külliyehaberajansı'yi favori kaynaklarınıza ekleyin

Yapay zekanın sinematografik araca dönüştüğü zorlu titiz üretim sürecini, festival yolculuğunu Uyuyan Kadın’ın yaratılış hikayesini Vikki Bardot'nun kendisinden dinledik.

külliyehaberajansı

Sinema dünyasında yapay zeka tartışmaları tüm hararetiyle devam ederken, yeni teknolojiyi sanatsal ifade biçimine dönüştüren en cesur yenilikçi adımlardan biri Türkiye'den geldi. Yönetmen Gizem Avcıoğlu, namıdiğer Vikki Bardot, Georges Perec’in kült eseri Uyuyan Adam’dan ilham alarak modern vizyonla perdeye taşıdığı Uyuyan Kadın (A Woman Asleep) bağımsız sinemanın sınırlarını yeniden tanımlıyor.

Alkan Avcıoğlu birlikte kaleme alınan Spongeworthy stüdyosu çatısı altında hayata geçen film, melankolik anlatısının yanı sıra üretim süreciyle ezber bozuyor. 50 binden fazla yapay zeka karesinin tek tek işlenmesiyle özel ses klonlama teknolojisinin entegrasyonuyla inşa edilen yapım, 36. Cottbus Film Festivali, 63. Antalya Altın Portakal Film Festivali 37. Ankara Film Festivali gibi prestijli duraklardaki gösterimlerinin ardından 2027 ilkbaharında seyirciyle buluşmaya hazırlanıyor.

Biz külliyehaberajansı olarak, teknoloji sanatın kesişim noktasında heyecan verici pencere açan projenin ardındaki yaratıcı zihinle araya geldik. Yapay zekanın sinematografik araca dönüştüğü zorlu titiz üretim sürecini, festival yolculuğunu Uyuyan Kadın’ın yaratılış hikayesini Vikki Bardot'nun kendisinden dinledik.

filmin sanatsal değerini  niteliğini kullanılan araçlar değil, filmin kendisi belirler.

Hande Kara: Öncelikle çifte prömiyer heyecanıyla başlayalım. "Uyuyan Kadın", 63. Antalya Altın Portakal' sinemaseverlerle buluşurken, hemen ardından 36. CottbusFilm Festivali Ana Yarışması'na seçilen ilk yapay zekafilmi olarak tarihe geçiyor. Cottbus direktörü BerndBuder'in "uzun zamandır beklenen yeni perspektif" olarak tanımladığı başarı, geleneksel sinema kurumlarının yapay zekaya olan önyargılarının kırılmaya başladığının göstergesi ? Film köklü festivallerde gösterilmeye devam ediyor, Cottbus’tan sonra Paris’te 24. Uluslararası Signes  Nuit’in açılış filmi oldu hafta  37. Ankara Film Festivali’nde izleyici karşısına çıkıyor.

Gizem Avcıoğlu: Yapay zekâyla üretilen kalitesiz kısa videoların sinema dünyasında ciddi önyargı yarattığını düşünüyorum. Böyle dönemde Uyuyan Kadın’ın Cottbus gibi köklü festivalin ana yarışmasına seçilmesi beni çok sevindirdi. Avrupa’daki başka önemli festivaller filmle ilgilenmişti ama çoğu deneysel yan bölümlerde göstermek istiyordu. Biz ana yarışma daveti nedeniyle uluslararası prömiyer için Cottbus’u tercih ettik. Uyuyan Kadın’ın geleneksel yöntemlerle çekilmiş filmlerle yan yana gösterilmesi benim için önemli. Yalnızca yapay zekâ filmlerinin yarıştığı festivalleri anlamsız buluyorum bunlara başvurmuyorum. filmin sanatsal değerini  niteliğini kullanılan araçlar değil, filmin kendisi belirler. Önyargılara gelince, elbette zamanla kırılacaklar. Sinema sanat tarihi benzer dönüşümlerle. Ama sırf üretimi kolaylaştığı için yapılan  birbirine benzeyen yapay zekâ filmlerine yönelik direncin ortadan kalkacağını sanmıyorum. Bizim yaklaşımımız  noktada zaten biraz farklı. Yapay zekâyla mevcut popüler sinema kalıplarını yeniden üretmenin, fragman gibi olan kavramsal derinliği zayıf filmler yapmanın pek esprisi. araçların asıl potansiyelini yeni anlatım biçimlerinde görüyorum. yüzden diyalog geleneksel olay örgüsünden uzak, montaj yinelemeye dayanan, deneme-film avangart sinema geleneğinden beslenen sinema diliyle ilgileniyorum.Sonuçta araçları yeni ifade biçimi geliştirmek için kullanmadıkça önyargıların kırılıp kırılmamasının pek önemi.

