Mehmet Taş / LONDRA – Donald Trump, Şi Cinping Vladimir Putin’in 19 Kasım’ Çin’in Şenzen kentinde araya gelmesi bekleniyor. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında yapılması planlanan görüşme, son yılların dikkat çekici diplomatik buluşmalarından biri olabilir. Ukrayna savaşı, İran çevresindeki çatışmalar, ticari yaptırımlar, teknolojik rekabet giderek daha maliyetli hale gelen silahlanma yarışı, görüşmenin gerçekleşeceği uluslararası ortamı belirliyor.
buluşma, tarihin eski sorusunu yeniden gündeme getiriyor: Büyük güçlerin kendi aralarında anlaşması, dünya barışını sağlamaya yeter ?
Avrupalı güçler, 15 Kasım 1884’te başlayan Berlin Konferansı’nda Afrika’daki sömürge ımını düzenlemek aralarındaki emperyalist rekabetin doğrudan çatışmaya dönüşmesini önlemek için araya gelmişti. Toprak kaynakların ımına ilişkin kurallar belirlenirken Afrika halklarının iradesi masada yoktu. Büyük güçler, çatışmamak üzere müzakere etti; ancak ım rekabetinden vazgeçmedi. Emperyalist Pazar ımının biriktirdiği gerilimler, sonunda Birinci Dünya Savaşı’na giden sürecin önemli etkenlerinden biri.
İkinci Dünya Savaşı sona ermeden, Şubat 1945’te İngiltere, ABD Sovyetler Birliği liderleri Yalta’ buluştu. Savaş sonrası düzeni nüfuz alanlarını konuşurken, büyük güçler arasında kurulacak uzlaşmanın dünyanın geri kalanına istikrar getireceği varsayılıyordu. Oysa anlaşmaların sınırların çizilmesi, Soğuk Savaş’ı önleyemedi. Yalta’ kurulan düzen, kısa süre içinde yeni küresel rekabetin zeminine dönüştü.
Aradan geçen seksen yılı aşkın süre, barışın yalnızca büyük güçler arasındaki dengeye bırakılamayacağını gösterdi. Soğuk Savaş, nükleer silahlanma, darbeler bölgesel savaşlar, düzenin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koydu. Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla dünya iki kutupluluktan çok kutupluluğa geçti; ancak değişim gezegenin krizlerini çözmeye yetmedi. Sömürgeciliğin biçimleri değişti, fakat eşitsizlikler büyük güçlerin nüfuz mücadelesi ortadan kalkmadı.
Bugün iklim krizinden yapay zekâ destekli silah sistemlerine, siber saldırılardan bölgesel savaşlara kadar uzanan tehditlerle karşı karşıyayız. sorunlar, birkaç başkentte yapılan kapalı görüşmelerle çözülemez. İhtiyacımız olan, her ülkenin söz hakkını, uluslararası hukuku insan onurunu temel alan kapsayıcı küresel barış anlayışıdır.
Emperyalist Rekabetin Ötesine Geçmek
Tarih boyunca büyük güçler barışı çoğu zaman kendi aralarındaki denge olarak tanımladı. Oysa masada temsil edilmeyen halklar ülkeler için dengeler, yeni belirsizliklerin adaletsizliklerin kaynağına dönüştü. Şenzen’deki üçlü görüşmenin bazı çevrelerde “Yalta 2.0” diye anılması dünyayı birkaç büyük gücün nüfuz alanlarına ayırma düşüncesinin hâlâ etkili olduğunu gösteriyor. Böyle yaklaşım, küçük orta ölçekli ülkeleri kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi aktörler olmaktan çıkarıp büyük güçlerin rekabetinde birer araca indirger.
Oysa 21. yüzyılın dünyası, tek merkezin kuralları belirleyemeyeceği kadar karmaşık birbirine bağlıdır. Asya’dan Latin Amerika’ya, Afrika’dan Avrupa’ya kadar pek çok ülke küresel ticaretin, diplomasinin krizlerin çözümünün etkin parçasıdır. Tahıl koridorlarının açılması bölgesel ateşkes girişimleri gibi örnekler, büyük güçlerin dışında kalan aktörlerin diplomatik süreçlerde yapıcı rol oynayabildiğini gösteriyor.
Kalıcı barışın ilk koşulu, uluslararası ilişkileri hegemonya mücadelesinden çıkarıp ortak hukuk zeminine taşımaktır. ülkenin güvenliği, başka ülkenin güvensizliği üzerine kurulamaz. En küçük devletin egemenliğine söz hakkına saygı gösterilmeden kurulacak hiçbir düzen kalıcı meşruiyet kazanamaz.
