Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, 25 Eylül 2026'daki 81. BM Genel Kurulu'ndaki konuşmasında önemli konulara değindi. Konuşmasının büyük bölümünü Azerbaycan devam etmekte olan barış sürecindeki gelişmelere ayırdı. Öne çıkan konular TRIPP projesi Rusya’ya karşı olan mesajlardı.
Ermenistan, Paşinyan liderliğinde daha önce kendisinden beklenilmeyen politikaları gerçekleştirdi politikalar neticesinde ülke daha önce tecrübe edilmemiş yeni gerçekliğe adım. Dağlık Karabağ’ın Ermenistan kontrolünden çıkması neticesinde Rusya kötüleşen ilişkiler doğrultusunda AB yakınlaşma, Ermenistan’ın yeni realitesi haline geldi. İlerleyen dönemde Ermenistan’ın hangi çizgide ilerleyeceğini Paşinyan konuşmasında vurguladı.
Barış yolunda TRIPP
Ermenistan Azerbaycan arasında barışın sağlanması için TRIPP gerekli ? Uluslararası ilişkilerde kabul gören karşılıklı bağımlılık teorisine göre ülkeler birbirlerine ne kadar bağımlı hale gelirlerse aralarında silahlı şiddetin olasılığı azalır. TRIPP projesi ekonomik kaygıları ön plana taşıyor fakat ilerleyen süreçte proje sayesinde toplumlar arasında barışın sağlanmasında önemli rol oynayacak. Ülkelerin karşılıklı ticari ilişkileri geliştirmeleri birbirlerine güven duygusunu peşinden getirir. Ticaretin dışında açık sınırlar sayesinde karşı tarafı ziyaret etmek daha kolay olacağından toplumların birbirlerini tanıması daha kolay olacak.
TRIPP kapsamında Ermenistan-Türkiye sınırının açılması küresel ticarette Orta Koridor olarak adlandırılan rotanın, Çin, Orta Asya ülkeleri, Kafkasya, Türkiye Avrupa hattı, Ermenistan ekonomisine olumlu katkıları olacak. Dağlık Karabağ sorunundan dolayı Ermenistan küresel projelerden dışlanan ülke konumundaydı. Türkiye Azerbaycan sınırların açılması sonrasında Ermenistan'ın küresel projelere dahil olarak bölgedeki ekonomik güç haline gelmesinin önü açılacaktır.
Kuşkucu olanlar, ABD’nin bölgeye gelmesinin gerekli olup olmadığını sorguluyor. ABD’nin bölgeye gelmesi olumlu olumsuz sonuçlar doğuracaktır elbette. Ermenistan’ın Rusya’dan uzaklaşma Batı yönlü politika gütmesi nedeniyle ABD tarafından verilecek destekler önem arz ediyor. Ayrıca, bölgede barışın istikrarın sağlanabilmesi için ABD’nin varlığı önemli. TRIPP projesinden önce Paşinyan “Barış Kavşağı” adında projeyle ortaya çıkmış fakat proje Azerbaycan Türkiye tarafından destek görmemişti. Bölgedeki dengelerin dağılımı gözetildiğinde Ermenistan tarafından teklif edilen veya başlatılan bölgesel projelerin başarıya ulaşması çok düşük ihtimal. Bundan dolayı ABD gibi süper güç olan ülkenin bölgeye müdahil olması, barış projelerinin gerçekleşmesi için gerekli. Rusya İran’ın ABD’ye karşı olan tutumları bölgedeki çıkarları doğrultusunda bölgede zaman zaman tansiyonların yükselmesi beklenilebilir.
Rusya’ya mesajlar
Paşinyan konuşmasında "Rusya olan ilişkilerimiz dönüşüm içerisindedir, ilişkinin temeli Ermenistan-Azerbaycan çatışmasından kaynaklanıyordu, iki ülke arasında barış kurulduğuna göre Ermenistan-Rusya ilişkileri doğal olarak değişecektir, bunun dostluk karşılıklı saygı prensipleri içerisinde olmasını hedefliyoruz”.
Paşinyan, Rusya’ya kesin net söylemde bulunuyor: Ermenistan’ın 35 yıllık bağımsızlık sürecinde Rusya’ya olan ihtiyaç artık sona ermiştir, Ermenistan bundan sonra bölgede kendi çıkarlarına göre hareket edeceğini belirtmiş. Önceki yıllarda Rusya, Ermenistan’ın garantörüydü Karabağ sorununda Ermenistan’a verdiği destekten ötürü Ermenistan’ın uluslararası arenada özgür politika gütme imkanı bulunmuyordu. Karabağ’ın Ermenistan kontrolünden çıkması Batı’ya yaklaşma politikaları neticesinde Ermenistan kendisini dış politikada daha serbest konumda buldu.
AB yanlısı politikalar, Ermenistan için farklı gelecek sunsa halihazırda var olan gerçekliğin gözardı edilmemesi gerekir. Bunlardan en önemlisi Ermenistan’ın doğalgazda Rusya’ya bağımlı olması. Geçmiş dönemlerde sık sık Rusya kanadından doğalgaza satış fiyatının artırılması gündeme gelmiş, Ermenistan tarafı ise bunun anlaşma neticesinde mümkün olmadığı yönünde yanıt vermekle yetinilmişti. Rusya’nın ilerleyen dönemlerde fiyat artışına gitmesi veya en kötü senaryo olan doğalgazın aktarımını durdurması halinde Paşinyan, “yeni doğalgaz partneri veya imkan dahilinde partnerler buluruz” açıklamasında bulundu. açıklama hükümetin geleceğe dönük kötü senaryolara hazırlıklı olmadığını gösteriyor. Örneğin, Rusya, Ermenistan’a ekonomik yaptırım uygulamaya başladığında Ermeni ihracatçılar alternatif pazar olmadığından zarar etti ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiledi. İhracatçıların ülke ekonomisine olumsuz etkisinin devamlılığı yeni pazar arayışını hâlâ devam ettiriyor.
Olası doğalgaz kesiminde Ermenistan’ın alternatif kaynağı olmadığı müddetçe Ermenistan’ı çok kötü günlerin beklediğini söyleyebiliriz. Ülkenin elektrik üretiminin yarısından fazlası doğalgaz santrallerinden karşılanıyor, Rusya’dan kesilen doğalgaz ülkedeki elektrik üretimi önemli derecede sekteye uğrayıp gündelik yaşamı felç etmesi mümkün. Sanayinin tamamen durma noktasına, tarımda kullanılan seraların kullanılmaz hale gelmesi bunların yanı sıra borsada oluşacak oynamalar Ermenistan’ın gündelik yaşantısında, sanayi, tarım borsada büyük zorluklar çekeceği anlamına geliyor. 1990’larda Ermenistan büyük elektrik krizi yaşamıştı bunun tekrarlanmaması için hükümetin acilen alternatif doğalgaz kaynağı bulması alternatiflerin mümkün olduğunca kısa süre içinde kullanıma hazır hale getirilmesi gerekiyor.
