Sene 1977, 1978 ya 1979. Mekân Bakırköy, Dadyan Varjaran.
Eski binanın arka demir kapısından girip sağa kıvrılınca kalorifer dairesine inilirdi. zamanlar yemekhanemiz oradaydı. aşırı yaramaz çocuktum anacığım öğretmen olmanın avantajlarından faydalanarak normal şartlar altında maksimum iki sene sürecek anaokulu hayatımı “evde yayasını yoracağına, mangabardezde genç meslektaşlarımı yorsun biraz” diyerek üç seneye çıkartmış.
Bizim “sagar”larımız vardı. Bildiğiniz sefertasları. Çelik, ekseri yuvarlak, bazen oval, üzerine kırmızı oje isimlerimizin ekseri Ermenice olarak başharflerinin yazıldığı. Aynısından oryortlarımızda (öğretmenlerimizde) vardı. Sabah, daha sınıfa gitmeden yemekhaneye uğrar, akşamdan hazırlanmış nevalelerimizi birlikte dındes mayriglerimize (kaba tabirle hademe analarımıza) emanet ederdik. Öğlen yaklaşınca kaplar, kocaman kapılı fırınlara girerdi.
Sonra yemeklerimiz sıcak sıcak önümüze gelirdi. Biz oynar, öğrenir, didişirken birileri kaplarımızı teslim almış, yemeklerimizi ısıtmış, soframızı hazırlamış olurdu. sofrayı kuranların birinin adı Digin Aznif’ti. Gelelim şahane.
Sagarımı açtım. İçinden volorn çıktı. Meali: Bezelye.
Canım ebeveynim, beslenme çantama bezelye yemeği koymuş. Benim sebzeler âlemindeki dost çevrem yıllarda çalı fasulyesiyle sınırlı. Geri kalanlarla ilişkilerimiz henüz başlamamış. Hele ki bezelyeyle…
Kabın kapağını kaldırmamla burnumu geri çekmem Isınmış, kapalı kalmış yemeğin kokusu bana ağır geldi. Ben kararımı verdim: yenmeyecek. Aldım kabı, gittim tuvalete, yemeği döküverdim.
Dört-beş yaşındaki aklımla meseleyi çözdüğümü sanıyordum. Tam sırada arkamda ses çınladı. Yazarken bile ses hala kulağımda inanın:
“Ne yapıyorsun sen?”
Digin Aznif.
Devamını uzun uzun anlatmayacağım. Yaramaz çocuktum; azar işitirdim, yılların çocuklarına pek kolay reva görülen cezalarla tanışıktım. Çoğunu unuttum. Ama Digin Aznif’ten yediğim dayağı asla unutmadım.
Bezelyenin kokusu geçti. günün incinmesi kaldı.
Digin Aznif’in kendi hayatında neler yaşadığını bilmiyorum. Onun anki kızgınlığının bütün sebeplerini bilemem. Yani yaşta bilemezdim, anlayamazdım, çocuktum. Fakat büyüdükçe, büyüklerimin kara günlerdeki yaşanmışlıklarını duydukça, kanım çok dondup yüreğim burkulunca, kuşağın yemekle kurduğu ilişkiyi başka türlü algılamayı başardım.
Bizim çocukluğumuzun yaşlıları arasında, çocukluğunu yaşamaya fırsat bulamamış insanlar vardı. Özellikle 1915 Soykırımı’ndan sağ çıkmış kuşak için açlık, sofrada sözü edilen eski hikâyeden ibaret değildi. Çoğu konu gibi konu tabu misali susarak anlatılırdı.
Benim nenelerim, Eğin’ yıl boyunca ağaçların altında, mağaralarda yaşamış, terk edilmiş Ermeni evlerinde bulabildikleri erzakla karınlarını doyurmaya çalışmışlardı.
Bugün “ şeyler atıştırayım” diye açtığımız dolabın bulunmadığı dünya düşünün. Yarın ne yiyeceğinizin, ne içeceğinizin yarının kendisi kadar belirsiz olduğu dünya.
