmanlarına bağlanan süreklilik içerisinde kurgulanmıştır.
Proje Alanının Yaya İlişkileri
Proje alanı, kent merkezinin yaya hareketini taşıyan iki ana arterin oluşturduğu güzergâh üzerinde yer alması doğrultusunda çevresindeki kamusal işlevler, ticaret alanları tescilli yapılar nedeniyle güzergâh gün boyunca yoğun olarak kullanılmaktadır. hareketlilik, tasarım kararlarının şekillenmesinde temel veri olarak değerlendirilmiştir.
doğrultuda, ana arterlerden gelen yaya akışları proje alanına dâhil edilerek kamusal süreklilik sağlanmış, akışların birleştiği noktada ise kullanıcıları araya getiren kamusal düğüm noktası oluşturulmuştur. Böylece yapı, yalnızca idari işlevlere hizmet eden kamu binası olmanın ötesine geçerek çevresindeki kamusal alanlarla bütünleşen yaya hareketini destekleyen geçiş mekânı olarak kurgulanmıştır.
Yerel Konut Tipolojilerinin Tasarıma Etkisi
Eski Muğla’ iki farklı konut tipolojisi görülmektedir. Asar Dağı yamaçlarında yer alan geleneksel Türk evleri, yüksek avlu duvarlarıyla sokağa kapalı içe dönük yerleşim anlayışına sahiptir. Güney düzlükte gelişen konut dokusu ise sokakla daha doğrudan ilişki kuran dışa dönük yerleşim karakteri göstermektedir. Geleneksel Türk evlerindeki avlu kurgusu tasarıma aktarılırken, avlunun sokakla ilişkisi güçlendirilerek kamusal kullanıma açık mekân oluşturulmuştur. Kocamustafaefendi Caddesi Kurşunlu Caddesi’nden gelen yaya hareketleri avluya yönlendirilmiş, böylece hem kentle bütünleşen hem kullanıcıların araya gelebildiği geçirgen kamusal alan elde edilmiştir.
Kentsel Doku Yapılaşma Kararı
Proje alanının tarihi kent dokusu içerisindeki konumu çevresindeki bitişik nizam yapılaşma karakteri, yapı kütlesinin biçimlenmesinde belirleyici tasarım verisi olarak değerlendirilmiştir. doğrultuda yapı, çevredeki kentsel doku süreklilik sağlayacak şekilde bitişik nizamda ele alınmış; parsel sınırları mevcut yapılaşma ilişkileri doğrultusunda kütlenin kompakt biçimde konumlandırılmasıyla ek kullanılabilir alan elde edilmiştir. Böylece hem kentsel dokunun sürekliliği korunmuş hem parselin mekânsal kapasitesi daha etkin değerlendirilmiştir. Elde edilen ek alan, yapının ihtiyaç programının karşılanmasına katkı sağlarken açık alanların kamusal avlunun niteliğinin korunmasına olanak vermiştir.
Kültürel Bellek Kamusal Kullanım
Proje alanının geçmişte belediye binası, açık hava sineması çeşitli kamusal etkinliklere ev sahipliği yapmış olması, tasarım sürecinde önemli veri olarak değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, Muğla’daki yerel üretim pratikleri dayanışma kültürü, kadın kooperatifi takas pazarı gibi kamusal kullanımların oluşturulmasında etkili olmuştur.
Amfiye yönelen cephelerde kullanılan açılabilir sistemler iç dış mekân arasındaki ilişki güçlendirilmiş; etkinlik alanlarının gerektiğinde avlu amfiyle bütünleşerek daha geniş kamusal kullanıma dönüşmesiyle esnek tasarım anlayışı sağlanmıştır. Böylece sergi, atölye, söyleşi çeşitli kamusal etkinliklere uyum sağlayabilecek geçirgen mekânsal kurgu oluşturulmuştur.
Açık Sofa Veranda Kurgusu
Geleneksel Muğla konutlarında önemli mekânsal öğe olan açık sofa, tasarımda üst katlarda yarı açık veranda olarak yeniden yorumlanmıştır. Veranda; oturma alanları dinlenme bölümleriyle kullanıcıların bireysel veya ortak kullanıma uygun zaman geçirebileceği açık mekân olarak tasarlanmıştır. Geniş saçakları sayesinde gölgelik oluşturan veranda, pasif iklimlendirmeye katkı sağlarken kullanıcıların doğal havalandırma gün ışığından yararlanmasına olanak tanımaktadır. Aynı zamanda kent silüetine yönelen oturma alanlarıyla kullanıcıların çevreyle görsel ilişki kurabileceği nitelikli açık kullanım alanı sunmaktadır.
Malzeme Cephe Yaklaşımı
Cephe tasarımında tercih edilen malzeme kararları, Muğla’nın geleneksel yapı karakteri mevcut kentsel dokuyla uyum kuracak şekilde belirlenmiştir. Taş kullanımı, Muğla’nın geleneksel yapı dokusunda görülen doğal malzeme kullanımına referans vererek yapının mevcut tarihi çevreyle uyumlu ilişki kurmasını sağlamaktadır. Özellikle zemin kotunda kullanılan taş yüzeyler, yapının sokakla kurduğu ilişkiyi güçlendiren kentsel doku bütünleşmesini sağlayan tasarım öğesi olarak ele alınmıştır.
Avlu çevresinde kullanılan ahşap görünümlü düşey elemanlar, geleneksel Muğla konutlarında yer alan açık sofa ahşap dikme sistemlerinden referans alınarak tasarlanmıştır. elemanlar, yapı avlu arasındaki geçişi tanımlayan yarı geçirgen cephe düzeni oluşturmaktadır.
İklimsel Yaklaşım Güneş Kontrolü
Muğla’nın iklimsel risk analizlerinde belirtilen sıcaklık artışları sıcak hava dalgaları, tasarım kararlarının oluşturulmasında önemli veri olarak değerlendirilmiştir. doğrultuda, yapının güneş etkisine karşı korunması iklimsel konforun artırılması amacıyla cephede güneş kırıcı sistemlerin kullanılması sistemlerin cephe bütünlüğü içerisinde devam ettirilmesine yönelik kararlar geliştirilmiştir.
