Uluslararası Adalet Divanı, güneydoğu Asya ülkesi Myanmar'ın 2017'deki askeri harekat sırasından Arakanlı Müslüman azınlığa karşı soykırım yaptığına hükmetti.

UAD Başkanı Yuji Iwasawa, 15 üyeli mahkemede dokuz yargıçtan oluşan çoğunluğun, ‘Myanmar Birliği Cumhuriyeti’nin Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım işlediği’sonucuna vardığını açıkladı: "Divan, (Myanmar’ın) ülkedeki Arakanlı Müslümanların önemli kısmını yok etme kastıyla Soykırım Sözleşmesi kapsamına giren eylemler gerçekleştirdiğine kanaat getirmiştir.”

Merkezi Hollanda'nın Lahey kentinde olan Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler'in (BM) en yüksek yargı organı. 1946 yılında kurulan mahkeme, tarihinde ilk kez devleti, soykırım suçundan mahkum.

Uluslararası Adalet Divanı'nın karar duruşmasından.

Kararı özetleyen Yargıç Yuji Iwasawa, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanların önemli bölümünü yok etmeye yönelik "niyet" taşıdığı sonucuna varıldığını açıkladı.

Iwasawa ayrıca Myanmar'ın "kanıtları kapsamlı biçimde yok ettiğini" soykırım suçlarını işleyen kişileri soruşturma, yargılama cezalandırma konusunda başarısız olduğunu söyledi.

2017 yılında Myanmar ordusunun yürüttüğü operasyonlarda binlerce Arakanlı Müslüman öldürülmüş, 700 binden fazla kişi nüfusunun çoğu Budist olan Myanmar'dan kaçarak komşu ülke Bangladeş'e sığınmak zorunda kalmıştı.

Dava, Batı Afrika ülkesi Gambiya tarafından Uluslararası Adalet Divanı'na taşınmıştı.

Myanmar ise dava boyunca suçlamaları reddetmiş güvenlik güçlerinin silahlı grupların saldırılarına karşılık verdiğini savunmuştu.

Uluslararası Adalet Divanı'nın kararı kesin temyize götürülemiyor. Ancak mahkemenin kararları doğrudan uygulayabilecek mekanizması.

Myanmar'ın karara uymaması durumunda konu Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'ne taşınabilecek.

'Myanmar tazminat ödemeli'

Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın, Bangladeş'e kaçan Arakanlı Müslümanların güvenli şekilde geri dönüşünü sağlaması, kayıpların tespit edilmesine yardımcı olması mağdurların uğradığı zararların giderilmesi için gerekli adımları atması gerektiğine hükmetti.

Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara ait malları, mümkün olduğu ölçüde geri vermesi, bunun mümkün olmadığı durumlarda ise tazminat ödemesi gerektiği belirtildi.

Tazminatın miktarı ise henüz belirlenmedi.

Myanmar, Arakanlı Müslümanları ülkede yaşayan etnik gruplardan farklı olarak vatandaşlık haklarını tanımamak onları "Bangladeş kökenli göçmenler" olarak nitelendirmekle suçlanıyor.

Arakanlı Müslümanlar onlarca yıldır vatandaşlık, eğitim, seyahat çalışma hakları konusunda ciddi kısıtlamalarla karşı karşıya.

Myanmar ordusu 2017' Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun güvenlik güçlerine yönelik saldırılarını gerekçe göstererek Rakhine eyaletinde geniş çaplı operasyon başlatmıştı.

Çeşitli uluslararası insan hakları kuruluşlarının raporları, operasyonlar sırasında birçok köyün yakıldığını, sivillerin öldürüldüğünü, kadınlar kız çocuklarının cinsel şiddete maruz kaldığını ortaya koymuştu.

Birleşmiş Milletler (BM) uluslararası insan hakları kuruluşları, operasyonları "etnik temizlik" olarak nitelendirmişti.

BM verilerine göre 1,3 milyondan fazla Arakanlı Müslüman evlerini terk etmek zorunda kaldı.

Dava Uluslararası Adalet Divanı'na nasıl taşındı?

Myanmar'la ilgili hukuki süreç, Gambiya'nın 2019' Uluslararası Adalet Divanı'na başvurusuyla başladı. İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle açılan davada Gambiya, Myanmar'ın 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini savundu.

Myanmar'dan soykırım eylemlerini önlemesi, suçların kanıtlarını koruması sorumluların cezalandırılması için gerekli adımları atması istendi.

