Artı Gerçek - Antalya' düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Konferansı'nda (COP31), fosil yakıtlardan uzaklaşma iklim finansmanı konularındaki anlaşmazlık nedeniyle müzakereler çıkmaza girdi.

20 Kasım Cuma günü sona ermesi planlanan zirve, taraflar arasında uzlaşma sağlanamaması üzerine hafta sonuna uzadı.

Konferansın eş başkanları Türkiye'den Murat Kurum Avustralya'dan Chris Bowen, 21 Kasım Cumartesi günü çok sayıda ülkenin temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirdi. Ancak görüşmelerde ilerleme sağlanamadı.

22 Kasım Pazar gününün ilk saatlerinde yayımlanan üçüncü anlaşma taslağı taraflar arasındaki görüş ayrılıklarını gideremedi.

Özellikle Avrupa Birliği (AB), Birleşik Krallık, Afrika ülkeleri, en az gelişmiş ülkeler iklim krizinden en fazla etkilenen küçük ada devletlerinin aralarında bulunduğu yaklaşık 130 ülke, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün nihai anlaşmada açıkça yer almasını istiyor.

Suudi Arabistan bazı petrol üreticisi ülkeler ise böyle ifadeye karşı çıkıyor.

FOSİL YAKITLARDAN UZAKLAŞMA İFADESİ ÇIKARILDI

Müzakerelerin ilk taslağında yer alan fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefi, 19 Kasım Perşembe günü yayımlanan ikinci taslaktan çıkarılmıştı.

Pazar günü yayımlanan üçüncü taslakta ifade doğrudan yer almadı. Bunun yerine, ülkelerin 2023’te Dubai' düzenlenen COP28' kabul edilen Birleşik Arap Emirlikleri Mutabakatı hatırlatıldı.

COP28' kabul edilen mutabakatta, ülkelerin kömür, petrol doğal gaz gibi fosil yakıtlardan adil, düzenli hakkaniyetli biçimde uzaklaşması gerektiği belirtiliyordu. hedef, ilk kez BM İklim Zirvesi’nin sonuç metnine girmişti.

Yeni taslakta yeni hedef belirlenmeden eski anlaşmaya atıf yapılması, daha güçlü taahhüt isteyen ülkelerin iklim örgütlerinin tepkisini çekti.

Pasifik Okyanusu'ndaki ada ülkesi Tuvalu'nun İklim Bakanı Maina Talia, fosil yakıtlara açıkça atıfta bulunulmasının kendileri için kırmızı çizgi olduğunu belirterek, "Bütün bunların temel nedeninden söz ediyoruz. ifade olmadan burada zamanımızı boşa harcıyoruz".

120 MİLYAR DOLARLIK FİNANSMAN HEDEFİ YOK

Müzakerelerdeki önemli anlaşmazlık, gelişmekte olan ülkelerin iklim krizinin etkilerine uyum sağlaması için ayrılacak finansmanın miktarı zengin ülkelerin konudaki yükümlülükleri.

Taslakta, gelişmekte olan ülkelerin desteklediği 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefi yer almadı.

Taslak, uyum finansmanının üç katına çıkarılmasına yönelik yol haritasının 2027' görüşülmesini öngörüyor. Ancak finansmanın ne kadar artırılacağı konusunda somut rakam içermiyor.

KARBON YAKALAMA TEKNOLOJİSİ TARTIŞMASI

Anlaşmazlık yaşanan başlıklardan biri karbon yakalama, kullanma depolama teknolojileri (CCUS).

Suudi Arabistan, teknolojilerin kullanımının anlaşma metninde güçlü biçimde desteklenmesini istiyor. Bazı ülkeler iklim örgütleri ise karbon yakalama teknolojilerinin fosil yakıt kullanımının sürdürülmesini meşrulaştırabileceği gerekçesiyle buna karşı çıkıyor.

Üçüncü taslakta karbon yakalama teknolojilerine yönelik sayısal hedef çıkarılırken teknolojilere ilişkin hükümler korundu.

Metin ayrıca 2035 yılına kadar dünyadaki nihai enerji tüketiminin yüzde 35'inin elektrikten karşılanması hedefini içeriyor. Elektrifikasyonun mümkün olduğunca temiz enerji kaynaklarına dayanması gerektiği belirtiliyor.

AB: ANLAŞMA SAĞLANAMAMA İHTİMALİ GERÇEK

Yeni taslak yalnızca çevre örgütlerinin değil, çok sayıda ülkenin tepkisini çekti.

AFP'ye konuşan AB yetkilisi, son öneriyi "geriye doğru atılmış adım" olarak nitelendirerek COP31'in anlaşma sağlanamadan sona erme ihtimalinin oldukça gerçek olduğunu söyledi.

Alman yetkili durumun zor, sonucun belirsiz olduğunu belirterek petrol üreticisi ülkelerin güçlü biçimde direndiğini ifade.

Climate Analytics Direktörü Bill Hare ise Küçük Ada Devletleri İttifakı, en az gelişmiş ülkeler, AB Çevresel Bütünlük Grubu'nun yeni metinden ciddi rahatsızlık duyduğunu söyledi.

Bununla birlikte Hare, ülkelerden herhangi birinin anlaşmayı engellemek için harekete geçip geçmeyeceğinin henüz belli olmadığını belirtti.

The Guardian'a göre, müzakerelerdeki çıkmazı aşmak için Suudi Arabistan müttefiklerinin fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefi konusundaki tutumlarını açık oturumda ortaya koymaya zorlanması değerlendirilen seçenekler arasında.

Ancak böyle girişimin müzakerelerin tamamen çökmesi riskini taşıdığı belirtiliyor.

KAPANIŞ OTURUMU ERTELENDİ

COP31, Türkiye Avustralya'nın ortak başkanlığında düzenlenen ilk BM iklim konferansı olma özelliğini taşıyor. İki ülke, geçen yıl ev sahipliği için başvurmuş, ardından ortak başkanlık konusunda uzlaşmıştı.

Müzakerelerin uzamasıyla birlikte bazı delegeler dönüş uçuşlarını yeniden planlamaya başladı. Katılımcı sayısının azalması halinde konferansın karar almak için gereken toplantı yeter sayısını kaybetmesi ihtimali gündeme geldi.

Pazar sabahı Türkiye saatiyle 09.00' başlaması planlanan kapanış genel kurulu önce 10.00'a, ardından 11.00'e ertelendi. Üçüncü anlaşma taslağına yönelik itirazların sürmesi nedeniyle COP31'in ne zaman nasıl sonuçlanacağı belirsizliğini koruyor.

KURUM: UMUTLUYUZ

COP31 Başkanı Çevre, Şehircilik İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum sabah saatlerinde yaptığı açıklamada, Antalya Mutabakatı'na ilişkin son örtü kararının yayımlandığını belirterek, "Ülkelerin noktada çalışmalarını istedik. Uzlaşmalarını istedik, araya gelmelerini istedik. Uzlaşma sağlanması halinde Genel Kurul' birazdan görüşeceğiz".

Kurum, karar taslağına yönelik talepler hakkında ise "Ufak tefek talepler. Onları değerlendiriyoruz. Yapabileceklerimizi yapmaya çalışacağız. Genel Kurul' göreceğiz. Umutluyuz" ifadelerini kullandı.