Sağlık Bakanlığı, tütün ürünleri belirli gıda içeceklerden alınacak katkı paylarıyla Sağlıklı Hayata Katkı Fonu kurulmasını öngören yasa taslağı hazırladı. Taslakta sigara paketleri için 20 TL, şekerli içecekler için 100 mililitre başına 5 TL’ye kadar, bazı atıştırmalıklar için ise satış fiyatının yüzde 20’sine varan kesinti yer alıyor. Henüz yasalaşmayan düzenlemenin ekim veya kasım ayında TBMM’ye sunulması, elde edilecek kaynağın koruyucu sağlık hizmetleri okul beslenme programlarına aktarılması planlanıyor.
Sağlıklı Hayata Katkı Fonu Hangi Ürünlerden Gelir Sağlayacak?Sağlık Bakanlığının hazırladığı 25 maddelik kanun teklifi taslağı, sağlıklı yaşam politikalarının finansmanında kullanılacak yeni oluşturmayı hedefliyor. Tasarıya göre fonun gelirleri, tütün ürünleri, şeker oranı belirli seviyeleri aşan içecekler aşırı tüketimi tavsiye edilmeyen atıştırmalıklardan tahsil edilecek katkı paylarından oluşacak.
Taslakta öngörülen tutarlar, ürün gruplarına göre farklılaşıyor:
Ürün GrubuÖngörülen Katkı PayıPaketli tütün ürünleriPaket başına 20 TLPaketsiz tütünKilogram başına 100 TLŞekerli içecekler100 ml başına 5 TL’ye kadarBelirli atıştırmalıklarSatış fiyatının yüzde 20’siŞekerli içeceklerdeki kesinti, ürünün 100 mililitresinde bulunan şeker miktarına göre değişecek. Taslakta 5-7,5 gram şeker içeren içecekler için 1 TL, 7,5-11 gram aralığındaki ürünler için 2 TL, 11 gram üzerindeki içecekler için 5 TL katkı payı öngörülüyor.
Sağlık Bakanlığının planında fon kaynaklarının kullanım alanları arasında çocukluk çağı obezitesiyle mücadele, okul beslenme programları, sigara bırakma poliklinikleri koruyucu sağlık hizmetleri bulunuyor. Ayrıca tütün kullanımına bağlı akciğer kanseri KOAH gibi hastalıkların tarama tedavi giderlerinin desteklenmesi, diş sağlığı çalışmaları spor yatırımlarına ayrılması hedefleniyor.
Taslakta yer alan mali yapı, ürünleri üreten veya ithal eden işletmelerden tahsil edilecek katkı paylarına dayanıyor. Dolayısıyla düzenleme, doğrudan tüketiciye uygulanacak sabit satış vergisi olarak tanımlanmıyor; işletmelerin maliyet değişikliklerini satış fiyatlarına yansıtıp yansıtmayacağı ise uygulama koşullarına bağlı olacak. Payların aylık tahsil edilmesi, tutarların yıllık yeniden değerleme oranında artırılması taslakta yer alan hükümler arasında bulunuyor
Türkiye’deki yıllık sigara tüketiminin 5,5 milyar paket olarak kabul edildiği hesaplamada, paket başına 20 TL katkı payı üzerinden yaklaşık 110 milyar TL öngörülüyor. Söz konusu tutar, gerçekleşmiş fon geliri değil, taslakta öngörülen kesinti tahmini tüketim miktarına dayanan yıllık gelir hesabını ifade ediyor.
Nişasta bazlı şeker içeren ürünler için daha yüksek oranlar öngörülüyor. Taslağa göre söz konusu bileşeni içeren içeceklerde 100 mililitre başına 10 TL, belirli atıştırmalıklarda ise satış fiyatının yüzde 40’ı oranında katkı payı uygulanması planlanıyor. Cumhurbaşkanına belirlenen tutarları yarıya kadar azaltma veya iki katına kadar artırma yetkisi verilmesi düzenlemenin mali hükümleri arasında yer alıyor.
Sağlıklı Hayata Katkı Fonu Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?Sağlıklı Hayata Katkı Fonu, mevcut aşamada yürürlükte olan uygulama değil, Sağlık Bakanlığının hazırladığı kanun teklifi taslağında yer alan düzenleme olarak bulunuyor. Ekim veya kasım ayında TBMM’ye sunulması öngörülen teklifin yasama süreci tamamlanmadan katkı paylarının kesinleştiği veya tahsilatın başladığı söylenemez.
Düzenlemenin yasalaşması durumunda Türkiye’deki gıda tütün sektörleri açısından yeni maliyet kalemi ortaya çıkacak. Özellikle şeker oranına göre farklılaştırılan katkı payları, üreticilerin ürün formülleri, fiyatlandırma politikaları ürün portföyleri üzerinde etkili olabilecek. Halk sağlığı finansmanı açısından ise fonun gelirlerinin hangi projelere, hangi ölçütlerle aktarılacağı harcamaların nasıl denetleneceği uygulamanın sonuçlarını belirleyen temel konular arasında yer alacak.