Gizem Avcıoğlu

Hande Kara: Filmin edebi kökleri Georges Perec'e dayanıyor. Perec’in kült eseri “Uyuyan Adam”daki  meşhur varoluşsal izolasyon yabancılaşma temasını, günümüzün internet teknoloji çağındaki manevi kopuş nasıl sentezlediniz? Günümüzün uyuyan insanı 60'lardakinden ne kadar farklı?

Gizem Avcıoğlu: Yabancılaşmanın özü aynı, sadece biçimi değişiyor. Zaten filmde farklı eserlere göndermelerle metinlerarası  anlatı kurmamın amaçlarından biri bunu göstermek. Günümüzün yabancılaşmasına yalnızca teknoloji sosyal medya yüzünden ulaşmadık. noktaya farklı biçimlerde, adım adım ilerleyerek geldik. Günümüzdeki durumun, geçmişte maneviyattan koparak iletişimsizliğin içine düşen materyalist toplumsal dönemlerle bağı. Perec’in karakteri toplumdan uzaklaşarak, kendini dünyadan soyutlayarak yabancılaşıyordu. Bugün ise tam tersine, sürekli bağlantıda kalarak yabancılaşıyoruz. Her an binlerce görüntüye, habere düşünceye maruz kalıyoruz ama giderek daha az şey hissediyoruz. Herkes sürekli şeylerle meşgul, sürekli iletişim hâlinde ama hareketlilik aslında insanın kendi özüyle kurduğu bağın kopuşunu gizliyor. Uyuyan Adam romanının 1974 tarihli sinema uyarlaması filmimin çıkış noktalarından biriydi. Oradaki pek çok tercihi bilinçli olarak tersine çevirdim. Tek erkek karakterin yerine sürekli değişen kadınları, boş ıssız kompozisyonların yerine kalabalıkların içine sıkışmış karakterleri koydum. Yüksek kontrastlı siyah-beyaz görüntülerin yerine renkli, yumuşak ışıklı, puslu solgun sinematografi tercih ettim.Nihayetinde ilginç olan ki bütün unsurları tersine çevirip günümüze uyarlasam ortaya yine benzer yabancılaşma, uyuşukluk hissizleşmenin çıkması. 

Filmimde diyalog yok, yalnızca tek anlatıcı ses.

Hande Kara: Üretim sürecindeki rakamlar çok çarpıcı: İki yıllık çalışma 50 binden fazla görüntü. Üstelik kendi eğittiğiniz yapay zeka modelleriyle çalışıp, dış sesi yine kendi sesinizin yapay zeka klonuyla oluşturdunuz. yönetmen olarak derece kişiselleştirilmiş teknolojik araçlarla çalışmak, geleneksel set dinamiklerine kıyasla size nasıl sanatsal kontrol veya zorluk sağladı? 

Gizem Avcıoğlu: Benim için yönetmenlik, filmin bütün estetik anlatımkararlarının arkasında kişisel bakış açısının olması demek. Yapay zekânın en büyük avantajlarından biri filmin görsel işitsel dünyası üzerinde çok daha doğrudan kontrol sahibi olabilmek. onu auteur sineması için, özellikle filmin tüm estetik kararlarına hâkim olmak isteyen bağımsız yönetmenler için elverişli araç hâline getiriyor. Uyuyan Kadın’ özellikle sinematografik tercihler görsel dünya üzerine çok çalıştım. İki yıl boyunca farklı görsel denemeler yaptım istediğim atmosferi yakalayabilmek için her planı önce tek tek resim olarak oluşturdum. Filmin rüyayı andıran atmosferi olması gerekiyordu. yüzden yumuşak odak, aşırı dar alan derinliği ışığın dağılıp saçılması gibi tekniklerle puslu dünya kurdum. Filmde anılar, rüyalar, gerçeklik olasılıklar sürekli birbirine karışıyor. Görsel dünyanın sınırların belirsizliğini taşımasını, uyku hâlinin akışkanlığını yansıtmasını istedim. Filmimde diyalog yok, yalnızca tek anlatıcı ses. Bunun için kendi ses kayıtlarımla eğittiğim yapay zekâ ses klonu kullandım. Böylece daha mekanik, tekdüze duygulardan arınmış anlatım elde ettim. En kişisel anlatım unsurlarından biri olan kendi sesim bile filmdeki yabancılaşmanın parçasına dönüştü. 

