Elazığ’ın Rüstempaşa Mahallesi, Çınaraltı Sokak No: 16’daki sönük çıkmazın dibine inince, sizi küsmüş gibi duran solgun mavi demir kapı karşılar. Bürokrasinin Ada 325, Parsel 13 diye geçiştirdiği, resmi kültür envanterine ise Rüstempaşa Konağı adıyla geçen (Tescil: 29 Nisan 2016, Sayı 3950) yapı, aslında 19. yüzyıl sonunda umutla yükselen Mezire Getronagan (Merkez) Okulu’ydu.
1898 yılında kurulan okul, 12 sınıfı, yankılanan dört dili yılda bine yaklaşan öğrencisiyle bölgenin en önemli eğitim yuvasıydı. 1915 öncesine ait eski fotoğraftaki anıtsal üçgen alınlıklı, revaklı sütunların taşıdığı görkemli cepheden bugün eser. Ancak mavi demir kapının üzerindeki iki küçük süslü sütun arasında, altında gül motifi işlenmiş Ermenice mermer taş kitabe zamana hâlâ direniyor:
ՇԻՆԵՑԱՒ ՏԵՂՒՈՅՍ ԵՒ ԱՄԵՐԻԿԱՅԻ ՄԷԶԻՐԷՑԻ ԱԶԳԱՅՆՈՑ ՆԻՒԹԱԿԱՆ ՈՒ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹԵԱՄԲ։ “Buradaki Amerika’daki Mezireli hemşehrilerin maddî manevî desteğiyle inşa edildi.”
Elazığ Getronagan Kitabe.Bugün şahıs mülkü olan kapısı kilitli tutulan binaya girmek imkânsız. Resmi envanter raporuna göre kuzey-güney doğrultulu, dikdörtgen planlı, kesme taş kerpiç karışımı iki katlı yapının iç mekânları sonradan atılan beton kolonlar eklentilerle orijinalliğini büyük ölçüde yitirmiş durumda. 12 adet yarım kubbeli penceresi bulunan üst katın kuzey duvarı ise sonradan tuğlayla örülü.
Eskiden çocukların neşeyle koştuğu geniş avlunun üzerinde şimdi yeşil plastik gölgelik gerili, yerde mermer levhalar kırık sandalye duruyor. Burası artık okul avlusu değil, alt katı yün yıkama yeri, avlusu ise soğuk mermer işliği.
Binanın bugünkü güncel fotoğrafına bakınca keder daha büyüyor. Sıvalar tamamen dökülmüş, pencereler tuğlalarla kör edilmiş, derin çatlaklar duvarları bıçak gibi kesmiş. Mavi demir kapının yanındaki duvara sprey boyayla sıradan yazılar karalanmış, hemen önüne derme çatma ahşap tezgah plastik su kapları dizilmiş. zamanlar şehre mağrur gözlerle bakan anıtsal okul, şimdi komşu apartmanların gölgesinde sıkışmış, görünmez arka cepheye dönüşmüş.
Yüzlerce çocuğun adımlarıyla şenlenen bina tamamen yok olmadı belki ama her geçen gün biraz daha ufaldı. Adı resmi kültür envanterinde konak, belleklerde kilise, kitabe taşında ise hâlâ fedakarlık yazıyor. Bugün dar çıkmazın sonundaki okul kalıntısında, tarihî kemerli kapının tam üzerine iliştirilmiş küçük nazar boncuğu binanın üstüne dikilmiş bayrak, koca tarihin zamana karşı yapayalnız nöbetçileri gibi duruyor. Çevresinde ise sadece derin sessizlik geniz yakan mermer tozu.