Uluslararası Adalet Divanı, 2020' Myanmar'ın Rohingya halkını soykırımdan korumak için gerekli önlemleri almasına olası suçlara ilişkin kanıtları korumasına hükmetti.

karar, Myanmar'ın soykırım işlediğinin kesin olarak tespit edildiği anlamına gelmiyordu.

nedenle davanın esas yönünden incelenmesi süreci devam.

Dava kapsamında Ocak ayında yapılan duruşmalarda taraflar iddialarını savunmalarını sundu. Myanmar yönetimi soykırım suçlamasını reddetti ordunun silahlı militanları hedef aldığını savundu.

Gambiya'nın başvurusu sonrası davaya Hollanda, Almanya, Fransa, Danimarka, Kanada, İngiltere, Belçika, İrlanda, Slovenya, Maldivler Demokratik Kongo Cumhuriyeti davaya müdahil.

Mahkemenin değerlendirmesinde, Myanmar'ın operasyonların silahlı örgütlere karşı yürütüldüğü yönündeki savunması kabul edilmedi.

Myanmar'ın yükümlülükleri neler?

Uluslarası Adalet Divanı bıugünkü kararında Myanmar'ın Arakanlı Müslümanların güvenli şekilde geri dönüşünü sağlaması, ailelerin yeniden araya gelmesine yardımcı olması, kayıp ya hayatını kaybeden kişilerin tespit edilmesi için gerekli adımları atması gerektiğine hükmetti.

Mahkeme Myanmar'dan mağdurların uğradığı fiziksel psikolojik zararların giderilmesi için gerekli adımları atmasını istedi.

Mahkemenin tarihi kararına rağmen Arakanlı Müslümanların Myanmar'a geri dönmesinin önünde ciddi engeller.

BM verilerine göre 1,3 milyondan fazla Arakanlı Müslüman evlerini terk etmek zorunda kaldı.

Bunların yaklaşık 1,2 milyonu Bangladeş'te Cox's Bazar bölgesindeki kamplarda yaşıyor.

BM'ye göre, Myanmar' ordunun 2021' darbe yaparak iktidarı ele geçirmesinin ardından başlayan iç savaş, Rakhine eyaletindeki çatışmalar Rohingya halkına yönelik yeni saldırılar güvenli geri dönüş ihtimalini daha zorlaştırdı.

Arakanlı Müslümanlar ise Myanmar' güvenliklerinin yanı sıra vatandaşlık, temel haklar onurlu yaşam güvencesi olmadan geri dönmek istemediklerini söylüyor.

Myanmar ilgili başka dava yine Lahey' bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde görüşülmeyi bekliyor.

Soykırım suçu iddialarıyla ilgili olarak Uluslararası Adalet Divanı ülkeleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi kişi kuruluşları yargılıyor.

Uluslararası Adalet Divanı'nın kararı sonrası, soykırıma karıştığı saptanan kişi kuruluşlar Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından yargılanacak.

AA'nın konuştuğu Arakan Rohingya Ulusal Konseyi Eş Başkanı Nay San Lwin, yaşadıklarının soykırım olduğunu hep bildiklerini, zulmün 2017' değil 1950'ler 1970'lerden itibaren başladığını beş on yılı aşkın süredir acı çektiklerini söyledi.

Lwin, "Soykırımı görsek bile kimse gerçekten umursamıyordu. yüzden mahkeme kararı istedik. Gambiya sayesinde dava UAD'ye taşındı neredeyse yedi yıl sonra bugün Divan kararını verdi. İstediğimizi aldık.".

Divan'ın Arakanlı Müslümanların ayrı etnik grup olduğunu tespit etmesinin önemli olduğunu belirten Lwin, kararın yurda dönüş hakkını, tazminatı bireysel hesap verebilirliği içerdiğini vurguladı.

Lwin, adalete ilişkin beklentilerini şöyle anlattı:

" adaletin başlangıcı. Çünkü bizim için adalet, yurdumuza dönmek, barış onur içinde yaşamak, vatandaşlık haklarımızın iadesi, gerçek kimliğimizin tanınması bireysel hesap verebilirliktir. Bunların hepsine birlikte adalet diyoruz."

Myanmar'ın karara uyup uymayacağını henüz bilmediklerini söyleyen Lwin, "Uymazlarsa bunun sonuçları olacak. çok zaman alacak ama sabırlı olacağız. gün hedefimize ulaşacağımız konusunda çok umutluyuz" diye konuştu.

Lwin, Bangladeş, Hindistan ya Malezya' yaşayan Arakanlı Müslümanların çoğunun yurtlarına barış onur içinde dönmek istediğini, kimsenin başka ülkede kalmak istemediğini vurguladı.

(: AA, BBC, Guardian)