Hande Kara: Filmde bireysel kolektif deneyim iç içe geçiyor. Yarı otobiyografik senaryodan yola çıkmanıza rağmen karakterin farklı kadın bedenleri, yüzleri kimlikleri arasında dolaşmasını tercih etmişsiniz. Yapay zekanın sunduğu akışkan görsellik, filmdeki duygusal uyuşma hafıza kaybı hissini desteklemek için nasıl araç haline geldi? 

Gizem Avcıoğlu: Perec’in en sevdiğim yanlarından biri otobiyografiye sıra dışı yaklaşımı. Kendi hayatını doğrudan anlatmak yerine listelerin, gündelik hayatın tekrar eden ayrıntılarının, okuduğumuz kitapların, gözlemlerimizin, odamızdaki eşyaların hayatımız hakkında çok daha fazla şey anlatabileceğine inanması. Ben benzer yöntem izledim. Film kolektif anlatıya sahip olsa çıkış noktası alabildiğine kişisel. Filmimde Uyuyan Adam’daki gibi tek karakter olmasını istemedim. Tek karakteri izlediğimizde zihnimiz onu sorunları olan insan olarak kodluyor pek üzerimize alınmıyoruz. filmin eleştirilerinin yeterince derine işlemesini engelliyor. Oysa anlatı kolektif hâle geldiğinde mesafeyi korumak zorlaşıyor. Başkasının sorunları olarak görüp geçiştirebileceğimiz şeylerle kendimiz üzerinden yüzleşmek zorunda kalıyoruz. Böylece çok daha sert eleştirileri gündelik hayatın sıradanlığı içinde yapmak mümkün oluyor. Film boyunca sürekli değişen kadınlar var ama hepsi aslında aynı karakterin farklı yüzleri. süre sonra kimin hikâyesini izlediğimizin önemi kalmıyor. Kendimizi onun parçası olarak buluyoruz. Festival gösterimlerinden sonra pek çok kişi bana filmde kendisini gördüğünü, kimseye anlatmadığı tuhaf alışkanlıklarını perdede izliyormuş gibi hissettiğini söyledi. Sentetik yüzler dramatik olmayan dış ses açıdan avantaj sağlıyor. Çünkü karakterlerin duygularını açıkça ifade etmemesi, izleyicinin kendi duygularını onlara yansıtmasına imkân tanıyor. Zaten 1974 tarihli Uyuyan Adam’daki oyuncu donuk, adeta robot gibi  performans sergiler. Hiç konuşmaz  hiç mimik yapmaz. Yapay zekâyla üretilen yüzlerin mekanikliği Bresson’u hatırlatan yaklaşımla çok örtüşüyor. 

Deneme-film formunda keşfedilecek çok şey.

Hande Kara: En dikkat çekici zıtlıklardan biri, geleceğin teknolojisi geçmişin estetiğinin buluşması. Yapay zeka gibi fütüristik araç kullanırken görsel anlatısal olarak Chris Marker, Jean-Luc Godard  Marguerite Duras gibi isimlerin şekillendirdiği 60'lar Avrupa’sının deneysel sineması geleneğiyle bağ kurmayı nasıl başardınız? 