Barış Kavramını Genişletmek: Sınırların Ötesindeki İnsan
ortak hukuk zeminini kurabilmek için barış kavramını yeniden düşünmeliyiz. Geleneksel güvenlik anlayışı, devletlerin sınırlarını, ordularını stratejik çıkarlarını korumaya odaklanıyordu. Oysa günümüzün en yakıcı tehditleri sınır duvarlarıyla durdurulamıyor, konvansiyonel silahlarla caydırılamıyor. İklim değişikliğinin yol açtığı su gıda sorunları, salgınlar, tedarik zincirlerindeki kesintiler geniş çaplı siber saldırılar, güvenliğin yalnızca devletlerin değil, doğrudan insanların meselesi olduğunu gösteriyor.
Teknolojinin askerî sistemlere hızla entegre edilmesi, sorunları daha ağırlaştırıyor. Yapay zekâ destekli otonom silahların denetimsiz biçimde geliştirilmesi, savaş kararlarının insan denetiminden siyasi sorumluluktan uzaklaşması riskini taşıyor. Stratejik istikrarı yalnızca iyi niyet açıklamalarıyla korumak mümkün değil. Nükleer silahların yayılmasını önlemeye yönelik anlaşmalarda olduğu gibi, yapay zekâ siber alanlarda bağlayıcı, şeffaf uluslararası denetime açık kurallara ihtiyaç.
Çağımızın barış anlayışı, silahların gölgesinden çıkarak insan onurunu gezegenin geleceğini merkeze almalıdır. bölgedeki kuraklığın başka yerde göç gıda krizlerine yol açabildiği; dijital veya finansal sarsıntının kısa sürede küresel sonuçlar doğurabildiği dünyada, ortak sorunlara ortak çözümler üretmek zorundayız.
Kurumsal Barış Sürekli Diyalog
anlayışın somut güvencelere dönüşmesi, uluslararası kurumların reformunu gerektiriyor. İkinci Dünya Savaşı’nın galiplerinin öncülüğünde kurulan veto mekanizmalarıyla sık sık kilitlenen mevcut karar alma yapıları, dünyanın değişen güç dengelerini geniş halkların taleplerini yeterince yansıtmıyor. Afrika Latin Amerika ülkelerine adil temsil hakkı tanımayan sistem, hem meşruiyetini hem krizleri çözme kapasitesini zayıflatıyor.
Kurumsal reform kadar, krizlerin sıcak çatışmaya dönüşmesini engelleyecek sürekli iletişim kanalları önem taşıyor. Tarih, felaketlerin yalnızca düşmanca niyetlerden değil; yanlış hesaplamalardan, iletişim kopukluklarından güvensizliğin büyümesinden doğabildiğini gösteriyor. Rakip taraflar arasında acil durum hatlarının açık tutulması tarafsız arabuluculuk mekanizmalarının güçlendirilmesi, çatışma riskini azaltabilir.
Korkunun Sessizliğinden Barışın Adaletine
Dünya barışı hiçbir dönemde kendiliğinden kurulmadı. Her kuşak, onu yeniden inşa etmek zorunda kaldı. Bugün yapılması gereken, 19. 20. yüzyılların emperyalist nüfuz alanı siyasetini tekrarlamak değil; çağımızın gerçeklerine uygun, kapsayıcı adil güvenlik düzeni kurmaktır.
Barış, yalnızca silahların susması ya büyük güçlerin birbirinden korktuğu için tetiğe basmaması değildir. Gerçek barış; en küçük ulusun egemenliğine saygı duyulduğu, teknolojinin insanlığı tehdit etmediği insanların geleceklerini güven içinde kurabildiği adalet düzeniyle mümkündür.
dönüşüm, yalnızca diplomatların devlet liderlerinin imzalayacağı anlaşmalarla gerçekleşemez. Bilgi kirliliğinin kutuplaşmanın derinleştiği çağda, barış sosyalizm düşüncesini savunmak; empatiyi, sağduyuyu ortak insanlık bilincini canlı tutmak hepimizin sorumluluğudur.
yazıya emoji tepki ver
😡0Kızgın🤣0Hahaha👍0dim.❤️0Muhteşem😢0Üzgün😮0İnanılmazÖnceki haberAvustralya Victoria seçimlerinde adından hoşlanıp partiye oy vermenin tehlikesi