Öyle yerden gelen, yokluğu iliklerine kadar tatmış insanları tasavvur. Ölümler ölüler arasında çocuğunu doyurmak için günlerce aç kalabilen anneler düşünün. insanlar için tencerede kalan iki kaşık yemek, yalnızca iki kaşık yemek değildir. Bulunmuş, yoklukta emekle elde edilmiş, taşınmış, saklanmış, pişirilmiş; birilerinin karnını doyuracak hale getirilmiş hayattır. Nenelerinin yiyemeden, içemeden; aç, susuz ölmek zorunda kaldıkları sonsuzluğa uzanan yürüyüşlerdir.
yüzden ekmek kırıntısını toplarlardı. Kalan yemeğe yeni öğün bulurlardı. Bize pek küçük görünen şeyleri atmaya elleri varmazdı. Biz tabağın dibini görürdük, onlar tabağın boş kaldığı günleri.
Tuvalete dökülen kap yemek, hafızaya nasıl görünürdü, şimdi biraz olsun anlayabiliyorum.
hayatın tuhaflığına bakın: Yıllar sonra Digin Aznif’in torununun kuzeniyle evlendim.
Kendisiyle yeniden görüşmek kısmet olmadı. Ama torunlarıyla görüşüyoruz. zamanlar yemek kabımı emanet ettiğim insanın adı, şimdi aile sohbetlerimizin yerinde yaşamaya devam ediyor. Hem çok.
Bezelye zatı muhteremleri ise hâlâ burada. Üstelik kendisinin saray görmüşlüğü varmış. Louis taze bezelyeye pek düşkünmüş; Versay’ın yayınları, saray çevresindeki bezelye merakını ayrıca anlatıyor.
Fakat bugün, nenelerimin sofrasını düşündüğümde bezelyenin itibarıyla pek ilgilenmiyorum. Asıl mesele, önümüze gelenin kıymetini öğrenmek, çocuklara, etrafımıza, tüketim toplumuna dönüşmüş “kadir kıymet bilmez” kuşağa öğretebilmek. Böylece ben döktüğüm bezelyenin özrünü Digin Aznif’e dilemiş olurum belki.
Zeytinyağlı bezelye
(Dört kişilik)
çocukluğumdaki sagardan çıkan yemeğin birebir tarifi değil elbette. Bugün hatıranın yanına koyduğum sade tencere.
Malzemeler:
500 gram ayıklanmış bezelye
1 büyük kuru soğan
2 diş sarımsak (isteğe bağlı)
1 orta boy havuç
1 orta boy patates
1 olgun domates
1 kepçe zeytinyağı
1 su bardağı sıcak su
Tuz, karabiber
Bol limon suyu (ekşili sevenler için alternatif, koruk suyu mük oluyor)
Yapılışı:
Soğanı yemeklik doğrayın. Havucu patatesi küçük küpler halinde kesin. Domatesleri rendeleyin veya ince doğrayın.
Zeytinyağını tencerede ısıtıp soğanı hafifçe yumuşatın. Önce sarımsağı, sonra havucu ekleyerek birkaç dakika çevirin. Domatesi katın; kokusu güzelleşip biraz koyulaşana kadar pişirin.
Bezelyeyi, patatesi, tuzu sıcak suyu ekleyin. Kapağını kapatıp kısık ateşte, sebzeler yumuşayana kadar yaklaşık 20–30 dakika pişirin. Bezelyenin tazeliğine göre süre değişebilir; dondurulmuş kullanıyorsanız çözündürmeden ekleyin daha erken kontrol. Gerekirse azar azar sıcak su ilave.
Ocaktan alınca biraz dinlendirin. Zeytinyağlı yenecekse ben soğuk seviyorum. Pilavın yanında garnitür olarak servis edilecekse ılık tercihimdir. Gerisi size kalmış.
Yemekle oynamayın, nimettir, ayıptır.
(*) sagar: Ermenice sefertası