Gizem Avcıoğlu: Sinemada beni en çok heyecanlandıran dönemlerden biri 60’ların Avrupa sineması. Özellikle dönemin klasik hikâye anlatım kalıplarının dışına çıkan yönetmenlerinin sinemanın olanaklarını zorlaması, görüntüyle ses arasında kurdukları alışılmadık ilişkiler, hafıza zamanla oynama biçimleri hâlâ çok ilham verici. Bugün teknolojimiz çok daha gelişmiş olsa sinemanın biçimsel olarak aynı ölçüde cesur olduğunu düşünmüyorum. Günümüzde hikâyenin, kusursuz senaryo matematiğinin oyunculuk performanslarının domine ettiği  sinema anlayışı hâkim. Biraz zorba film kültürü. İyi filmlerin hep aynı şeyleri iyi yapmasını beklemeye alıştık sinema sanatının potansiyelini unuttuk. Oysa sinema henüz çok genç sanat bana kalırsa daha pek çok kez değişecek. Deneme-film formunda, görüntüyle örtüşmeyen metinlerde, doğrusal ilerlemeyen ses kuşaklarında keşfedilecek çok şey. Bahsi geçen yönetmenlerin çoğu, görüntüyle anlatılanları ses metinden bağımsızlaştırarak çok katmanlı filmler yaptılar. Ben film boyunca tekrar eden paslı demirler, vitrin mankenleri, sonsuz koridorlar birbirine dolanmış kablolar üzerinden metaforik görsel anlatım kurdum. imgeleri farklı bağlamlarda yineleyerek anlamlarını çoğaltmak istedim. Ses kuşağı, sinematografi  metin gibi sinemasal anlatımın unsurlarını sistematik  yapı kurarak kullandım.  anlamda bütün bunlar yeni teknolojinin sağladığı olanaklarla mümkün. Ama yandan, uzun zamandır geri planda kalmış, montaja dayanan eski Avrupa sinema geleneğini yeniden ele almış oldum. 

Hande Kara: Türkiye' 2027' Başka Sinema dağıtımıyla vizyona girecek olan filmin, bütçe finansman engellerine takılan genç bağımsız sinemacılar için nasıl alternatif yol haritası sunduğunu düşünüyorsunuz? 

Gizem Avcıoğlu: Filmi birlikte yazdığımız yapımını üstlendiğimiz eşim Alkan Avcıoğlu araçların bağımsız sinema için taşıdığı potansiyeli sık sık konuşuyoruz. Çünkü yaratıcı yönetmenler için finansman bulmak, vizyonlarını anlamayan yapımcılarla çalışmak ya projelerini fon veren kurumların beklentilerine göre şekillendirmek büyük sorunlar. Elbette her proje için değil ama bazı filmler için yapay zekâ bunlara gerçek alternatif sunuyor. Gerçek Ötesi (Post Truth) şimdi Uyuyan Kadın ne fon arayışına girdik ne destek başvurusunda bulunduk, yandan ne piyasanın koşullarını düşündük ne yapımcılarla çalışmak zorunda kaldık. Bütçelerin, piyasanın, fon sistemlerinin kurumların ideolojik tercihlerinin belirleyiciliğinden uzak durabildik. bize sinema endüstrisinin neredeyse bütün mekanizmalarından bağımsız, gerçekten özgür filmler yapma imkânı verdi. Sinema sektöründe yaklaşık 20 yıllık deneyimim. Farklı sistemleri, farklı rollerde yakından tanıdım. yüzden yaratıcı özgürlüğün ne kadar zor elde edildiğini böyle bağımsızlığın ne kadar kıymetli olduğunu biliyorum. Ama sistemler yalnızca dışarıdaki kurumsal yapılarda var olmuyor, zihinlerimize yerleşmiş durumdalar. Bilinçli ya bilinçsiz olarak filmlerini daha kolay fon alacak veya ödül kazanma ihtimali yüksek olacak şekilde yazan yönetmenler biliyorum. Gerçek engeller hiçbir zaman yalnızca bütçe finansman değil. Asıl engel, hep birbirinin aynısını yaparak başarıya ulaşmaya çalışan zihniyette. Şimdi yapay zekâ gibi yepyeni araç elimizdeyken mevcut filmlerin ucuz kopyalarını üretmenin pek anlamı. yüzden bütçe engellerini aşmaktan önce yaratıcı düşüncenin sınırlarını aşabilmek hâlâ daha önemli.

Uyuyan Kadın Yönetmen Vikki Bardot